Ở lớp gửi theo giờ, phần lớn thời gian bé chơi tự do ở các góc, xen với vài hoạt động ngắn do cô dẫn như hát, kể chuyện, làm thủ công, vận động theo trò chơi. Chơi tự do cho bé quyền chọn và tự làm; hoạt động có hướng dẫn cho bé trải nghiệm chung với nhóm và những thứ bé chưa tự nghĩ ra. Một ngày cân đối cần cả hai.
Nhiều ba mẹ nghe cô kể "hôm nay con chơi cả buổi" thì lo bé không được học gì. Ngược lại, có ba mẹ thấy lịch lớp dày hoạt động thì lo bé bị gò bó. Bài này giải thích hai loại hoạt động khác nhau thế nào, mỗi loại cho bé điều gì, tỷ lệ hợp lý theo tuổi, và cách ba mẹ hỏi cô để hiểu buổi chơi của bé thay vì chỉ nghe "con chơi ngoan".
Chơi tự do không phải là để bé tự xoay xở
Chơi tự do ở lớp mầm non nghĩa là bé được chọn chơi gì, chơi với ai, chơi bao lâu, trong một không gian đã được chuẩn bị sẵn. Không gian ấy chia thành các góc: góc khối và xây dựng, góc đóng vai với bếp đồ chơi và búp bê, góc tranh và màu, góc sách, góc cát nước hay đất nặn. Mỗi góc có đồ chơi hợp tuổi, đặt ở tầm tay bé.
Cô không ngồi một chỗ trong lúc này. Cô đi giữa các góc, quan sát bé đang làm gì, đặt một câu hỏi để bé nghĩ tiếp như "nhà này có cửa sổ không con", đưa thêm một món đồ khi bé bí, can khi có tranh giành. Cô cũng để ý bé nào chưa chọn được góc nào để giới thiệu cho bé. Chơi tự do là tự do của bé, không phải lúc người lớn nghỉ tay.
Thời lượng chơi tự do cũng có lý do. Trẻ cần thời gian để một trò chơi phát triển: lúc đầu bé chỉ xếp khối thành hàng, vài phút sau bé thấy hàng khối giống con đường, rồi lấy xe đẩy trên đường, rồi rủ bạn làm trạm xăng. Nếu giờ chơi bị cắt quá ngắn, bé không bao giờ đi tới phần sáng tạo đó. Vì vậy lớp tốt thường giữ quãng chơi góc đủ dài, không chia vụn thành nhiều tiết nhỏ.
Ba mẹ đi xem lớp có thể để ý điều này: trong giờ chơi tự do, cô có ở cùng tầm mắt với trẻ không, có trò chuyện với trẻ không, hay chỉ đứng trông từ xa. Một lớp chơi tự do tốt thường ồn vừa phải, các bé bận rộn, cô di chuyển liên tục.
Hoạt động có hướng dẫn: cô dẫn, bé tham gia
Hoạt động có hướng dẫn là những lúc cô tập hợp một nhóm và dẫn một việc có mục đích: hát một bài có động tác, kể một câu chuyện có hình, làm một tấm thiệp dán giấy, chơi trò "ai nhanh hơn" với bóng, quan sát một chậu cây. Cô chuẩn bị trước, có bắt đầu và kết thúc rõ, thường ngắn để vừa sức tập trung của trẻ.
Loại hoạt động này cho bé những trải nghiệm bé chưa tự tìm đến: nghe một bài hát mới, thử dùng kéo an toàn, biết tên một con vật. Nó cũng tập cho bé ngồi cùng nhóm, chờ lượt, làm theo hướng dẫn đơn giản, những điều bé sẽ cần khi vào môi trường học sau này.
Ở lớp gửi theo giờ, hoạt động có hướng dẫn thường được thiết kế để trọn trong buổi, vì trẻ trong nhóm thay đổi theo ngày. Bé không cần biết hôm trước làm gì vẫn tham gia được. Bé chưa muốn tham gia thì được ngồi xem; nhiều bé xem một lần rồi lần sau mới tham gia, và cách đó cũng là học.
Mỗi loại hoạt động cho bé điều gì
Bảng dưới so hai loại theo những gì bé thường được tập. Đây là mô tả chung về cách trẻ học qua chơi, không phải lời hứa về kết quả của một buổi gửi:
| Điểm so | Chơi tự do ở góc | Hoạt động có hướng dẫn |
|---|---|---|
| Ai quyết định | Bé chọn trò, chọn bạn, chọn lúc dừng | Cô chọn việc, bé tham gia hoặc ngồi xem |
| Bé tập được | Tự lập, sáng tạo, giải quyết vấn đề nhỏ, thương lượng với bạn | Lắng nghe, làm theo bước, chờ lượt, làm cùng nhóm |
| Thời lượng hợp lý | Dài hơn, bé chơi đến khi chán | Ngắn, vừa sức tập trung của tuổi |
| Vai của cô | Quan sát, gợi mở, giữ an toàn | Dẫn dắt, làm mẫu, khuyến khích |
| Bé gửi theo giờ | Vào được bất cứ lúc nào | Trọn trong buổi, không cần biết hôm trước |
Hai loại bổ sung cho nhau. Chơi tự do mà không có hoạt động chung thì bé ít được thử điều mới; hoạt động dày đặc mà không có chơi tự do thì bé mệt và mất cơ hội tự quyết.
