Phần lớn lớp gửi trẻ theo giờ không dạy chữ hay tiếng Anh theo chương trình; việc chính của lớp là chăm sóc an toàn, cho bé ăn ngủ đúng nhịp và chơi có người lớn đồng hành. Bé vẫn học được nhiều điều qua những vài giờ đó, như nói chuyện, chờ lượt, chơi cùng bạn, nghe kể chuyện, nhưng đó là học qua sinh hoạt, không phải học theo bài.
Hiểu đúng điều này giúp ba mẹ chọn nơi gửi đúng nhu cầu và không thất vọng vì những điều lớp không hứa. Bài này nói vì sao lớp theo giờ khó dạy theo chương trình, những gì bé thật sự được từ một buổi ở lớp, chuyện tiếng Anh và chữ cái ở tuổi mầm non nên nhìn thế nào, và những câu ba mẹ nên hỏi khi một nơi gửi quảng cáo rằng bé sẽ "học được nhiều thứ".
Vì sao lớp gửi theo giờ khó dạy theo chương trình
Một chương trình học, dù ở mầm non, cần sự liên tục: hôm nay làm quen với một chủ đề, hôm sau làm tiếp, tuần sau ôn lại. Cô theo dõi từng bé qua thời gian để biết bé đã nắm được gì. Lớp gửi theo giờ không có điều kiện đó. Trẻ trong lớp thay đổi theo ngày, có bé đến một lần rồi vài tuần sau mới quay lại, có bé chỉ ở ba giờ. Cô không thể dạy bài tiếp theo khi phần lớn trẻ chưa có bài trước.
Vì vậy, lớp theo giờ thường thiết kế mỗi hoạt động trọn trong một buổi: một câu chuyện, một bài hát, một trò chơi, một món thủ công. Bé đến buổi nào cũng tham gia được. Đó là cách hợp lý với lớp theo giờ, không phải thiếu sót. Ba mẹ cần bé học theo chương trình thì mầm non chính khoá, hoặc một lớp chuyên đề có lịch cố định, mới là lựa chọn phù hợp.
Điều này cũng có nghĩa ba mẹ nên dè dặt khi một nơi gửi theo giờ hứa bé sẽ "biết đọc", "nói tiếng Anh" sau một thời gian ngắn. Với cách tổ chức của lớp theo giờ, những lời hứa đó khó có cơ sở. Một nơi gửi trung thực sẽ nói rõ họ làm được gì và không làm được gì.
Những gì bé thường được và không nên kỳ vọng ở lớp theo giờ
Bảng dưới giúp ba mẹ đặt kỳ vọng hợp lý. Đây là mô tả chung về loại trải nghiệm, không phải lời hứa về kết quả phát triển của một bé cụ thể:
| Bé thường được | Không nên kỳ vọng |
|---|---|
| Được chăm sóc an toàn, ăn ngủ theo nhịp | Một chương trình học liền mạch như trường chính khoá |
| Chơi với bạn cùng tuổi, tập chờ lượt, chia sẻ | Biết đọc, biết viết sau vài buổi |
| Nghe kể chuyện, hát, trò chuyện với cô | Nói được tiếng Anh vì có vài bài hát tiếng Anh |
| Làm quen với nề nếp nhóm: rửa tay, xếp hàng, cất đồ | Đánh giá, xếp loại năng lực của bé |
| Vận động, chơi góc, thủ công đơn giản | Kết quả tiến bộ đo được qua từng buổi |
Cột bên trái nghe có vẻ giản dị, nhưng với trẻ mầm non, đó là những điều rất có giá trị. Nhiều kỹ năng bé cần sau này, như chú ý, lắng nghe, chơi cùng bạn, được hình thành chính từ những sinh hoạt hằng ngày như vậy.
Bé học ngôn ngữ qua trò chuyện, không qua bảng chữ
Ở tuổi mầm non, nền tảng của đọc viết sau này không phải là thuộc mặt chữ sớm, mà là vốn từ, khả năng nghe hiểu, kể lại, và thích thú với sách. Những điều này bé học chủ yếu qua trò chuyện với người lớn và nghe kể chuyện. Một cô ngồi xuống ngang tầm mắt bé, hỏi bé đang xây gì, gọi tên những thứ bé cầm, đọc cho bé một quyển sách tranh, đang giúp bé học ngôn ngữ, dù không có bảng chữ nào trong phòng.
Lớp gửi theo giờ làm được điều này rất tốt nếu cô có thời gian cho từng bé. Đó là lý do tỷ lệ cô trên trẻ quan trọng không chỉ cho an toàn mà cả cho việc bé được nói chuyện. Một cô trông quá nhiều trẻ chỉ kịp giữ an toàn, không kịp trò chuyện.
Ba mẹ có thể hỏi lớp: trong buổi có giờ đọc truyện không, sách để ở đâu, bé có được tự lật sách không. Một góc sách nhỏ với vài quyển sách tranh bìa cứng, có cô ngồi đọc cùng, thường giá trị hơn một tờ lịch dạy chữ cái treo tường. Ở nhà, ba mẹ có thể nối tiếp bằng cách hỏi bé hôm nay cô kể chuyện gì và đọc lại cùng bé.
