Gửi trẻ ngắn hạn có năm giới hạn chính: cô chưa hiểu bé như cô của lớp cả năm, nếp ăn ngủ của bé bị lệch giữa nhà và lớp, bé khó có nhóm bạn cố định, ba mẹ chỉ nhìn thấy một lát cắt ngắn của ngày bé ở lớp, và bé tiếp xúc nhiều nguồn lây bệnh hơn ở nhà. Không giới hạn nào là lý do để không gửi, nhưng mỗi cái đều cần ba mẹ chủ động bù.
Nói về gửi theo giờ, người ta hay nói tới sự linh hoạt. Ít ai nói rõ cái giá của sự linh hoạt đó nằm ở đâu, và ba mẹ thường chỉ phát hiện khi bé đã gặp chuyện: về nhà mệt rã, khóc dai dẳng, hay sổ mũi liên tục. Bài này gọi tên từng giới hạn, giải thích vì sao nó xảy ra, và cách gia đình làm giảm nó. Phần cuối bàn chuyện phòng lây ở nơi gửi và những lúc nên giữ bé ở nhà.
Giới hạn 1: cô chưa hiểu bé, và vì sao điều đó quan trọng
Một cô chăm trẻ có kinh nghiệm đọc được rất nhiều tín hiệu từ một đứa trẻ cô đã biết lâu: bé dụi mắt nghĩa là buồn ngủ hay nghĩa là bụi vào mắt, bé im lặng nghĩa là đang tập trung hay đang không khoẻ, bé đòi bế nghĩa là nhõng nhẽo hay nghĩa là có chuyện. Những hiểu biết này đến từ thời gian, không có cách tắt.
Ở nhóm theo giờ, cô gặp bé ít và rải rác. Cô dựa vào kinh nghiệm chung với trẻ cùng tuổi và vào những gì ba mẹ kể. Với bé dễ tính, điều đó đủ. Với bé có thói quen riêng, như chỉ ngủ khi được nắm tai, chỉ uống nước bằng một loại cốc, hay sợ tiếng máy sấy tóc, thiếu thông tin có thể làm cả buổi của bé trở nên khó khăn.
Cách bù nằm ở ba việc. Một, khai thông tin chi tiết và cập nhật mỗi khi bé thay đổi. Hai, gửi vào cùng khung giờ, cùng ngày để gặp lại cùng một cô. Ba, dành một hai phút lúc bàn giao để nói về hôm nay: đêm qua bé ngủ thế nào, sáng nay ăn gì, có gì khác thường. Những câu ngắn đó giúp cô đón bé đúng cách hơn mọi phiếu thông tin.
Giới hạn 2: nếp ăn ngủ bị lệch giữa nhà và lớp
Mỗi lớp có giờ ăn, giờ ngủ, giờ chơi chung để vận hành được với nhiều trẻ. Bé gửi theo giờ mang theo nếp của nhà mình, và hai nếp hiếm khi trùng khít. Lệch vài chục phút thì bé thích nghi được; lệch cả giờ, nhất là giấc ngủ trưa, thì bé dễ mệt, quấy, ăn kém.
Vấn đề lớn hơn xuất hiện khi bé gửi xen kẽ: thứ hai ở nhà, thứ ba đi gửi, thứ tư ở nhà, thứ năm đi gửi. Nếu hai nếp khác nhau nhiều, bé phải đổi qua lại liên tục, giống người lớn đổi múi giờ hai lần một tuần. Một số bé chịu được, một số bé trở nên khó ngủ cả ở nhà.
Cách bù: kéo nếp ở nhà lại gần nếp lớp. Không cần trùng hoàn toàn, chỉ cần giờ ngủ trưa và giờ ăn chính lệch không quá nhiều. Những ngày đi gửi, giữ buổi tối nhẹ nhàng, ăn sớm, ngủ sớm. Nếu thấy giấc ngủ ban đêm của bé xáo trộn kéo dài nhiều tuần, ba mẹ nên cân nhắc đổi khung gửi sang khung không cắt ngang giấc trưa, hoặc giảm số buổi.
