Gửi bé 6–12 tháng tuổi theo giờ hoàn toàn làm được, với điều kiện ba mẹ chuẩn bị đủ bốn thứ: nguồn sữa và cách cho bú bé đã quen, đồ ăn dặm đúng độ thô bé đang ăn, đủ bỉm và đồ thay, và thông tin rõ về giấc ngủ của bé. Ở tuổi này bé chưa nói được mình đói hay buồn ngủ, nên mọi thứ cô biết về bé đều đến từ những gì ba mẹ dặn.
Bài này dành cho ba mẹ có bé chưa tròn tuổi: mang gì theo, dặn cô những gì, sữa mẹ vắt sẵn giữ và dùng thế nào cho an toàn, vì sao chỗ ngủ ở nơi gửi phải khác chiếc võng ở nhà, và khi nào nơi gửi cần gọi ba mẹ ngay. Cuối bài có một mẫu phiếu dặn cô ngắn mà ba mẹ chép lại được.
Danh sách đồ mang theo cho bé dưới 1 tuổi
Nơi gửi thường có sẵn một số đồ dùng chung, nhưng với bé nhỏ thì đồ của chính bé vẫn tốt hơn: đúng loại bé quen, đúng mùi nhà. Ba mẹ có thể chuẩn bị theo danh sách sau, ghi tên bé lên từng món:
- Sữa: sữa mẹ vắt sẵn trong bình hoặc túi trữ, ghi ngày giờ vắt, đựng trong túi giữ lạnh có túi đá hoặc đá gel đã đông; hoặc sữa công thức bé đang dùng, chia sẵn từng cữ trong hộp chia, kèm bình và núm bé quen.
- Đồ ăn dặm: phần ăn của buổi gửi trong hộp kín, đúng độ mịn hay độ thô bé đang ăn ở nhà, có ghi bé ăn lúc mấy giờ; hỏi trước nơi gửi có hâm nóng giúp không.
- Bỉm: số bỉm bằng số giờ gửi chia hai rồi cộng thêm hai miếng dự phòng; khăn ướt, kem chống hăm nếu bé đang dùng theo chỉ dẫn của bác sĩ.
- Quần áo: hai bộ thay, yếm ăn, một khăn sữa; với bé hay trớ thì thêm áo.
- Đồ ngủ quen: một chiếc khăn nhỏ hoặc áo mẹ mặc qua để cô dùng lúc dỗ bé, rồi cất ra khỏi chỗ ngủ khi bé đã say giấc; túi ngủ nếu bé quen ngủ trong túi.
- Giấy tờ: bản chụp sổ tiêm chủng nếu nơi gửi yêu cầu, và tờ dặn cô ghi các thông tin dưới đây.
Thuốc không nằm trong danh sách mặc định. Nếu bé đang dùng thuốc theo đơn của bác sĩ, ba mẹ hỏi trước xem nơi gửi có cho uống hộ không và cần giấy tờ gì; nhiều nơi chỉ nhận khi có đơn thuốc và giấy ghi rõ giờ, liều do ba mẹ ký. Không gửi thuốc tự mua kèm lời dặn miệng.
Sữa mẹ vắt sẵn: giữ lạnh, rã đông và cho bú ở nơi gửi
Với bé đang bú mẹ, câu hỏi lớn nhất của ba mẹ thường là bé có chịu bú bình ở nơi lạ không. Câu trả lời phụ thuộc vào việc bé đã tập ở nhà hay chưa. Nên bắt đầu tập từ vài tuần trước buổi gửi, và người cho bú bình lúc tập nên là người khác ngoài mẹ, vì bé ngửi thấy mẹ ở gần thường đòi bú trực tiếp.
