Bé chỉ sổ mũi trong, ho lặt vặt mà vẫn chơi, ăn và ngủ gần như bình thường thì thường vẫn gửi theo giờ được, miễn là ba mẹ báo trước cho cô. Ngược lại, bé ho kèm sốt, ho từng cơn dữ dội, thở nhanh hay thở mệt, hoặc mệt rõ, bỏ ăn thì nên ở nhà và cần được bác sĩ khám. Màu nước mũi một mình không đủ để quyết định, thứ cần nhìn là toàn bộ tình trạng của bé.
Trẻ nhỏ, nhất là năm đầu đi nhà trẻ hay đi gửi, có thể bị cảm lạnh nhiều lần trong năm. Nếu cứ sổ mũi là giữ ở nhà thì gần như không gửi được buổi nào. Nhưng nếu gửi cả khi bé đang ho nặng, bé vừa khổ vừa lây cho bạn. Bài này giúp ba mẹ đặt ranh giới giữa hai trường hợp, chuẩn bị gì khi gửi một bé đang sổ mũi, và nhận ra lúc cơn ho không còn là chuyện cảm nhẹ.
Vì sao trẻ đi gửi hay sổ mũi, ho lặt vặt?
Cảm lạnh thông thường do rất nhiều loại siêu vi gây ra, và hệ miễn dịch của trẻ nhỏ đang làm quen với từng loại một. Mỗi lần bé tiếp xúc với một chủng mới là một lần cơ thể phải học cách đối phó, thường bằng vài ngày chảy mũi, hắt hơi, ho nhẹ. Ở nhà bé gặp ít người nên ít bị; đến chỗ đông trẻ, bé gặp nhiều chủng hơn trong thời gian ngắn hơn.
Khí hậu TP.HCM cũng góp phần. Những tháng giao mùa, mưa chiều xen nắng gắt, rồi chênh lệch giữa ngoài trời nóng và phòng máy lạnh khiến mũi họng của trẻ dễ bị kích thích. Nhiều bé sổ mũi kéo dài một hai tuần, hết đợt này chưa lâu đã đến đợt khác, làm ba mẹ tưởng con ốm mãi không khỏi.
Nước mũi đổi từ trong sang đục, hơi vàng hay xanh trong vài ngày là diễn tiến thường gặp của một đợt cảm, không tự nó có nghĩa là nhiễm vi khuẩn hay cần kháng sinh. Điều này các hướng dẫn nhi khoa nhắc khá nhiều, vì không ít gia đình tự mua kháng sinh cho trẻ chỉ vì thấy mũi xanh. Kháng sinh là thuốc kê đơn, chỉ dùng khi bác sĩ đã khám và chỉ định.
Hiểu như vậy để ba mẹ bớt lo khi bé sổ mũi lặt vặt, nhưng không có nghĩa là bỏ qua. Mỗi đợt cảm vẫn cần được theo dõi xem có chuyển sang dấu hiệu nặng hơn hay không.
Gửi hay giữ ở nhà: đối chiếu theo tình trạng của bé
Bảng sau tổng hợp cách nhiều nơi trông trẻ và nhiều gia đình đặt ranh giới. Cơ sở có thể có quy định chặt hơn, ba mẹ hỏi trước khi đặt lịch:
| Tình trạng | Thường có thể gửi | Nên giữ ở nhà, theo dõi | Đi khám |
|---|---|---|---|
| Sổ mũi trong, hắt hơi, không sốt, chơi bình thường | Có, báo cô và mang khăn giấy | — | Khi kéo dài trên mười ngày không đỡ |
| Ho lặt vặt ban ngày, ngủ được, ăn được | Có, nếu cơ sở đồng ý | Nếu ho tăng dần qua từng ngày | Khi ho kéo dài nhiều tuần |
| Ho kèm sốt từ khoảng 38 độ | — | Có | Nên khám để biết nguyên nhân |
| Ho từng cơn dữ dội, ho đến nôn, ho nhiều về đêm | — | Có | Có, sớm |
| Mũi đặc, mệt, bỏ ăn, quấy nhiều | — | Có | Nếu không đỡ sau vài ngày hoặc có sốt |
| Thở nhanh, thở rít, thở phải co kéo ngực | — | — | Đi khám ngay |
Điểm chung của cột "có thể gửi" là bé vẫn sinh hoạt gần như bình thường. Nếu bé đang ho mà vẫn chạy nhảy, ăn trọn bữa, ngủ trưa được thì một buổi gửi ngắn không làm bé khổ thêm. Còn khi bé phải dựa vào người lớn suốt ngày, kém chơi, đòi bế liên tục, thì ở nhà là nơi bé cần.