Chuyện tiếng Anh ở lớp gửi trẻ
Nhiều ba mẹ muốn con tiếp xúc tiếng Anh sớm, và một số nơi gửi có hát, chào hỏi hay chơi trò bằng tiếng Anh. Đây là trải nghiệm vui, giúp bé quen với âm thanh của một ngôn ngữ khác. Nhưng ba mẹ nên hiểu rằng tiếp xúc vài bài hát trong vài giờ gửi không giống học một ngôn ngữ. Trẻ học ngôn ngữ thứ hai cần được nghe và dùng nó nhiều, đều đặn, trong tình huống có ý nghĩa, qua thời gian dài.
Vì vậy, nếu lý do chính để gửi bé là học tiếng Anh, lớp gửi theo giờ không phải là lựa chọn phù hợp. Một lớp tiếng Anh có lịch học cố định, hoặc môi trường có tiếng Anh hằng ngày, mới đáp ứng được mục tiêu đó. Ở lớp theo giờ, tiếng Anh nếu có chỉ nên được xem là một phần thêm thú vị.
Nếu nơi gửi có hoạt động tiếng Anh, ba mẹ có thể hỏi ai dẫn, dẫn bao lâu, và bé không muốn tham gia thì làm gì. Một hoạt động ngắn, vui, có hình ảnh và động tác là cách hợp với tuổi mầm non; một tiết bắt trẻ ngồi lặp lại từ vựng thì không hợp với lớp theo giờ.
Cũng không cần lo bé "lẫn" tiếng khi nghe vài câu tiếng Anh ở lớp. Trẻ nhỏ có khả năng phân biệt các ngôn ngữ khá tốt. Điều quan trọng hơn là tiếng Việt của bé được nuôi dưỡng đầy đủ ở nhà và ở lớp, vì đó là ngôn ngữ bé dùng để hiểu thế giới quanh mình.
Một hoạt động có tính học ở lớp theo giờ thường trông ra sao
Để hình dung cụ thể, hãy xem một giờ kể chuyện ở lớp theo giờ. Cô tập hợp năm, sáu bé ngồi thành vòng tròn, cầm hai con rối tay, kể câu chuyện ngắn về chú thỏ đi tìm bạn. Trong lúc kể, cô hỏi các bé thỏ đang buồn hay vui, nếu là con thì con sẽ làm gì. Có bé trả lời, có bé chỉ nhìn, có bé đứng lên bắt chước thỏ nhảy. Kể xong, cô cho mỗi bé cầm con rối nói một câu.
Trong mười lăm phút đó, bé được nghe một câu chuyện có đầu có cuối, được học vài từ mới, được nói trước nhóm, được chờ lượt cầm con rối, và được đoán cảm xúc của nhân vật. Không có chữ nào được viết, không có bài nào phải thuộc, nhưng có rất nhiều điều được tập.
Một giờ thủ công cũng vậy: bé xé giấy màu dán thành con cá, tập dùng ngón tay, gọi tên màu, so to nhỏ, nhờ bạn đưa hồ dán. Một trò vận động theo nhạc dạy bé nghe nhịp, dừng đúng lúc, phối hợp tay chân. Ba mẹ hiểu những hoạt động này là học sẽ thấy lớp theo giờ có ý nghĩa hơn, mà không cần bé mang về một trang chữ đã tô.
Có nên cho bé tập chữ, tập số ở lớp gửi để chuẩn bị vào lớp Một
Câu hỏi này hay đến từ ba mẹ có bé năm, sáu tuổi. Ở Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhiều năm nay nhắc các cơ sở mầm non không dạy trước chương trình lớp Một; ba mẹ quan tâm có thể xem văn bản hướng dẫn hiện hành của Bộ và của Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM. Tinh thần chung của giáo dục mầm non là chuẩn bị cho bé vào lớp Một bằng kỹ năng sống, sự tự lập, khả năng tập trung và hứng thú học, không phải bằng việc tập viết chữ sớm.
Lớp gửi theo giờ có thể giúp bé lớn ở những điều đó: tự cất đồ, tự đi vệ sinh, ngồi nghe cô hướng dẫn, làm việc theo nhóm, chờ đến lượt. Bé quen với những nề nếp này thường bớt bỡ ngỡ khi vào môi trường tiểu học. Đó là sự chuẩn bị thật sự có ích.
Nếu ba mẹ muốn bé được chuẩn bị bài bản hơn trước khi vào lớp Một, mầm non chính khoá với lớp mẫu giáo lớn là nơi có chương trình cho mục tiêu đó. Lớp theo giờ có thể là phần bổ sung trong những ngày bé không đến trường, những buổi chiều muộn, những ngày lễ, không thay cho năm học cuối mầm non.