Về bảo quản, hướng dẫn được dẫn nhiều là của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC): sữa mẹ mới vắt để ở nhiệt độ phòng dùng trong khoảng 4 giờ, để ngăn mát tủ lạnh dùng trong khoảng 4 ngày; sữa đã rã đông thì không cấp đông lại; bé bú dở một cữ thì phần còn lại nên bỏ trong khoảng 2 giờ sau khi bé bú xong. TP.HCM nóng, nhiệt độ phòng thường cao hơn điều kiện các hướng dẫn giả định, nên ba mẹ càng nên giữ sữa trong túi lạnh trên đường đi và nhờ cô cho vào tủ mát ngay khi tới.
Hâm sữa nên ngâm bình trong nước ấm, không hâm bằng lò vi sóng vì sữa nóng không đều, có điểm rất nóng dễ làm bỏng miệng bé. Ba mẹ hỏi nơi gửi có dụng cụ hâm riêng không, và ghi lên túi sữa thứ tự dùng: sữa vắt sớm dùng trước.
Nếu nơi gửi gần chỗ làm và mẹ ghé cho bú trực tiếp được, đó là một lựa chọn tốt cho bé nhỏ. Hỏi nơi gửi có góc riêng cho mẹ cho con bú không và có giới hạn giờ ra vào lớp không.
Ăn dặm ở nơi gửi: đúng độ thô, đúng giờ, báo trước dị ứng
Từ 6 tháng đến 1 tuổi, bé đi rất nhanh từ bột loãng sang cháo, cơm nát, rồi thức ăn cắt nhỏ cầm tay. Mỗi bé ở một chỗ khác nhau trên con đường đó, nên điều quan trọng nhất ba mẹ dặn cô là bé đang ăn độ thô nào. Bé đang ăn mịn mà được cho ăn hạt to dễ bị hóc, nôn ọe, và sợ ăn; bé đã quen nhai mà bị cho ăn bột loãng thì không chịu ăn.
Món mới nên để ba mẹ thử ở nhà trước. Thói quen giới thiệu từng món mới cách nhau vài ngày giúp ba mẹ nhận ra món nào làm bé nổi mẩn hay đi ngoài bất thường. Buổi gửi không phải lúc thử món mới, vì nếu bé có phản ứng thì không ai rõ nguyên nhân.
Thực phẩm bé đã có phản ứng, dù nhẹ, phải ghi rõ trên phiếu dặn cô, kể cả khi bé chưa được bác sĩ kết luận dị ứng. Nếu bé đã được chẩn đoán dị ứng thực phẩm và bác sĩ có hướng dẫn xử trí, ba mẹ gửi kèm bản hướng dẫn đó và hỏi nơi gửi có làm theo được không. Đồ ăn của nơi gửi thì hỏi thực đơn hôm đó, thành phần, và bếp có tách riêng đồ cho bé dị ứng không.
Mật ong là một thứ cần dặn riêng: các tổ chức y tế khuyên không cho trẻ dưới 1 tuổi ăn mật ong vì nguy cơ ngộ độc botulinum. Ở nơi gửi hiếm ai cho bé ăn mật ong, nhưng nằm trong các món bánh hay nước pha thì có thể sót; một dòng trên phiếu dặn là đủ để chắc chắn.
Giấc ngủ của bé dưới 1 tuổi ở nơi lạ
Bé 6–12 tháng thường ngủ hai đến ba giấc ngày. Ở nơi gửi, giấc ngủ thường ngắn hơn ở nhà trong những buổi đầu, vì tiếng động lạ, ánh sáng lạ, và vì bé còn đang để ý xem ba mẹ có quay lại không. Điều này bình thường; ba mẹ có thể bù bằng giấc tối sớm hơn một chút sau những ngày gửi.
Điều không nên thoả hiệp là chỗ ngủ an toàn. Khuyến nghị của Viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) và nhiều tổ chức y tế là đặt trẻ dưới 1 tuổi nằm ngửa khi ngủ, trên bề mặt phẳng và chắc, không gối, không chăn dày, không thú bông trong chỗ ngủ. Ở nhà, nhiều gia đình Việt quen cho bé ngủ võng hay nằm sấp; ở nơi gửi, cô không thể để mắt từng giây tới mọi bé, nên chỗ ngủ đúng chuẩn càng quan trọng.