Gửi một bé đang sổ mũi: chuẩn bị gì để bé dễ chịu và ít lây cho bạn
Khi đã quyết định gửi, vài thứ nhỏ giúp buổi gửi êm hơn cho bé, cho cô và cho các bạn cùng lớp:
- Báo cô ngay lúc giao bé: bé sổ mũi từ hôm nào, có ho không, đêm qua ngủ thế nào, có đang dùng thuốc theo đơn nào không.
- Mang khăn giấy mềm hoặc khăn sữa riêng: đủ dùng cả buổi, để cô lau mũi cho bé và bỏ ngay, không dùng chung.
- Nước muối sinh lý nhỏ mũi nếu ở nhà vẫn dùng: dặn cô cách dùng mà bé đã quen, và hỏi cơ sở có nhận làm việc này không.
- Bình nước riêng: bé đang sổ mũi cần uống đủ nước, và bình riêng giảm chuyện dùng chung cốc.
- Một bộ quần áo dự phòng: bé ho có thể trớ ra áo, chảy mũi lên cổ áo.
- Tập cho bé ho, hắt hơi vào khuỷu tay: bé ba bốn tuổi đã học được; bé nhỏ hơn thì cô sẽ giúp lau và rửa tay cho bé.
Chuyện đeo khẩu trang cho trẻ nhỏ cần cân nhắc. Bé dưới hai tuổi không nên đeo vì không tự tháo ra được khi khó thở. Bé lớn hơn có thể đeo nếu chịu và nếu cơ sở hướng dẫn, nhưng ở lớp trẻ hay kéo xuống, cắn, đổi cho nhau, nên khẩu trang không thay được việc rửa tay và lau mũi đúng cách.
Cơn ho như thế nào thì không còn là cảm nhẹ?
Ho kèm sốt cao hoặc sốt kéo dài. Cảm lạnh thông thường có thể sốt nhẹ một hai ngày đầu. Sốt cao, sốt nhiều ngày, hoặc hết sốt rồi sốt lại kèm ho nhiều là lúc nên để bác sĩ khám phổi cho bé.
Ho kèm thở nhanh, thở rít, thở phải gắng sức. Ba mẹ quan sát lúc bé nằm yên: ngực bụng phập phồng nhanh bất thường, nghe tiếng rít khi thở, thấy hõm dưới xương sườn hoặc hõm trên xương ức lõm vào mỗi lần hít. Đây là dấu hiệu cần khám ngay, không nên chờ đến sáng.
Ho từng cơn dài, ho đến đỏ mặt, ho đến nôn. Những cơn ho dồn dập liên tục, sau cơn có tiếng thở rít vào, hay ho đến mức nôn sạch bữa ăn cần được bác sĩ đánh giá, nhất là với trẻ nhỏ chưa tiêm đủ các mũi vắc xin theo lịch.
Ho khàn tiếng, tiếng ho ông ổng, khó thở về đêm. Kiểu ho nghe như tiếng sủa, khàn tiếng, thở rít khi bé quấy khóc cũng cần khám sớm. Bé có kiểu ho này thường mệt và không hợp đi gửi.
