Một nơi gửi trẻ phòng lây bệnh tốt thường làm đủ bốn việc: kiểm tra sức khoẻ trẻ ngay ở cửa lớp, cho trẻ rửa tay đúng lúc, lau rửa đồ chơi và chỗ ngủ theo lịch, và báo cho ba mẹ khi trong lớp có ca bệnh. Ba mẹ có thể thấy được cả bốn việc này trong một lần đến xem lớp hoặc một cuộc gọi, không cần kiến thức y khoa.
Gửi theo giờ có một đặc điểm khác lớp mầm non cả năm: mỗi ngày trong phòng có thể là một nhóm trẻ khác, đến từ nhiều gia đình, nhiều khu nhà. Bệnh lây qua tay, qua đồ chơi, qua nước bọt vì thế có nhiều đường để đi hơn. Điều đó không có nghĩa là gửi theo giờ thì bé sẽ ốm, mà có nghĩa là cách cơ sở giữ vệ sinh trở thành một tiêu chí chọn nơi gửi, ngang với số cô trông hay quy trình đón trả.
Bài này đứng ở góc chọn nơi gửi: nhìn gì để biết cơ sở phòng lây có nề nếp, chính sách nhận trẻ ốm nên viết ra sao, mùa bệnh tăng thì hỏi thêm gì, và cơ sở báo tin thế nào khi lớp có ca bệnh. Chuyện từng bệnh cụ thể, bé sốt hay ho có gửi được không, mắc bệnh lây nghỉ bao lâu nằm ở chuyên mục sức khoẻ và an toàn; mọi việc chẩn đoán và thuốc là của bác sĩ.
Vì sao lớp gửi theo giờ là nơi bệnh dễ lây
Trẻ dưới sáu tuổi chơi bằng tay và bằng miệng. Một món đồ chơi có thể qua tay năm bạn trong mười phút, có bạn ngậm thử, có bạn vừa lau mũi bằng tay áo xong. Trẻ nhỏ cũng chưa biết che miệng khi ho, chưa tự rửa tay kỹ, và ở rất gần nhau khi chơi, khi ăn, khi ngủ. Đó là lý do mọi nơi đông trẻ, từ trường mầm non, nhóm trẻ đến khu vui chơi trong trung tâm thương mại, đều là nơi các bệnh lây qua đường hô hấp và đường tiêu hoá dễ lan.
Lớp gửi theo giờ thêm một yếu tố: trẻ ra vào liên tục. Một bé gửi buổi sáng, một bé đến lúc mười giờ, một bé khác chỉ ở từ hai giờ đến năm giờ chiều. Nếu một bé đang ủ bệnh chưa có biểu hiện, bé có thể tiếp xúc với nhiều nhóm trẻ hơn so với lớp cả năm, nơi các bạn cố định. Ngược lại, cơ sở cũng khó theo dõi một bé sau buổi gửi, vì bé có thể vài tuần mới quay lại.
Hiểu như vậy để ba mẹ đặt câu hỏi đúng chỗ. Không nơi gửi nào hứa được bé không bao giờ ốm. Điều ba mẹ cần biết là cơ sở có những thói quen hằng ngày làm giảm đường lây hay không, và khi có ca bệnh thì cơ sở có minh bạch hay không. Hai điều này khác nhau rất rõ giữa một nơi vận hành có nề nếp và một điểm trông tạm, dù phòng ốc nhìn qua có thể giống nhau.
Kiểm tra sức khoẻ ở cửa lớp: nên thấy những gì
Bước sàng lọc đầu tiên diễn ra lúc ba mẹ đưa bé đến. Một cơ sở cẩn thận không nhận bé chỉ bằng một câu chào, mà nhìn bé và hỏi vài câu ngắn trước khi bé vào phòng:
- Nhìn bé một lượt: sắc mặt, có chảy nước mũi nhiều không, mắt có đỏ hay có ghèn không, da tay chân có nổi gì lạ không.
- Hỏi về đêm qua và sáng nay: bé có sốt không, ăn ngủ thế nào, có nôn hay đi ngoài nhiều lần không.
- Đo nhiệt độ khi cần: nhiều nơi đo cho mọi trẻ lúc nhận, nhất là trong mùa dịch; cách đo nên nhẹ nhàng, không làm bé sợ.
- Hỏi về thuốc: bé có đang dùng thuốc gì không, có phải đang uống thuốc hạ sốt để kịp đi gửi không.
- Ghi lại: những gì quan sát được ghi vào sổ hay phiếu nhận trẻ, để cô ca chiều biết tình trạng của bé lúc đến.