Ba mẹ nên dặn cô cách bé thường vào giấc: được vỗ lưng, được hát ru, được bế đung đưa rồi đặt xuống, hay tự nằm chơi rồi ngủ. Cô làm gần giống cách quen ở nhà thì bé dễ ngủ hơn. Đồ quen như khăn có mùi mẹ có thể để gần đầu bé lúc dỗ, rồi cất ra khỏi chỗ ngủ khi bé đã say giấc.
Khi tham quan nơi gửi, hãy nhìn tận mắt chỗ ngủ của nhóm bé nhỏ: cũi hay nệm thấp riêng từng bé, có cách xa khu chơi ồn không, có người trông trong giờ ngủ không. Đây là câu hỏi nên đặt trước cả câu hỏi về đồ chơi.
Thay bỉm, vệ sinh và những điều nhỏ dễ bị bỏ quên
Bé dưới 1 tuổi đi tiểu nhiều lần, nên thay bỉm đúng giờ là việc cơ bản. Ba mẹ có thể dặn cô bé quen thay sau khi ăn, sau khi ngủ dậy, hay theo giờ; da bé dễ hăm thì nói rõ để cô thay dày hơn. Nếu bé đang dùng kem chống hăm theo hướng dẫn của bác sĩ, mang theo tuýp có ghi tên bé.
Phân của bé là một thông tin ba mẹ rất muốn biết khi đón con: hôm nay bé đi mấy lần, phân thế nào. Nhờ cô ghi lại hoặc báo trong phần báo cáo cuối buổi. Nếu bé đang tiêu chảy, bé nên ở nhà, vì vừa mệt cho bé vừa có nguy cơ lây cho bé khác trong phòng.
Răng là chuyện nhỏ mà dễ quên. Nhiều bé mọc răng đầu tiên trong khoảng này, hay cắn, chảy nước dãi, quấy hơn. Dặn cô bé đang mọc răng để cô hiểu vì sao bé cáu, và nếu bé quen một vòng cắn nướu, mang theo vòng sạch trong hộp riêng.
Cuối cùng là cách bé vận động. Bé đang bò, vịn đứng hay đã chập chững, cô cần biết để xếp bé vào khu chơi phù hợp. Bé bò nhặt mọi thứ cho vào miệng, nên khu chơi của nhóm nhỏ phải không có vật bé nuốt được. Đây là điều ba mẹ nhìn được ngay khi đến thăm: ngồi xuống sàn, nhìn ngang tầm mắt bé xem có gì nhỏ rơi vãi không.
Khi nào nơi gửi phải gọi ba mẹ ngay với bé dưới 1 tuổi
Sốt. Với trẻ dưới 1 tuổi, sốt là dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá sớm. Ba mẹ thống nhất trước với nơi gửi: bé sốt thì gọi ngay, và ba mẹ hoặc người được uỷ quyền đến đón đưa đi khám.
Bú hoặc ăn kém rõ rệt so với bình thường. Bỏ liên tiếp hai cữ, hoặc bú vài ngụm rồi đẩy ra, kèm quấy khóc hay lừ đừ.
Nôn nhiều lần, tiêu chảy, phát ban lạ. Những dấu hiệu này cần người lớn trong nhà biết ngay để theo dõi và đưa bé đi khám khi cần.
Li bì, khó đánh thức, hoặc khóc thét bất thường không dỗ được. Đây là dấu hiệu cần đưa bé đi khám ngay, không đợi hết giờ gửi.
Té ngã hoặc va đập vùng đầu. Dù bé có vẻ bình thường sau đó, ba mẹ cần được biết để theo dõi tiếp ở nhà.