Câu nên hỏi khi một nơi gửi nói bé sẽ được học
Khi một nơi gửi theo giờ giới thiệu về hoạt động học, ba mẹ có thể hỏi cụ thể để hiểu họ thật sự làm gì:
- Một buổi gửi của bé tuổi này có những hoạt động gì, mỗi hoạt động bao lâu?
- Ai dẫn hoạt động, cô có được đào tạo về giáo dục mầm non không?
- Bé chỉ đến vài buổi thì có tham gia được không, hay cần đi đều?
- Lớp có đánh giá hay chấm điểm bé không? Nếu có thì để làm gì?
- Có giờ đọc truyện, vận động, chơi tự do không, hay chủ yếu là tiết học?
- Lớp làm gì với bé chưa muốn tham gia hoạt động?
Câu trả lời tốt thường mô tả loại hoạt động, nói rõ bé được tham gia tự nhiên, và không hứa kết quả. Ba mẹ nên dè dặt với những nơi chấm điểm, xếp loại trẻ hay so sánh bé với bạn; ở tuổi này, điều đó không giúp gì cho bé mà dễ tạo áp lực cho cả nhà.
Đặt kỳ vọng đúng để cả nhà đều nhẹ lòng
Khi ba mẹ hiểu lớp gửi theo giờ là nơi bé được chăm sóc an toàn và chơi có người lớn đồng hành, mỗi buổi gửi được đánh giá bằng những câu hỏi đơn giản: bé có an toàn không, có ăn ngủ ổn không, có chơi vui không, có muốn quay lại không. Những câu hỏi ấy trả lời được sau mỗi buổi, và nếu câu trả lời là có, buổi gửi đã làm đúng việc của nó.
Kỳ vọng sai, như mong bé biết thêm chữ sau mỗi buổi, thường làm ba mẹ thất vọng và vô tình tạo áp lực cho bé. Bé về nhà bị hỏi "hôm nay học được chữ gì" có thể bắt đầu nghĩ đi gửi là đi học bài, rồi ngại. Hỏi "hôm nay con chơi gì vui" thì bé dễ kể hơn, và ba mẹ cũng biết được nhiều hơn.
Những điều bé học được ở lớp, như chờ lượt, chơi cùng bạn, nói với cô mình cần gì, sẽ hiện ra dần trong cách bé sống ở nhà. Ba mẹ để ý sẽ thấy. Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ, TP.HCM có thể tìm hiểu Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School, bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp, An Phú Đông. Ba mẹ có thể hỏi về các hoạt động trong từng khung giờ khi đăng ký trên trang chủ, và ghi chú điều mình mong đợi để cơ sở trao đổi lại.
Câu hỏi thường gặp
Gửi trẻ theo giờ có giúp bé nói nhiều hơn không?
Có thể, nếu lớp có nhiều trò chuyện, kể chuyện và bé được chơi cùng bạn. Mỗi bé phát triển ngôn ngữ theo nhịp riêng, nên không nên đo bằng số buổi gửi. Nếu ba mẹ lo về chuyện bé chậm nói, hãy hỏi ý kiến bác sĩ nhi hoặc chuyên gia.
Có nên chọn nơi gửi theo giờ có dạy tiếng Anh không?
Một chút tiếng Anh qua bài hát là trải nghiệm vui, nhưng không nên là lý do chính để chọn nơi gửi theo giờ. An toàn, tỷ lệ cô trên trẻ và cách cô chăm bé quan trọng hơn nhiều. Muốn bé học tiếng Anh, chọn lớp có lịch học đều đặn.
Bé năm tuổi gửi theo giờ có nên tập viết chữ không?
Ở tuổi mầm non, chuẩn bị vào lớp Một nên tập trung vào kỹ năng tự lập, tập trung và hứng thú học hơn là viết chữ sớm. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng nhiều lần nhắc các cơ sở mầm non không dạy trước chương trình lớp Một.
Lớp gửi theo giờ có đánh giá sự phát triển của bé không?
Thường không, và ba mẹ nên dè dặt với nơi chấm điểm hay xếp loại trẻ. Lớp có thể kể lại những gì cô quan sát được về bé trong buổi. Nếu cần đánh giá phát triển, ba mẹ nên tìm đến bác sĩ nhi hoặc chuyên gia có chuyên môn.
Bé đi mầm non chính khoá rồi có cần gửi thêm theo giờ để học thêm không?
Không cần vì lý do học. Gửi thêm theo giờ chỉ nên dùng khi gia đình cần người trông, như chiều muộn, cuối tuần hay ngày lễ. Bé đã ở trường cả ngày thường cần thời gian nghỉ, chơi tự do và ở bên gia đình hơn là thêm hoạt động.
Làm sao biết bé có được gì sau những buổi gửi?
Để ý những thay đổi nhỏ ở nhà: bé kể chuyện nhiều hơn, chịu chờ lượt, tự cất đồ, hát bài mới, nhắc tên bạn. Hỏi cô những điều cô thấy ở bé. Đừng đo bằng chữ hay số; với tuổi mầm non, những thay đổi trong sinh hoạt có ý nghĩa hơn.