Gửi trẻ theo giờ hợp khi ba mẹ cần người trông vài buổi, muốn bé có bạn và có một tổ chức chịu trách nhiệm; bảo mẫu tại nhà hợp khi cần người trông nhiều giờ, muốn bé ở không gian quen và được kèm một; người giúp việc kiêm trông bé hợp khi bé đã lớn, nhu cầu chủ yếu là để mắt tới bé trong lúc làm việc nhà.
Ba lựa chọn này thường được đặt cạnh nhau như thể chúng làm cùng một việc. Thật ra mỗi cách trả lời một câu hỏi khác: ai chịu trách nhiệm khi có chuyện, bé được kèm bao nhiêu, bé có chơi với trẻ khác không, ba mẹ phải tự quản lý những gì. Bài này so trên các tiêu chí đó, nêu rủi ro thật của từng cách, và gợi ý cách kết hợp mà nhiều gia đình ở TP.HCM đang dùng. Bài trung lập: không cách nào tốt cho mọi nhà.
Bảng so sánh ba cách trông bé
Bảng dưới so ở dạng phổ biến. Mỗi người trông, mỗi cơ sở cụ thể có thể tốt hơn hoặc kém hơn mặt bằng chung:
| Tiêu chí | Gửi theo giờ tại cơ sở | Bảo mẫu tại nhà | Người giúp việc kiêm trông bé |
|---|---|---|---|
| Bé ở đâu | Phòng lớp của cơ sở | Nhà mình | Nhà mình |
| Tỷ lệ người lớn trên trẻ | Một cô trông một nhóm nhỏ | Thường một kèm một | Một người, chia sức cho việc nhà |
| Bé chơi với trẻ khác | Có | Ít, trừ khi đưa đi chơi | Ít |
| Ai chịu trách nhiệm chính | Cơ sở, theo thoả thuận gửi | Ba mẹ quản lý trực tiếp người trông | Ba mẹ quản lý, việc trông xen việc nhà |
| Xác minh người trông | Cơ sở tuyển và chịu trách nhiệm | Ba mẹ tự xác minh | Ba mẹ tự xác minh |
| Khi người trông ốm, nghỉ | Cơ sở bố trí cô khác | Ba mẹ tự lo người thay | Ba mẹ tự lo |
| Hợp với nhu cầu | Vài buổi, không đều | Nhiều giờ, đều đặn | Bé lớn, cần để mắt hơn là chăm sát |
Điểm quan trọng nhất trong bảng không phải chuyện tiện hay không tiện, mà là dòng "ai chịu trách nhiệm". Gửi tại cơ sở, ba mẹ giao trách nhiệm trông bé trong khung giờ cho một tổ chức có quy trình. Thuê người tại nhà, ba mẹ là người tuyển, người giám sát, người xử lý khi có chuyện.
Gửi theo giờ tại cơ sở: điểm mạnh và giới hạn
Điểm mạnh lớn nhất là tính tập thể. Ở cơ sở có nhiều người lớn cùng làm việc, có quy trình đón trả, có camera ở nhiều nơi, có quản lý. Một cô không thể làm điều sai với bé mà không ai thấy, vì luôn có đồng nghiệp và trẻ khác quanh đó. Bé được chơi với trẻ cùng tuổi, được tham gia hoạt động có người dẫn, ăn bữa do bếp nấu theo thực đơn trẻ em. Khi cô ốm, cơ sở bố trí người khác, ba mẹ không phải lo.
Giới hạn nằm ở ba chỗ. Một, bé phải đi tới chỗ gửi, nghĩa là có người đưa đón, có quãng đường, có những ngày mưa ngập. Hai, bé ở trong nhóm, nên mức kèm sát không bằng một kèm một; bé quá nhỏ hoặc đang cần được dỗ nhiều sẽ không có người ôm suốt buổi. Ba, nơi đông trẻ thì dễ lây bệnh vặt, nhất là những tháng đầu.