Có ba mẹ thấy những câu hỏi này phiền khi đang vội đi làm. Thật ra đó là dấu hiệu tốt: cơ sở hỏi kỹ bé của mình thì cũng hỏi kỹ những bé khác sẽ chơi cùng con mình. Một nơi nhận mọi trẻ mà không nhìn, không hỏi gì là nơi không có lớp lọc đầu tiên.
Câu hỏi về thuốc hạ sốt quan trọng hơn ba mẹ nghĩ. Một bé vừa uống thuốc hạ sốt có thể trông khoẻ trong vài giờ đầu rồi sốt lại giữa buổi. Khi ba mẹ nói thật, cô biết để theo dõi sát và gọi ba mẹ sớm, thay vì phát hiện muộn.
Rửa tay, đồ chơi, chỗ ngủ: thói quen nên thấy khi đến xem lớp
Phần lớn việc phòng lây nằm ở những thói quen lặp lại mỗi ngày. Bảng dưới gợi ý điều nên thấy và điều cho thấy cơ sở còn lơi lỏng, ở từng khu ba mẹ có thể quan sát:
| Khu vực | Nên thấy | Dấu hiệu còn lơi lỏng |
|---|---|---|
| Chỗ rửa tay | Bồn thấp vừa tầm trẻ, có xà phòng, khăn lau dùng một lần hoặc khăn riêng | Chỉ có một khăn chung treo cả ngày, không có xà phòng, bồn cao trẻ không với tới |
| Giờ rửa tay | Trẻ rửa tay khi vào lớp, trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi chơi ngoài sân | Trẻ ăn ngay sau khi chơi, cô chỉ lau tay bằng một khăn ướt cho cả nhóm |
| Đồ chơi | Đồ chơi nhựa được rửa, lau theo lịch; món trẻ đã ngậm được để riêng chờ rửa | Thùng đồ chơi dính bẩn, không ai nói được bao lâu rửa một lần |
| Chỗ ngủ | Mỗi bé một gối, một tấm phủ riêng, giặt hoặc thay sau mỗi lượt gửi | Gối chăn dùng chung giữa các lượt trẻ trong ngày |
| Khu thay tã | Tách khỏi khu ăn, có thùng rác có nắp, bề mặt được lau sau mỗi lần thay | Thay tã ngay trên sàn chơi, gần chỗ trẻ ăn |
| Không khí | Phòng thông thoáng, có giờ mở cửa cho gió vào | Phòng kín, đóng máy lạnh suốt ngày, có mùi ẩm |
Chỗ ngủ là điểm riêng của lớp theo giờ. Ở lớp cả năm, mỗi bé thường có gối chăn cố định. Ở lớp theo giờ, cùng một tấm nệm có thể có bé nằm buổi trưa rồi bé khác nằm buổi chiều. Hỏi cơ sở xử lý chỗ ngủ giữa hai lượt gửi thế nào cho ba mẹ biết họ đã nghĩ đến đặc điểm này hay chưa. Nếu không chắc, ba mẹ có thể mang theo tấm phủ hoặc gối nhỏ riêng của bé.
Mùa bệnh tăng ở TP.HCM: hỏi cơ sở làm thêm gì
Ở TP.HCM, có những giai đoạn trong năm số ca bệnh lây ở trẻ nhỏ tăng lên, như tay chân miệng hay cúm; ngành y tế thành phố thường ra thông báo và khuyến cáo khi số ca tăng. Ba mẹ không cần nhớ tháng nào là mùa nào. Điều cần là khi nghe tin bệnh đang tăng, hỏi nơi định gửi xem họ thay đổi gì trong cách làm hằng ngày, vì một nơi vận hành y nguyên như lúc bình thường là nơi chưa coi chuyện này là việc của mình.
Những việc một cơ sở có nề nếp thường siết lại trong mùa bệnh tăng: cho trẻ rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước nhiều lần hơn trong ngày; lau sàn, tay nắm cửa, bàn ăn, đồ chơi thường xuyên hơn theo hướng dẫn của ngành y tế; cất bớt đồ chơi khó rửa như thú bông, đất nặn dùng chung; nhìn kỹ hơn miệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân của trẻ lúc nhận; và giữ khu thay tã tách hẳn khỏi khu ăn, vì nhiều bệnh đường ruột lây qua phân và tay người chăm. Rửa tay bằng xà phòng là biện pháp Bộ Y tế khuyến cáo nhiều năm nay cho cả trẻ lẫn người chăm trẻ.