Tỷ lệ hợp lý thay đổi theo tuổi của bé
Với bé dưới hai tuổi, gần như cả buổi là chơi tự do và chăm sóc: ăn, ngủ, thay bỉm, được bế, được trò chuyện. Hoạt động có hướng dẫn với nhóm tuổi này rất ngắn, như cô hát một bài và làm động tác, vài bé nhìn theo, vài bé bắt chước, vài bé vẫn bò đi chơi chỗ khác. Đó là bình thường; bé tuổi này học chủ yếu qua chạm, nhìn và được người lớn đáp lại.
Bé từ hai đến ba tuổi bắt đầu thích làm cùng bạn và thích những trò có quy tắc đơn giản. Lớp thường có vài hoạt động nhóm ngắn trong buổi, xen với chơi góc dài. Bé tuổi này hay muốn tự làm, nên hoạt động có hướng dẫn tốt là hoạt động bé được động tay, không phải chỉ ngồi nghe.
Bé từ ba đến sáu tuổi có thể tập trung lâu hơn và thích những việc có kết quả nhìn thấy: một bức tranh xong, một ngôi nhà xếp cao, một trò chơi có thắng thua nhẹ nhàng. Lớp cho nhóm tuổi này hoạt động có hướng dẫn dài hơn, nhưng chơi tự do vẫn chiếm phần lớn. Ở lớp gửi theo giờ có nhiều tuổi, cô thường chia nhóm để mỗi bé được hoạt động vừa sức mình.
Chơi đóng vai: góc nhiều ba mẹ xem nhẹ
Trong các góc chơi, góc đóng vai thường bị xem là "chơi cho vui": bé nấu cơm giả, bán hàng giả, làm bác sĩ khám cho búp bê. Thật ra đây là nơi bé tập rất nhiều thứ cùng lúc. Bé dùng lời nói để kể việc mình đang làm, thương lượng với bạn ai làm mẹ ai làm con, bắt chước những việc người lớn làm hằng ngày, và thử cảm xúc của người khác qua vai mình đóng.
Với bé gửi theo giờ, góc đóng vai còn là cửa vào nhóm dễ nhất. Bé không cần biết luật chơi, chỉ cần cầm một chiếc nồi và nói "con nấu cơm" là đã có chỗ trong trò. Nhiều bé mới đến tìm đến góc này đầu tiên vì nó giống nhà mình.
Góc đóng vai cũng là nơi bé tập dùng những từ mới trong tình huống thật. Bé bán hàng thì đếm tiền giả, chào khách, nói cảm ơn; bé làm bác sĩ thì hỏi búp bê đau ở đâu. Cô có thể bước vào trò như một người khách, đặt câu hỏi để bé nói nhiều hơn, rồi rút ra khi các bé đã tự chơi được. Với bé gửi theo giờ chưa quen ai, cô đóng vai khách là cách nhanh để bé có người chơi cùng ngay.
Ba mẹ nghe bé kể "con làm cô bán hàng" thì có thể hỏi tiếp: con bán gì, ai mua, bạn nào chơi cùng. Câu chuyện bé kể về trò đóng vai thường cho ba mẹ biết bé đã chơi với ai và cảm thấy thế nào ở lớp, nhiều hơn câu hỏi "hôm nay con học gì".
Khi hai bé tranh nhau một món đồ trong giờ chơi
Tranh giành đồ chơi là chuyện xảy ra hằng ngày ở mọi lớp mầm non, và ở lớp gửi theo giờ có thể xảy ra nhiều hơn vì các bé chưa quen nhau. Với trẻ nhỏ, đây không phải chuyện hư hay ngoan; bé chưa hiểu hết khái niệm chờ lượt và chia sẻ, và bé thường muốn món đồ đúng lúc bạn đang cầm.
Cô xử lý tốt không phải bằng cách giật món đồ lại, cũng không phải bắt bé đang chơi nhường ngay. Cô thường gọi tên cảm xúc của cả hai bé như "con muốn chơi xe này lắm, bạn cũng đang chơi", đưa ra cách như chờ lượt, chơi chung, hay tìm một chiếc xe khác, rồi giữ lời khi đến lượt. Với bé lớn, cô có thể để hai bé tự thoả thuận rồi mới giúp.