Giới hạn 3: ít bạn cố định, khó vào nhóm
Trẻ dưới ba tuổi chủ yếu chơi cạnh nhau, nên chuyện bạn cố định chưa quá quan trọng. Từ khoảng ba tuổi trở đi, trẻ bắt đầu có bạn thân, có trò chơi giả vờ cần phân vai, có những luật chơi chung tự đặt ra. Một bé gửi theo giờ đến giữa buổi, gặp một nhóm đã chơi với nhau từ sáng, có thể đứng ngoài rìa một lúc lâu.
Cô giỏi sẽ giúp bé vào nhóm bằng cách giao cho bé một vai, mời bé tham gia một hoạt động mới bắt đầu, hay ghép bé với một bạn dễ tính. Nhưng ba mẹ không nên kỳ vọng bé gửi theo giờ có quan hệ bạn bè sâu như ở lớp cả năm.
Cách bù: với bé lớn, gửi đều đặn vào cùng khung để gặp lại cùng nhóm bạn; hỏi cô xem bé hay chơi với ai và nhắc tên bạn đó ở nhà; tạo cơ hội bé chơi với trẻ khác ngoài giờ gửi, ở sân chung cư, công viên, nhà bạn bè. Kỹ năng vào nhóm được rèn ở nhiều nơi chứ không chỉ ở lớp.
Giới hạn 4: ba mẹ chỉ thấy một lát cắt ngắn của ngày bé ở lớp
Ở lớp cả năm, ba mẹ có nhiều kênh để hiểu con: họp phụ huynh, sổ liên lạc, những lần trò chuyện với cô kéo dài nhiều tháng, bạn của con kể lại, ảnh hoạt động theo chủ đề. Dần dần ba mẹ có một bức tranh khá đầy đủ về việc con chơi với ai, sợ gì, giỏi việc gì ở lớp.
Với gửi theo giờ, phần lớn những gì ba mẹ biết đến từ vài phút lúc đón và một bản tóm tắt cuối buổi. Bản tóm tắt thường ghi bé ăn được bao nhiêu, ngủ bao lâu, đi vệ sinh mấy lần, chơi những gì. Những thông tin này hữu ích, nhưng không trả lời được những câu sâu hơn như bé có thật sự vui không, có bạn nào làm bé sợ không, bé có giữ được những thói quen đang tập ở nhà không. Bé nhỏ lại chưa kể được, còn bé lớn hay kể lộn xộn, chuyện hôm nay lẫn chuyện tuần trước.
Cách bù: hỏi cô một câu cụ thể thay vì câu chung chung, ví dụ hôm nay bé chơi lâu nhất với món gì, có lúc nào bé khóc không và vì sao, thay cho câu hôm nay bé ngoan không. Ghi lại vài dòng sau mỗi buổi gửi, như ngày, khung giờ, cô trông, tâm trạng của bé lúc đón, để sau vài tuần nhìn ra xu hướng. Quan sát bé ở nhà tối hôm đó: ăn ngủ, cách chơi, câu bé tự kể. Ba nguồn này cộng lại cho ba mẹ một bức tranh đủ dùng.
Giới hạn 5: nơi đông trẻ là nơi dễ lây bệnh
Đây là giới hạn chung của mọi nơi trẻ tụ tập, không riêng gửi theo giờ. Trẻ nhỏ cho đồ chơi vào miệng, chạm tay vào mặt, chưa biết che miệng khi ho. Những bệnh hay lây ở nơi đông trẻ gồm cảm lạnh, viêm đường hô hấp, tiêu chảy, và một số bệnh truyền nhiễm theo mùa như tay chân miệng. Phía cơ sở, những việc nên có để giảm lây:
- Rửa tay theo giờ cố định cho trẻ và cô: trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi chơi ngoài trời.
- Lau, khử khuẩn đồ chơi và bề mặt trẻ hay chạm vào hằng ngày, nhiều hơn vào mùa bệnh.
- Kiểm tra sức khoẻ lúc nhận trẻ: hỏi ba mẹ, nhìn qua tình trạng bé, đo nhiệt độ khi cần.