Câu nên hỏi khi đặt lịch trong giai đoạn này rất ngắn: gần đây lớp có ca bệnh lây nào không, nếu có thì cơ sở đã làm gì, và nếu hôm nay bé có biểu hiện lạ giữa buổi thì cô xử lý thế nào. Câu trả lời tốt là cô cho bé nghỉ ở chỗ riêng có người lớn ngồi cùng, gọi ba mẹ đón và khuyên đưa bé đi khám, không tự đoán bệnh, không tự cho uống thuốc. Còn bệnh lây ra sao, nhận biết sớm thế nào thì ba mẹ đọc ở chuyên mục sức khoẻ và hỏi bác sĩ.
Chính sách nhận trẻ ốm: xin xem bằng giấy
Viết ra, áp cho mọi gia đình. Một nơi có nề nếp có quy định nhận trẻ ốm bằng văn bản, nằm trong phiếu đăng ký hay điều khoản gửi trẻ, chứ không tuỳ cô trực hôm đó dễ hay khó. Quy định viết ra thì bé nhà người khác đang sốt cũng không được nhận, và đó chính là thứ bảo vệ bé nhà mình.
Nói rõ trường hợp không nhận. Ví dụ trẻ đang sốt, đang có biểu hiện nghi bệnh lây, hay đang trong thời gian bác sĩ dặn nghỉ. Ba mẹ không cần cơ sở liệt kê đủ mọi bệnh, chỉ cần thấy họ có ranh giới rõ và giữ ranh giới đó cả vào giờ đông.
Có điều kiện nhận lại sau khi ốm. Hỏi cơ sở cần gì khi bé quay lại sau một đợt bệnh lây: lời dặn của bác sĩ, giấy khám, hay chỉ cần ba mẹ báo trước. Mỗi nơi một cách, miễn là có cách và ba mẹ biết trước.
Có chỗ cho bé ốm chờ ba mẹ. Bé mệt giữa buổi cần một góc yên, có người lớn ngồi cùng, tách khỏi các bạn trong lúc chờ người đón. Hỏi góc đó ở đâu và ai trông bé lúc ấy, vì cô đứng lớp không thể vừa chăm bé ốm vừa trông cả nhóm.
Có quy tắc cho chính người chăm trẻ. Cô đang sốt, đang ho nhiều có được nghỉ và có người thay không. Nơi thiếu người hay để cô ốm vẫn đứng lớp, và người lớn cũng là một đường lây.
Khi lớp có ca bệnh: hỏi trước cơ sở sẽ báo thế nào
Khả năng lớp có ca bệnh lây là chuyện bình thường ở mọi nơi đông trẻ; điều phân biệt các cơ sở là họ có minh bạch không. Lúc chọn nơi gửi, ba mẹ có thể hỏi trước quy trình báo tin, và một câu trả lời đầy đủ thường gồm các bước:
- Báo cho ba mẹ của những trẻ đã ở cùng phòng trong những ngày gần đây, nói tên bệnh và khoảng thời gian, mà không nêu tên hay hình ảnh của bé bị bệnh.
- Báo qua kênh đã thống nhất, như tin nhắn tới số đã đăng ký hay thông báo trong ứng dụng, để cả những bé chỉ gửi một buổi rồi vài tuần mới quay lại cũng nhận được tin.
- Tăng vệ sinh phòng và đồ chơi, theo hướng dẫn của ngành y tế địa phương khi có ca bệnh lây.
- Ghi lại trong sổ theo dõi ngày có ca, những trẻ có mặt cùng phòng, việc đã làm, để trả lời được khi cơ quan y tế phường hỏi.
- Đề nghị ba mẹ báo lại khi bé của mình có biểu hiện sau buổi gửi, để cơ sở biết có thêm ca hay không.
Bước hai là chỗ riêng của lớp theo giờ. Ở lớp cả năm, tin trong lớp đến tai ba mẹ qua nhóm phụ huynh mỗi ngày; ở lớp theo giờ, một bé gửi đúng một buổi thứ Bảy có thể không thuộc nhóm nào. Nơi giữ danh sách trẻ theo từng ngày, từng phòng thì mới báo được cho đúng người.
Việc giữ kín danh tính bé bị bệnh cũng là dấu hiệu tốt. Thông tin sức khoẻ của trẻ là thông tin riêng tư; câu "trong phòng có một bé" là đủ để các gia đình khác để ý con mình. Một nơi kể tên bé bệnh với ba mẹ khác thì cũng có thể kể chuyện bé nhà mình như vậy.