Lớp tốt chuẩn bị đủ đồ chơi giống nhau ở các góc để giảm tranh giành, nhất là cho trẻ dưới ba tuổi. Nếu bé về kể bị bạn giành đồ, ba mẹ nghe bé kể, hỏi cô cách lớp đã xử lý, thay vì kết luận bé bị bắt nạt. Nếu chuyện lặp lại nhiều với cùng một bạn hay bé bị đau, ba mẹ trao đổi cụ thể với cơ sở.
Hỏi cô thế nào để hiểu buổi chơi của bé
Câu "hôm nay con chơi ngoan" không nói được nhiều. Vài câu hỏi cụ thể giúp ba mẹ hình dung buổi chơi của bé rõ hơn:
- Con chơi ở góc nào lâu nhất, có quay lại góc đó nhiều lần không?
- Con chơi một mình, chơi cạnh bạn hay chơi cùng bạn?
- Con có tham gia hoạt động cô dẫn không, hay ngồi xem?
- Có lúc nào con giành đồ hay bị giành đồ không, xử lý thế nào?
- Con có nói hay làm gì khiến cô thấy vui hoặc bất ngờ không?
- Lần sau cô nghĩ con nên được thử góc nào hay hoạt động nào?
Ba mẹ không cần hỏi cả sáu câu mỗi lần; một hai câu là đủ để mở chuyện. Cô có thể không nhớ hết từng chi tiết khi lớp đông, nhưng những câu hỏi cụ thể thường gợi cô nhớ ra những khoảnh khắc đáng kể.
Đừng đo buổi chơi bằng sản phẩm mang về
Một số ba mẹ đánh giá buổi gửi bằng việc bé có mang về bức tranh hay món thủ công không. Sản phẩm là thứ dễ thấy, nhưng không phản ánh hết buổi chơi. Một bé xây rồi phá tháp khối cả buổi không có gì để mang về, nhưng bé đã thử rất nhiều cách xếp và đã cười rất nhiều. Một bé mang về tấm thiệp đẹp có khi phần lớn là cô làm giúp.
Ở tuổi mầm non, quá trình quan trọng hơn sản phẩm. Ba mẹ khen bé "con dán nhiều màu quá, con chọn màu nào trước" thay vì chỉ "đẹp quá" giúp bé chú ý vào việc mình làm, không phải vào lời khen. Không cần so sản phẩm của bé với của bạn, và tuyệt đối không chấm điểm.
Thước đo dễ dùng nhất cho một buổi chơi tốt là bé về có kể chuyện không, có muốn quay lại không, và cô có kể được điều gì cụ thể về bé không. Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ, TP.HCM có thể tìm hiểu Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School, bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp, An Phú Đông. Khi đăng ký trên trang chủ, ba mẹ có thể ghi bé thích góc chơi nào để cô dẫn bé đến đó trong những phút đầu.
Câu hỏi thường gặp
Lớp gửi theo giờ chơi nhiều như vậy thì bé có học được gì không?
Ở tuổi mầm non, chơi là cách học chính: bé tập nói, tập vận động, tập giải quyết vấn đề nhỏ và tập sống cùng bạn qua chơi. Lớp theo giờ không có chương trình dài hạn, nhưng mỗi buổi chơi có người lớn đồng hành vẫn là trải nghiệm có ích.
Bé không chịu tham gia hoạt động cô dẫn thì có sao không?
Không sao. Nhiều bé cần xem trước vài lần rồi mới tham gia. Cô thường để bé ngồi gần và quan sát. Ép bé tham gia dễ làm bé ngại hơn. Nếu bé vẫn không tham gia sau nhiều buổi, ba mẹ trao đổi với cô về sở thích của bé.
Chơi tự do có nguy hiểm hơn hoạt động có cô dẫn không?
Không nhất thiết, nếu không gian được chuẩn bị an toàn và cô quan sát liên tục. Rủi ro thường đến từ đồ chơi không hợp tuổi, góc chơi quá chật hoặc quá ít người lớn, không phải từ việc bé được tự chọn trò chơi.
Bé chỉ chơi một góc suốt buổi có phải là không tốt?
Bé nhỏ thường thích lặp lại một trò nhiều lần, đó là cách bé làm chủ việc mình đang học. Nếu bé vui và tập trung, không cần kéo bé sang góc khác. Cô có thể gợi ý thêm đồ chơi để trò chơi của bé phong phú hơn.
Có nên mang đồ chơi riêng của bé đến lớp không?
Một món đồ quen nhỏ để bé yên lòng thì nên, nhưng món đồ chơi quý hay dễ hỏng thì không, vì bé sẽ phải chia sẻ hoặc dễ làm mất. Hỏi nơi gửi có quy định gì về đồ chơi mang từ nhà để tránh bé buồn.
Làm sao biết lớp có cân đối giữa chơi và hoạt động không?
Hỏi lịch một buổi và để ý xem có quãng chơi tự do đủ dài xen với hoạt động ngắn không. Nếu lịch kín các tiết từ đầu đến cuối, hoặc ngược lại chỉ để trẻ tự chơi mà không có hoạt động nào, đó là điều nên hỏi thêm.