Phần lớn gia đình không phải chọn giữa ông bà và gửi theo giờ, mà kết hợp: ông bà trông chính, vài buổi mỗi tuần bé đi gửi để ông bà nghỉ, và những ngày ông bà ốm hay về quê thì bé đã có sẵn một nơi quen. Cách chia này giữ được cái quý của ông bà trông cháu mà không vắt kiệt sức người lớn tuổi.
Ở TP.HCM, rất nhiều ông bà rời quê lên phố chỉ để trông cháu, hoặc ở cùng con cái và trông cháu như một phần việc mặc định. Việc này mang lại cho bé sự gắn bó với gia đình và nếp ăn nói của nhà, nhưng cũng âm thầm làm ông bà mệt: trông một đứa trẻ hai tuổi cả ngày là việc nặng với người sáu bảy mươi tuổi. Bài này bàn cách chia việc thực tế, cách nói chuyện với ông bà khi muốn gửi thêm, và cách để bé không bị rối nếp khi qua lại giữa hai nơi.
Ông bà trông cháu: điều quý và điều dễ bị bỏ qua
Ông bà trông cháu cho bé thứ không cơ sở nào thay được: tình thương ruột thịt, câu chuyện của gia đình, giọng quê, món ăn nhà nấu. Bé lớn lên với ông bà thường có vốn từ phong phú vì được trò chuyện nhiều, và có một người lớn kiên nhẫn trả lời cả trăm câu hỏi mỗi ngày. Với ba mẹ, ông bà trông là sự yên tâm, không phải lo xác minh người lạ.
Điều dễ bị bỏ qua là sức của ông bà. Trẻ từ một đến ba tuổi chạy nhảy liên tục, leo trèo, cần bế, cần cúi xuống nhặt đồ hàng trăm lần một ngày. Người lớn tuổi có thể đau lưng, đau khớp, thiếu ngủ mà không nói ra vì sợ con cái lo hoặc sợ bị coi là không làm được. Nhiều ông bà cũng mất dần thời gian riêng: không còn đi tập thể dục buổi sáng, không gặp bạn bè, không về quê dự đám giỗ.
Một dấu hiệu nên để ý là ông bà cáu gắt hơn, hay than mệt, hay để bé xem điện thoại lâu hơn trước. Đó thường không phải ông bà kém đi mà là ông bà đã quá sức. Lúc này thêm vài buổi gửi theo giờ không phải là "không tin ông bà" mà là chăm sóc ông bà.
Mấy kiểu chia việc giữa ông bà và gửi theo giờ
Không có lịch chuẩn, nhưng một số kiểu chia sau đây được nhiều gia đình dùng và dễ điều chỉnh:
| Kiểu chia | Cách làm | Hợp khi |
|---|---|---|
| Hai buổi cố định mỗi tuần | Bé đi gửi hai buổi sáng, ông bà nghỉ hoặc làm việc riêng | Ông bà trông cả tuần, cần nghỉ đều |
| Gửi khi ông bà có lịch riêng | Ông bà báo trước ngày đi khám, đi tập, về quê, bé đi gửi ngày đó | Ông bà còn khoẻ, chỉ cần linh hoạt |
| Gửi buổi chiều, ông bà đón | Bé đi gửi sau giấc trưa, ông bà đón lúc chiều | Ông bà mệt nhất buổi chiều |
| Ông bà trông sáng, gửi khi ba mẹ tăng ca | Gửi theo giờ phủ những giờ muộn ông bà không trông nổi | Ba mẹ làm muộn, ông bà ngủ sớm |
| Ông bà ở quê, lên theo đợt | Gửi theo giờ là chính khi ông bà ở quê | Ông bà chỉ ở cùng vài tháng mỗi năm |
Kiểu nào cũng nên thử vài tuần rồi hỏi lại ông bà: có đỡ mệt hơn không, bé có vui không. Lịch chia việc là thứ điều chỉnh được, không phải quyết định một lần.
Nếu ông bà là người đưa đón bé đi gửi, chọn nơi gửi trong quãng đường ông bà đi lại an toàn: gần nhà, không phải qua đường lớn đông xe tải, có chỗ đỗ xe máy dễ. Nhiều khu đông dân ở vùng ven TP.HCM có những trục đường lớn nhiều xe tải chạy, đây là chi tiết đáng tính khi người đưa đón đã lớn tuổi.
Nói chuyện với ông bà khi muốn cho bé đi gửi thêm
Nhiều ông bà nghe "cho cháu đi gửi" là hiểu thành "con chê ông bà trông không tốt", hoặc lo cháu ở chỗ lạ bị đối xử không tử tế. Cách nói ảnh hưởng nhiều đến chuyện ông bà có ủng hộ hay không.