- Không nhận trẻ đang có dấu hiệu bệnh lây theo quy định của cơ sở, và báo cho các gia đình khi lớp có trẻ mắc bệnh truyền nhiễm.
- Chỗ nghỉ tạm riêng cho trẻ bị sốt trong lúc chờ ba mẹ tới đón.
Bé gửi theo giờ có một đặc điểm: tiếp xúc rải rác với nhiều nhóm trẻ khác nhau. Điều này không làm bé dễ ốm hơn bé học cả năm, nhưng có nghĩa là ba mẹ cần hỏi nơi gửi cách họ thông báo khi có ca bệnh lây trong những ngày bé đã gửi.
Riêng bệnh tay chân miệng, ở đây chỉ bàn góc nơi gửi: bệnh lây qua tiếp xúc gần và đồ chơi chung, nên nơi đông trẻ nhỏ là môi trường dễ lây, nhất là vào mùa cao điểm. Nhận biết và chăm sóc bệnh đã có trang chuyên sâu riêng; ba mẹ cần biết bé có dấu hiệu nghi ngờ thì không đi gửi và đưa bé đi khám.
Năm câu tự hỏi để biết các giới hạn đã được bù tới đâu
Sau khoảng một tháng gửi, ba mẹ nên dừng lại nhìn xem năm giới hạn trên đang được bù tới đâu. Vài câu tự hỏi, không cần trả lời hoàn hảo mọi câu:
- Bé có gặp lại cùng một cô trong phần lớn các buổi không, và cô có gọi đúng tên bé, nhớ được thói quen của bé không?
- Giờ ngủ trưa và giờ ăn chính ở nhà đã gần với ở lớp chưa, giấc ngủ ban đêm của bé có ổn không?
- Bé có kể tên một bạn nào ở lớp, hay hỏi khi nào được đi lớp lại không?
- Ba mẹ có ghi chép đủ để biết những buổi nào bé vui, những buổi nào bé mệt, và vì sao không?
- Trong tháng, bé ốm mấy lần, ốm nhẹ hay phải nghỉ dài, và nơi gửi có báo khi lớp có bé mắc bệnh lây không?
Nếu phần lớn câu trả lời là có, cách gửi hiện tại đang ổn. Nếu nhiều câu là không, chưa cần vội đổi nơi gửi; thường chỉ cần chỉnh một hai điểm như gửi đều hơn, đổi khung giờ, hay nói chuyện kỹ hơn với cô lúc bàn giao.
Khi nào nên giữ bé ở nhà thay vì đi gửi
Quy định cụ thể khác nhau giữa các cơ sở, và quyết định về sức khoẻ của bé thuộc về ba mẹ cùng bác sĩ. Bảng dưới là nguyên tắc chung mà nhiều nơi áp dụng:
| Tình trạng của bé | Nên làm gì | Vì sao |
|---|---|---|
| Sốt | Giữ ở nhà, theo dõi, hỏi bác sĩ khi cần | Bé sốt cần nghỉ và có thể đang lây |
| Nổi mụn nước ở tay, chân, miệng, hoặc loét miệng | Không đi gửi, đưa đi khám | Có thể là bệnh lây qua tiếp xúc ở nơi đông trẻ |
| Tiêu chảy, nôn | Giữ ở nhà | Lây nhanh qua đồ chơi, nhà vệ sinh chung |
| Ho nhiều, chảy mũi đặc kèm mệt | Cân nhắc giữ ở nhà | Bé mệt khó tham gia, dễ lây cho bạn |
| Mắt đỏ, có ghèn | Giữ ở nhà, đi khám | Một số bệnh về mắt lây qua tay |
| Vừa tiêm phòng | Hỏi nơi tiêm về theo dõi sau tiêm | Bé có thể sốt nhẹ, cần ở gần ba mẹ |
| Sổ mũi nhẹ, vẫn ăn chơi bình thường | Thường vẫn gửi được, báo cô | Tuỳ quy định từng nơi |
Giữ bé ở nhà khi bé ốm không chỉ để bé nghỉ, mà còn để bảo vệ những bé khác, trong đó có em bé nhỏ tuổi hay bé có bệnh nền. Một nơi gửi nghiêm túc sẽ yêu cầu điều này với mọi gia đình, và ba mẹ nên coi đó là dấu hiệu tốt thay vì phiền.