Ba mẹ cũng cần làm phần của mình. Để lại hai số liên lạc luôn bắt máy trong giờ gửi, ghi tên người được đón bé thay, và cho nơi gửi biết bệnh viện hay phòng khám gia đình hay đưa bé đến. Khi nơi gửi gọi, thống nhất trước ai sẽ đến và đến trong bao lâu, để cô không phải chờ trong lúc bé cần người nhà. Những thông tin này viết luôn vào phiếu dặn cô bên dưới.
Mẫu phiếu dặn cô cho bé 6–12 tháng
Phiếu này viết tay trên một mặt giấy là đủ. Ba mẹ đưa cho cô khi giao bé, và cập nhật mỗi khi bé đổi nếp:
- Tên gọi ở nhà của bé, tuổi tính bằng tháng.
- Giờ bú hoặc ăn trong buổi gửi, lượng mỗi cữ, cách bé quen (bình, thìa, cầm tay).
- Độ thô đồ ăn đang ăn; món đã có phản ứng; món chưa thử.
- Giờ ngủ thường lệ, cách vào giấc, món đồ quen.
- Bé đang bò, vịn hay đi; đang mọc răng không.
- Ai đón bé hôm nay, số điện thoại luôn bắt máy, người liên hệ dự phòng.
Đón bé xong, ba mẹ đọc lại phần cô ghi hoặc báo cáo cuối buổi rồi so với phiếu: bé ăn ít hơn dặn, ngủ ngắn hơn thường, có gì cần điều chỉnh cho buổi sau. Sau vài buổi, phiếu sẽ gọn lại vì cô đã quen bé.
Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School (khu Quận 12 cũ, TP.HCM) nhận bé từ 6 tháng tuổi; khi đăng ký qua form trên trang, ba mẹ ghi tuổi bé và những điều cần dặn ở phần ghi chú để nhà trường sắp xếp cô phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Bé không chịu bú bình thì có gửi theo giờ được không?
Được nếu buổi gửi ngắn, nằm giữa hai cữ bú mẹ, hoặc mẹ ghé cho bú trực tiếp được. Về lâu dài nên tập bú bình hay uống bằng cốc tập ở nhà từ vài tuần trước, do người khác ngoài mẹ cho bú, để bé quen.
Sữa mẹ mang đi gửi để được bao lâu?
Theo hướng dẫn của CDC Hoa Kỳ, sữa mới vắt để nhiệt độ phòng dùng trong khoảng 4 giờ, trong ngăn mát khoảng 4 ngày. TP.HCM nóng nên ba mẹ giữ sữa trong túi lạnh trên đường và nhờ cô cất tủ mát ngay. Phần bé bú dở bỏ sau khoảng 2 giờ.
Có nên cho bé ăn đồ ăn của nơi gửi không?
Nếu bé đã ăn được nhiều món và không có tiền sử phản ứng, đồ ăn của nơi gửi có thể ổn khi đúng độ thô của bé. Hỏi thực đơn hôm đó và thành phần. Bé đang ở giai đoạn thử món mới thì mang đồ ăn từ nhà để tránh lẫn món chưa thử.
Bé 8 tháng ngủ ở nơi gửi rất ít, có sao không?
Những buổi đầu bé thường ngủ ngắn hơn ở nhà vì môi trường lạ. Ba mẹ có thể cho bé ngủ tối sớm hơn để bù. Nếu nhiều buổi liền bé gần như không ngủ và quấy khóc kéo dài, nên trao đổi với cô về chỗ ngủ, giờ ngủ và cách dỗ.
Bé đang mọc răng, quấy nhiều có nên gửi không?
Mọc răng thường khiến bé cáu và chảy nước dãi, nhiều bé vẫn đi gửi bình thường. Dặn cô để cô hiểu bé. Nếu bé sốt hay bỏ ăn rõ rệt, không nên coi đó chỉ là do mọc răng; để bé ở nhà và hỏi ý kiến bác sĩ.