Với gia đình chỉ cần vài buổi mỗi tuần, gửi theo giờ thường là cách dùng hợp lý nhất, vì không ai thuê bảo mẫu cho ba buổi sáng một tuần mà giữ được người lâu dài. Với bé từ khoảng hai tuổi trở lên, thời gian chơi với bạn còn là một lợi ích riêng mà hai cách trông tại nhà khó có.
Bảo mẫu tại nhà: kèm sát nhưng ba mẹ gánh phần quản lý
Bảo mẫu tại nhà cho bé thứ mà cơ sở khó cho: một người lớn chỉ dành cho bé, trong căn nhà bé quen, theo đúng nếp ăn ngủ của gia đình. Bé không phải đi lại, không phải làm quen chỗ mới, ít tiếp xúc nguồn lây bệnh. Với trẻ dưới một tuổi, trẻ sinh non, trẻ đang ốm dậy, đây thường là lựa chọn dễ chịu nhất với bé.
Cái giá là phần việc của ba mẹ. Tìm người, kiểm tra lý lịch, gọi người giới thiệu cũ, thử việc, thoả thuận giờ giấc và ngày nghỉ, lo người thay khi bảo mẫu về quê. Và điều khó nói nhất: bảo mẫu ở một mình với bé trong nhà, không có đồng nghiệp chứng kiến. Phần lớn bảo mẫu làm việc tử tế, nhưng ba mẹ không thể giao trách nhiệm giám sát cho ai khác. Camera trong nhà có thể giúp, kèm điều kiện là bảo mẫu được báo trước và đồng ý, vì quyền riêng tư của người lao động cũng là chuyện phải tôn trọng.
Bảo mẫu hợp với nhu cầu nhiều giờ, đều đặn. Thuê bảo mẫu chỉ cho vài buổi một tuần thì khó giữ người, vì người làm nghề cần đủ giờ để có thu nhập. Những chi tiết về tuyển, thử việc, thoả thuận với bảo mẫu là một chủ đề riêng, nằm ngoài phạm vi trang này.
Ba mẹ thuê bảo mẫu cũng nên có phương án dự phòng ngay từ đầu, vì bảo mẫu là một người, có ốm đau, có việc nhà, có ngày nghỉ. Ngày bảo mẫu nghỉ đột xuất mà chưa có ai thay là ngày một trong hai ba mẹ phải nghỉ làm.
Người giúp việc kiêm trông bé: phổ biến nhưng dễ bị hiểu sai
Nhiều gia đình thuê người giúp việc và kỳ vọng người đó trông luôn bé. Với bé lớn, đã tự chơi được, tự ăn được, đây là cách sắp xếp hợp lý: người giúp việc vừa nấu cơm, giặt đồ, vừa để mắt tới bé. Vấn đề phát sinh khi bé còn nhỏ, cần người kèm sát: không ai vừa lau nhà, vừa nấu ăn, vừa canh một bé mười lăm tháng tuổi đang tập leo cầu thang mà làm tốt cả ba.
Điều thứ hai là kỹ năng. Người giúp việc giỏi việc nhà không mặc nhiên có kỹ năng chăm trẻ nhỏ: chế biến bữa ăn theo độ tuổi, nhận biết dấu hiệu bé mệt, sơ cứu khi bé hóc, chơi với bé thay vì để bé xem điện thoại. Nếu giao trông bé, ba mẹ nên nói rõ việc nào ưu tiên khi hai việc trùng nhau, và chấp nhận rằng việc nhà sẽ làm chậm hơn.
Dịp Tết là lúc nhiều gia đình ở TP.HCM bị hụt người: người giúp việc về quê một hai tuần, có khi lâu hơn. Đây chính là chỗ gửi theo giờ hay được dùng để lấp. Gia đình biết trước kỳ nghỉ này nên cho bé gửi thử vài buổi từ trước Tết, để khi người giúp việc nghỉ, bé đã có một nơi quen.