Khi nào cần đưa bé đi khám sau những ngày đi gửi
Bé mới đi gửi hay ốm vặt là chuyện thường gặp. Nhưng có những dấu hiệu cần đưa bé đi khám ngay, không chờ: bé sốt cao hoặc sốt kéo dài, li bì khó đánh thức, quấy khóc không dỗ được, giật mình nhiều, thở nhanh hoặc thở khó, nôn nhiều, bỏ ăn bỏ uống, tiểu ít, có ban hoặc mụn nước lan rộng. Những dấu hiệu này không được tự xử lý ở nhà hay chờ xem.
Bài này không hướng dẫn chẩn đoán hay dùng thuốc. Mọi quyết định về thuốc, liều, thời gian nghỉ cần theo chỉ định của bác sĩ. Khi đưa bé đi khám, kể cho bác sĩ biết bé có đi gửi ở nơi đông trẻ không và lớp có trẻ nào đang mắc bệnh gì, vì thông tin đó giúp bác sĩ định hướng.
Sau khi bé khỏi, hỏi bác sĩ khi nào bé đi gửi lại được, và báo cho cơ sở biết bé vừa ốm gì để cô theo dõi. Ba mẹ cần một nơi gửi theo giờ có quy trình kiểm tra sức khoẻ lúc nhận trẻ và thông báo khi lớp có ca bệnh lây có thể tham khảo Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School, và hỏi kỹ quy trình này khi đăng ký qua form trên trang.
Câu hỏi thường gặp
Bé mới đi gửi hay ốm có phải do nơi gửi không sạch?
Không hẳn. Trẻ mới vào môi trường đông trẻ thường ốm vặt nhiều hơn trong những tháng đầu vì gặp nhiều mầm bệnh mới. Nơi sạch sẽ giảm được lây nhưng không loại bỏ hoàn toàn. Nếu bé ốm liên tục và nặng, ba mẹ nên hỏi bác sĩ và xem lại cách nơi gửi vệ sinh.
Bé sổ mũi nhẹ có đi gửi được không?
Nhiều nơi vẫn nhận nếu bé không sốt, vẫn ăn chơi bình thường, nhưng tuỳ quy định từng cơ sở. Ba mẹ nên báo trước tình trạng của bé để cô theo dõi và gọi khi bé mệt hơn.
Lớp có bé bị tay chân miệng thì bé nhà mình có nên nghỉ không?
Nên hỏi cơ sở họ đã xử lý thế nào, như khử khuẩn, tách trẻ, thông báo. Theo dõi bé ở nhà những ngày sau đó, nếu có dấu hiệu nghi ngờ thì đưa đi khám. Quyết định cho bé nghỉ tạm hay không tuỳ tình hình ở lớp và lời khuyên của bác sĩ.
Mỗi lần gửi lại gặp một cô khác thì có sao không?
Với bé dạn người thường không sao, nhưng với bé chậm làm quen thì mỗi cô mới là một lần làm quen lại. Ba mẹ hỏi cơ sở có cô chuyên trách cho nhóm theo giờ không, và gửi vào cùng khung giờ để dễ gặp lại cùng một cô.
Cô ở nhóm theo giờ có được báo về dị ứng của bé mỗi lần gửi không?
Nơi làm bài bản lưu phiếu thông tin và nhắc cô mỗi lần bé đến. Ba mẹ vẫn nên nhắc lại lúc bàn giao, nhất là với dị ứng thực phẩm, và cập nhật ngay khi có thay đổi.
Có nên cho bé uống thuốc trước khi đi gửi để khỏi sốt ở lớp không?
Không nên tự cho bé uống thuốc để che triệu chứng rồi đi gửi. Việc đó làm cô không biết bé đang ốm và có thể làm bệnh lây cho bạn. Bé có dấu hiệu ốm thì giữ ở nhà và hỏi bác sĩ.