Thoả thuận hai chiều giữa ba mẹ và nơi gửi
Phòng lây bệnh ở nơi gửi chỉ có tác dụng khi cả hai phía cùng giữ lời. Cơ sở giữ vệ sinh, kiểm tra trẻ lúc nhận, gọi ba mẹ khi bé có biểu hiện, báo khi lớp có ca bệnh. Ba mẹ nói thật về tình trạng của bé, không cho bé uống thuốc hạ sốt để kịp gửi, đến đón khi được gọi, và giữ bé ở nhà khi bé ốm. Thiếu một vế, vế còn lại khó bù được.
Vế khó nhất với nhiều gia đình là đến đón khi được gọi. Ba mẹ gửi theo giờ thường vì có việc không bỏ được, và một cuộc gọi lúc mười giờ sáng báo bé sốt là chuyện rất khó xử. Vì vậy ngay từ khi chọn nơi gửi, ba mẹ nên tính sẵn người đón thay, như ông bà, người thân gần đó, và báo tên người đó cho cơ sở theo đúng quy trình đón trả. Có sẵn phương án dự phòng thì lúc cần mới không cuống.
Khi so các nơi gửi, ba mẹ có thể đặt câu hỏi về bệnh lây cạnh những tiêu chí khác: một nơi trả lời rõ cách kiểm tra lúc nhận, cách xử lý chỗ ngủ giữa các lượt, cách báo khi có ca bệnh là một nơi đã nghĩ đến an toàn của trẻ một cách cụ thể.
Nếu ba mẹ ở khu Quận 12 cũ, có thể hỏi về cách kiểm tra sức khoẻ lúc nhận bé và cách cô báo lại khi bé mệt trong buổi khi đặt lịch ở Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School.
Câu hỏi thường gặp
Gửi trẻ theo giờ có dễ bị lây bệnh hơn đi học cả năm không?
Trẻ ở bất cứ nơi đông trẻ nào cũng có thể bị lây các bệnh thường gặp. Lớp theo giờ có trẻ ra vào nhiều hơn nên cách cơ sở giữ vệ sinh càng quan trọng. Một nơi kiểm tra trẻ lúc nhận, rửa tay đúng giờ, lau đồ chơi và chỗ ngủ theo lịch sẽ giảm được nhiều đường lây.
Mùa tay chân miệng có nên gửi bé theo giờ không?
Nhiều gia đình vẫn cần gửi và vẫn gửi được, nếu cơ sở siết vệ sinh và kiểm tra trẻ kỹ lúc nhận. Ba mẹ nên hỏi gần đây lớp có ca bệnh không, cơ sở xử lý thế nào, và tự theo dõi bé sau mỗi buổi gửi. Khi bé có biểu hiện nghi ngờ thì giữ bé ở nhà và đưa đi khám.
Nơi gửi có cần xem sổ tiêm chủng của bé không?
Nhiều cơ sở nhận trẻ chính khoá có hỏi tiền sử tiêm chủng khi nhập học; lớp theo giờ thì không phải nơi nào cũng hỏi. Ba mẹ nên mang theo hoặc chụp sẵn sổ tiêm của bé. Một nơi hỏi tới sổ tiêm cho thấy họ có nghĩ đến chuyện bệnh lây giữa các bé đến từ nhiều gia đình.
Cơ sở có phải báo cho ba mẹ khi trong lớp có trẻ bị bệnh lây không?
Một cơ sở có trách nhiệm sẽ báo cho các gia đình có trẻ ở cùng phòng để họ theo dõi con, đồng thời giữ kín danh tính bé bị bệnh. Ba mẹ nên hỏi điều này ngay khi đăng ký, để biết cơ sở sẽ báo bằng cách nào.
Có nên mang gối, chăn riêng cho bé khi gửi theo giờ không?
Nên, nếu cơ sở đồng ý. Ở lớp theo giờ, chỗ ngủ có thể được dùng cho nhiều lượt trẻ trong ngày. Một tấm phủ hay gối nhỏ riêng của bé vừa giúp giảm dùng chung, vừa giúp bé dễ ngủ hơn vì có mùi quen. Nhớ ghi tên bé lên đồ và mang về giặt sau mỗi buổi.
Nơi gửi nhận cả bé đang hơi sốt có phải là linh hoạt tốt không?
Không nên xem đó là điểm cộng. Nơi dễ dãi với bé nhà mình hôm nay cũng dễ dãi với bé đang sốt nhà khác ngày mai, và bé nhà mình sẽ ngồi chơi cạnh bé đó. Một quy định nhận trẻ ốm rõ ràng, áp cho mọi gia đình, mới là thứ bảo vệ con.