Cũng nên tính chuyện người giúp việc nghỉ hẳn. Ở các thành phố lớn, người giúp việc đổi chỗ làm khá thường xuyên, nhất là sau Tết. Gia đình đặt toàn bộ việc trông bé lên một người thì mỗi lần người đó nghỉ là một lần xáo trộn lớn với bé. Có sẵn một nơi gửi quen giúp những lần đổi người đỡ đột ngột hơn.
Bé được gì ở mỗi cách: góc nhìn từ phía đứa trẻ
Bàn chuyện chọn người trông, người lớn hay nghĩ từ phía mình: tiện không, tin được không, tốn bao nhiêu. Đặt mình vào chỗ bé sẽ thấy khác. Một bé hai tuổi ở nhà với bảo mẫu tận tâm có người lớn trò chuyện cả ngày, được đọc sách, được đưa đi công viên; đó là môi trường giàu ngôn ngữ, rất tốt cho giai đoạn bé đang bùng vốn từ. Cùng bé đó, mỗi tuần hai buổi ở lớp theo giờ, được tập chờ tới lượt, được tranh đồ chơi rồi được cô hướng dẫn cách hỏi mượn, được ăn cùng bàn với bạn. Đó là những kỹ năng xã hội khó học khi chỉ ở với người lớn.
Với người giúp việc kiêm trông bé, điều bé thiếu nhất thường là sự tương tác, vì người lớn bận. Bé dễ được đặt trước màn hình để người lớn làm việc. Đây không phải lỗi đạo đức của ai, mà là giới hạn của một người làm hai việc. Nếu gia đình chọn cách này, nên bù cho bé bằng thời gian chơi với ba mẹ buổi tối và những buổi ra ngoài chơi với trẻ khác.
Bé ở cơ sở thì được chơi với bạn và có hoạt động có người dẫn, nhưng ít thời gian một kèm một. Bé nhút nhát có thể đứng ngoài rìa nhóm vài buổi đầu. Cô giỏi sẽ để ý và kéo bé vào, nhưng ba mẹ cũng nên hiểu đây là một môi trường khác, bé cần thời gian.
Nói ngắn: không cách nào cho bé mọi thứ. Kết hợp hai cách thường cho bé nhiều hơn chọn một cách duy nhất, miễn là số người trông không quá nhiều với tuổi của bé.
Kết hợp các cách: những sắp xếp nhiều nhà đang dùng
Bảo mẫu buổi sáng, gửi theo giờ một vài chiều. Bé nhỏ được kèm sát phần lớn thời gian, nhưng mỗi tuần có một hai buổi chơi với bạn. Bảo mẫu có thời gian nghỉ hoặc làm việc nhà trong buổi bé đi gửi.
Người giúp việc lo việc nhà, bé gửi theo giờ những buổi ba mẹ đều đi vắng. Phân rõ hai việc, người giúp việc không phải vừa nấu vừa canh bé trong những khung giờ không có người lớn nào khác ở nhà.
Ông bà trông chính, gửi theo giờ làm lớp lót. Những ngày ông bà mệt hay có việc, đã có sẵn chỗ bé quen. Phần này được bàn kỹ ở một bài riêng trong danh mục.
Nhà trẻ chính khoá, gửi theo giờ những ngày trường nghỉ. Hè, lễ, những ngày trường tổ chức sự kiện chỉ cho học nửa ngày. Gửi theo giờ trong cùng khuôn viên trường càng đỡ cho bé.
Nguyên tắc chung khi kết hợp. Bé nhỏ cần sự ổn định, nên mỗi người trông và mỗi chỗ gửi nên lặp lại theo lịch, không thay đổi liên tục. Một tuần có hai người trông và một nơi gửi quen là ổn; một tuần có năm người khác nhau trông là quá nhiều với bé dưới ba tuổi.