Nên bắt đầu bằng lý do về ông bà, nói thật: ba mẹ thấy ông bà mệt, muốn ông bà có thời gian nghỉ, đi khám, đi chơi. Rồi đến lý do về bé: bé cần chơi với bạn cùng tuổi, tập ăn ngủ cùng các bạn trước khi vào mẫu giáo. Tránh so sánh kiểu "ở lớp cô dạy bé giỏi hơn", vì câu đó làm tổn thương mà không cần thiết.
Cách thuyết phục tốt nhất là mời ông bà cùng đi xem nơi gửi. Ông bà tận mắt thấy phòng sạch, bếp ra sao, cô ân cần thế nào thì yên tâm hơn mọi lời giải thích. Một số gia đình để ông bà là người đưa bé đi gửi buổi đầu, ở lại một lúc, để ông bà thấy mình vẫn là người quan trọng trong việc chăm cháu. Sau vài lần, nhiều ông bà trở thành người ủng hộ nhiệt tình nhất, vì thấy cháu về nhà kể chuyện các bạn.
Nếu ông bà vẫn phản đối, có thể bắt đầu nhỏ: một buổi mỗi tuần, vài giờ thôi. Ít nhưng đều đặn giúp mọi người, kể cả bé, quen dần với ý tưởng.
Giữ nếp cho bé khi qua lại giữa nhà ông bà và nơi gửi
Bé được ông bà trông và thỉnh thoảng đi gửi sẽ sống với hai nếp. Không cần hai nơi giống hệt nhau, nhưng vài điểm nên thống nhất để bé không bị rối:
- Giờ ngủ trưa. Nếu ở lớp bé ngủ lúc mười hai giờ mà ở nhà ông bà cho ngủ lúc hai giờ, những ngày đi gửi bé sẽ rất mệt. Thống nhất một khung gần nhau là dễ nhất cho bé.
- Chuyện ăn. Ông bà hay đút cơm, ở lớp bé tập tự xúc. Không cần ông bà đổi hoàn toàn, nhưng nếu ở nhà thỉnh thoảng để bé tự xúc vài thìa, bé đỡ lúng túng ở lớp.
- Màn hình. Bé quen xem điện thoại khi ăn ở nhà sẽ khó ăn ở lớp nơi không có màn hình. Đây là chỗ nhiều gia đình cần nói chuyện thẳng với ông bà.
- Cách dỗ khi bé khóc. Kể cho cô nghe ông bà dỗ bé thế nào: hát bài gì, vỗ lưng ra sao. Bé được dỗ theo cách quen sẽ nhanh bình tĩnh.
- Lời hứa lúc chia tay. Ai đưa bé đi cũng nói cùng một câu, kiểu "bà đón con sau giờ ngủ trưa", và giữ đúng lời.
Một cuốn sổ nhỏ hoặc nhóm tin nhắn gia đình ghi lại bé ăn ngủ ở lớp ra sao giúp ông bà biết để điều chỉnh bữa tối, giấc tối. Ông bà thường thích được báo những chuyện nhỏ này, vì nó cho thấy ông bà vẫn đang nắm việc chăm cháu.
Khi ông bà ốm, về quê hay có việc đột xuất
Đây là lúc gửi theo giờ chứng minh giá trị rõ nhất, với điều kiện bé đã quen chỗ gửi từ trước. Ông bà ốm thì chính ông bà cần được chăm, không thể vừa ốm vừa trông cháu. Ông bà về quê dự giỗ, cưới hỏi trong nhà, có khi đi cả tuần. Những lúc này nếu chưa có chỗ quen, ba mẹ phải xin nghỉ làm hoặc gửi bé vội vào một nơi chưa tìm hiểu kỹ.
Một thói quen nên có: dù ông bà trông tốt, vẫn cho bé đi gửi theo giờ đều đặn ở mức thấp, chẳng hạn mỗi tuần hoặc mỗi hai tuần một buổi. Bé giữ được sự quen với cô, với lớp, và cơ sở đã có sẵn thông tin về bé. Khi cần gửi gấp nhiều ngày liền, mọi việc trơn tru hơn nhiều.
Cũng nên lưu thông tin liên lạc của cơ sở và lịch mở cửa dịp lễ Tết, vì đó là lúc ông bà hay về quê nhất. Nhiều nơi gửi theo giờ kín chỗ trong tuần trước và sau Tết.
Khi ông bà ốm, còn một lý do khác để cho bé đi gửi: tránh lây. Ông bà sốt, ho thì bé ở gần dễ nhiễm theo, nhất là bé hay đòi ôm, đòi bế, ăn chung bát với ông bà, và ngược lại bé mang bệnh vặt từ lớp về cũng có thể làm ông bà ốm thêm. Người lớn tuổi có bệnh nền thường mệt lâu hơn khi nhiễm bệnh đường hô hấp. Trong những giai đoạn này, tách bớt thời gian bé ở sát ông bà là lựa chọn có lợi cho cả hai phía, và nên hỏi bác sĩ của ông bà nếu ông bà đang điều trị bệnh mạn tính.