Ho kéo dài nhiều tuần. Một đợt cảm có thể để lại ho vài tuần. Nhưng ho kéo dài mãi, ho về đêm làm bé mất ngủ, hoặc ho mỗi khi gặp bụi, lạnh, chạy nhảy thì nên khám để tìm nguyên nhân thay vì chịu đựng.
Khi nào đưa bé ho, sổ mũi đi khám
Ngoài những kiểu ho ở mục trên, ba mẹ đưa bé đi khám khi bé dưới 3 tháng tuổi mà có ho hay nghẹt mũi làm khó bú, khi bé bỏ bú, bỏ ăn, đi tiểu ít hơn hẳn, khi bé li bì, khó đánh thức, hoặc khi môi, quanh miệng có màu tái. Bé kêu đau tai, kéo tai, chảy dịch tai sau một đợt sổ mũi cũng nên được bác sĩ xem.
Ba mẹ không tự cho bé dùng thuốc ho, thuốc kháng sinh hay thuốc người lớn để "cho nhanh khỏi". Nhiều loại thuốc ho, thuốc giảm nghẹt mũi bán sẵn không phù hợp với trẻ nhỏ. Mọi loại thuốc nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước, và chỉ dùng đúng hướng dẫn.
Khi đi khám, ba mẹ kể cho bác sĩ: bé ho từ ngày nào, ho kiểu gì, ho nhiều lúc nào trong ngày, có sốt không, đã dùng thuốc gì, gần đây ở lớp có bạn nào ốm không. Nếu bé đang đi gửi, hỏi luôn bác sĩ bé nên nghỉ ở nhà bao lâu, có cần tránh chỗ đông trẻ không. Câu trả lời này cũng là thông tin ba mẹ chuyển cho cơ sở khi đưa bé trở lại.
Một mẹo nhỏ: quay một đoạn video ngắn tiếng ho hay nhịp thở của bé lúc nặng nhất, nhất là về đêm. Khi đến phòng khám bé thường đã đỡ, video giúp bác sĩ hình dung đúng hơn.
Bé vừa khỏi cảm quay lại gửi: báo cô gì và giữ sức cho bé thế nào
Sau một đợt cảm có sốt, nhiều bé đã hết sốt nhưng còn sổ mũi, ho đuôi thêm một hai tuần. Đây là lúc ba mẹ thường phân vân có nên gửi lại không. Nếu bé đã hết sốt trọn một ngày mà không cần thuốc hạ sốt, ăn uống đã khá lên, chịu chơi, thì phần lớn nơi trông trẻ nhận lại được. Ho đuôi nhẹ không phải lý do để giữ bé ở nhà thêm nhiều ngày.
Khi đưa bé quay lại, ba mẹ nói với cô ba điều: bé vừa ốm gì, đã khám ở đâu và bác sĩ dặn gì; bé còn ho, còn sổ mũi ở mức nào để cô biết mức đó là bình thường với bé lúc này; và dấu hiệu nào thì cô gọi ba mẹ, chẳng hạn bé nóng người trở lại, ho dồn dập hơn hay mệt bất thường. Lời dặn cụ thể giúp cô khỏi lúng túng giữa việc gọi ba mẹ quá sớm và gọi quá muộn.
Bé vừa ốm dậy thường mau mệt hơn bình thường. Nếu được, ba mẹ chọn gói giờ ngắn hơn cho buổi đầu quay lại, chẳng hạn gửi buổi sáng rồi đón trước giờ ngủ trưa, thay vì gửi cả ngày ngay. Trong phòng máy lạnh, ba mẹ có thể dặn cô cho bé mặc áo dài tay mỏng và tránh để bé nằm ngay dưới luồng gió.
Ở nhà, giấc ngủ đêm đủ và bữa ăn mềm, dễ ăn giúp bé lấy lại sức. Ba mẹ không cần cho bé dùng thêm thuốc bổ hay sản phẩm tăng sức đề kháng khi chưa hỏi bác sĩ; điều bé cần nhất sau một đợt cảm thường chỉ là ngủ, ăn và uống đủ nước. Nếu bé ốm liên tục nhiều đợt sát nhau, ba mẹ nên kể cho bác sĩ nghe tần suất ấy trong lần khám tới.