Chọn trong ba cách: bốn bước tự trả lời
Khi còn phân vân, ba mẹ đi qua bốn bước dưới đây theo thứ tự. Mỗi bước loại bớt một hai lựa chọn:
- Đếm số giờ cần mỗi tuần và độ đều đặn. Trên khoảng ba mươi giờ, đều đặn: nghiêng về bảo mẫu hoặc nhà trẻ. Dưới mười lăm giờ, không đều: nghiêng về gửi theo giờ.
- Xem tuổi và sức khoẻ của bé. Bé rất nhỏ, đang ốm dậy, sức đề kháng yếu theo lời bác sĩ: nghiêng về trông tại nhà. Bé từ hai tuổi khoẻ mạnh: lợi ích chơi với bạn của gửi theo giờ rõ hơn.
- Đánh giá khả năng quản lý của chính ba mẹ. Có thời gian tuyển, giám sát, lo người thay không. Nếu không, cơ sở có tổ chức đỡ cho ba mẹ phần việc này.
- Xem quãng đường và người đưa đón. Nơi gửi tốt nhưng không ai đưa đón được thì không dùng được. Trông tại nhà thì không cần câu hỏi này.
Sau bốn bước, nếu gửi theo giờ vẫn còn trong danh sách, ba mẹ có thể tới xem tận nơi một cơ sở gần nhà. Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ và lân cận có thể tham khảo Mầm Non Theo Giờ tại các cơ sở Global Star School, để lại thông tin trong form trên trang để được tư vấn.
Câu hỏi thường gặp
Bảo mẫu tại nhà có an toàn hơn gửi ở cơ sở không?
Không có câu trả lời chung. Bảo mẫu tại nhà giảm nguy cơ lây bệnh và cho bé kèm một, nhưng thiếu giám sát tập thể. Cơ sở có nhiều người lớn và quy trình, nhưng bé ở trong nhóm. Mức an toàn thật phụ thuộc vào người trông và nơi gửi cụ thể.
Có nên đặt camera khi thuê bảo mẫu không?
Nhiều gia đình đặt camera ở khu vực sinh hoạt chung. Điều quan trọng là báo trước cho bảo mẫu và có sự đồng ý, không đặt ở nơi riêng tư như nhà tắm hay chỗ nghỉ của người làm. Camera hỗ trợ giám sát nhưng không thay được việc chọn đúng người.
Người giúp việc trông bé dưới một tuổi có ổn không?
Có thể ổn nếu người đó có kinh nghiệm chăm trẻ nhỏ và việc nhà được giảm bớt. Bé dưới một tuổi cần người canh gần như liên tục, nên ba mẹ cần nói rõ việc trông bé luôn được ưu tiên hơn việc nhà.
Thuê người trông theo giờ đến nhà khác gì gửi theo giờ?
Thuê người đến nhà thì bé ở nhà, một kèm một, ba mẹ tự xác minh người đến. Gửi theo giờ thì bé đến cơ sở, có bạn và có tổ chức chịu trách nhiệm. Chọn cách nào tuỳ bé có cần ở yên trong nhà không và ba mẹ có tin được người lạ đến nhà không.
Bé quen bảo mẫu rồi, có nên cho gửi theo giờ thêm không?
Nhiều gia đình làm vậy để bé có thời gian chơi với trẻ khác, nhất là từ khoảng hai tuổi. Nên bắt đầu bằng buổi ngắn, có khi để bảo mẫu cùng đưa bé tới lần đầu cho bé yên tâm.
Dịp Tết người giúp việc về quê thì nên chuẩn bị gì?
Hỏi lịch nghỉ cụ thể từ sớm, tìm nơi gửi theo giờ có mở cửa dịp đó, và cho bé gửi thử trước Tết vài buổi. Gần Tết nhiều nơi kín chỗ, đặt sớm sẽ dễ hơn.