Ông bà trông cháu không phải là miễn phí
Trong nhiều gia đình, ông bà trông cháu được tính như một khoản không tốn tiền. Thật ra nó có giá, chỉ là giá không ghi thành hoá đơn. Ông bà dành sức, thời gian, có khi cả tiền túi mua sữa, mua đồ ăn vặt cho cháu. Ông bà rời nhà ở quê, rời bạn bè, rời nếp sống của mình. Có ông bà bỏ dở việc làm thêm, bỏ việc buôn bán nhỏ để lên trông cháu.
Nhìn ra cái giá đó giúp ba mẹ quyết định công bằng hơn. Nếu so chi phí gửi theo giờ với "không tốn gì" thì gửi luôn có vẻ đắt; so với sức khoẻ và thời gian của ông bà thì một hai buổi gửi mỗi tuần là khoản hợp lý. Một số gia đình chủ động tính phần chi phí đó như một cách cảm ơn ông bà, dùng khoảng thời gian bé đi gửi để đưa ông bà đi khám định kỳ, đi chơi, về quê thăm họ hàng.
Điều này cũng giúp nói chuyện với ông bà dễ hơn. Thay vì "con muốn gửi cháu", câu chuyện trở thành "con muốn ông bà có thời gian cho mình". Phần lớn ông bà, dù ngoài miệng phản đối, đều thấy được quan tâm khi con cái nghĩ tới sức của mình.
Khi nào ông bà không nên là người trông chính nữa
Có những giai đoạn gia đình nên chủ động giảm việc của ông bà, không chờ ông bà than. Ông bà có bệnh mạn tính đang nặng lên, mới mổ hay mới ra viện, thị lực hoặc thính lực giảm rõ khiến khó để ý bé đang leo trèo ở đâu. Hoặc bé đến tuổi chạy rất nhanh, leo rất giỏi, vượt quá khả năng phản ứng của người lớn tuổi. Không phải lỗi của ai, đó là thực tế của tuổi tác.
Lúc này, chuyển sang gửi bé nhiều hơn, theo giờ hoặc chính khoá, và để ông bà ở vai trò "người đón, người chơi cùng" thay vì "người trông cả ngày" là cách giữ được cả sức khoẻ ông bà lẫn mối gắn bó ông cháu. Ông bà vẫn đón cháu buổi chiều, vẫn nấu bữa tối, vẫn kể chuyện trước khi ngủ, chỉ không phải gánh tám chín tiếng mỗi ngày.
Bước chuyển này nên làm từ từ và có ông bà cùng bàn. Ông bà được hỏi ý kiến về nơi gửi, về khung giờ, về việc ai đón, sẽ thấy mình vẫn có tiếng nói trong việc chăm cháu thay vì bị gạt ra.
Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ và lân cận đang tìm nơi gửi theo giờ để chia bớt việc cho ông bà có thể tham khảo Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School và mời ông bà cùng tới xem trước khi gửi.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà trông cháu cả ngày có làm bé chậm nói không?
Không có cơ sở để nói vậy. Bé nói nhiều hay ít phụ thuộc vào việc được trò chuyện, nghe kể chuyện, chơi tương tác, không phụ thuộc người trông là ai. Nếu ông bà để bé xem màn hình nhiều thì đó mới là điều nên điều chỉnh. Lo ngại về chậm nói nên hỏi bác sĩ nhi.
Ông bà không đồng ý cho cháu đi gửi thì làm thế nào?
Nói rõ lý do vì sức khoẻ của ông bà và vì bé cần bạn, mời ông bà cùng xem nơi gửi, và bắt đầu bằng một buổi ngắn mỗi tuần. Đừng ép quyết định ngay; nhiều ông bà đổi ý sau khi thấy cháu vui về.
Có nên để ông bà đưa đón bé đi gửi không?
Nên, nếu quãng đường ngắn và an toàn với ông bà. Việc này giúp ông bà vẫn gắn với việc chăm cháu. Cần đăng ký ông bà là người được đón ở cơ sở và mang theo giấy tờ khi đón.
Bé quen ông bà, đi gửi khóc nhiều thì có nên dừng không?
Khóc vài lần đầu là bình thường. Nên gửi đều đặn, buổi ngắn, để ông bà hoặc ba mẹ đưa đi và nói rõ giờ đón. Nếu sau nhiều lần bé vẫn khóc dai dẳng và có biểu hiện bất thường khác, hãy trao đổi với cô và cân nhắc nhịp gửi.
Ông bà ở quê lên trông cháu vài tháng thì sắp xếp ra sao?
Trong những tháng ông bà ở cùng, vẫn nên giữ bé gửi theo giờ ở mức thấp để bé không mất nơi quen. Khi ông bà về quê, tăng dần số buổi gửi thay vì đổi đột ngột từ không sang cả tuần.