Cơ sở gửi trẻ nên làm gì khi trong lớp có bé ho, sổ mũi
Ba mẹ gửi một bé khoẻ cũng nên biết nơi gửi xử lý thế nào khi có bé khác đang cảm. Một cơ sở cẩn thận thường có vài thói quen: rửa tay cho trẻ trước khi ăn và sau khi lau mũi, khăn giấy dùng một lần rồi bỏ vào thùng có nắp, cốc và bình nước của bé nào bé nấy, lau đồ chơi hằng ngày, mở cửa thông gió khi phòng không dùng máy lạnh.
Khi một bé chuyển nặng trong buổi, chẳng hạn ho nhiều lên, sốt, thở mệt, cô sẽ gọi ba mẹ đến đón. Đây là việc đúng, không phải làm khó. Ba mẹ nên để lại số điện thoại liên lạc được trong suốt buổi gửi và người đón thay khi mình không đến kịp.
Ba mẹ có thể hỏi cơ sở khi gọi đặt chỗ: lớp xử lý thế nào khi có bé ốm, có khu cho bé nghỉ tạm không, có báo cho các gia đình khi lớp có bệnh lây không. Câu trả lời cho thấy khá rõ nơi đó có quy trình hay không.
Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ của TP.HCM muốn hỏi cụ thể cách lớp xử lý khi bé sổ mũi, ho lặt vặt có thể đăng ký tìm hiểu Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School qua form trên trang; ở ô ghi chú, ba mẹ ghi tình trạng của bé để nhà trường trao đổi trước buổi gửi.
Câu hỏi thường gặp
Bé sổ mũi xanh có lây cho bạn không?
Sổ mũi do siêu vi có thể lây qua giọt bắn và qua tay chạm vào nước mũi rồi chạm đồ chơi, dù nước mũi màu gì. Màu xanh không có nghĩa là lây hơn hay bệnh nặng hơn. Rửa tay, lau mũi bằng khăn dùng một lần và không dùng chung cốc giúp giảm lây trong lớp.
Bé ho về đêm nhưng ban ngày khoẻ thì có gửi được không?
Nếu ban ngày bé chơi, ăn bình thường, không sốt, không thở mệt thì nhiều nơi vẫn nhận, nhưng bé ngủ kém đêm trước có thể mệt và quấy trong ngày. Ho về đêm kéo dài nhiều ngày thì nên đưa bé đi khám để tìm nguyên nhân.
Có nên cho bé uống thuốc ho trước khi gửi không?
Ba mẹ không nên tự cho bé uống thuốc ho để đi gửi. Nhiều loại thuốc ho không phù hợp với trẻ nhỏ, và thuốc có thể che triệu chứng làm cô khó theo dõi. Thuốc nào cũng cần bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn, và phải báo cô nếu bé đang dùng.
Bé sổ mũi mãi không khỏi có phải do đi gửi không?
Trẻ mới đi gửi thường tiếp xúc nhiều siêu vi hơn nên hay bị cảm lặp lại, nhất là năm đầu. Các đợt nối nhau có thể làm bé như sổ mũi mãi. Nếu kéo dài trên mười ngày không đỡ, kèm sốt, đau tai hay mệt, ba mẹ nên đưa bé đi khám.
Bé ho thì có cần đeo khẩu trang ở lớp không?
Bé dưới hai tuổi không nên đeo khẩu trang. Bé lớn hơn có thể đeo nếu chịu và nếu cơ sở hướng dẫn, nhưng trẻ hay kéo xuống, cắn, đổi cho nhau. Rửa tay, ho vào khuỷu tay và lau mũi bằng khăn dùng một lần vẫn là cách chính để giảm lây.