Khi ba hoặc mẹ bị ốm hay phải nằm viện, gửi con theo giờ giúp người bệnh được nghỉ, được đi khám mà bé vẫn có nơi chơi, ăn, ngủ an toàn trong các khung ban ngày; ban đêm và những ngày nặng nhất vẫn cần một người lớn khoẻ ở cùng bé. Nếu người ốm mắc bệnh dễ lây, ba mẹ cần báo nơi gửi để họ cân nhắc, vì bé có thể đang ủ bệnh.
Trong gia đình trẻ ở thành phố, khi một người lớn ngã bệnh, người còn lại vừa chăm người ốm, vừa đi làm, vừa trông con. Một đợt sốt vài ngày đã đủ làm cả nhà rối; một ca mổ, một đợt nằm viện thì càng khó. Bài này giúp ba mẹ sắp việc trông bé theo mức độ bệnh, giữ an toàn cho bé, và nói với bé về chuyện ba mẹ ốm sao cho bé không hoảng.
Mức độ bệnh khác nhau, cách xoay việc trông bé khác nhau
Mỗi tình huống cần một cách sắp khác. Bảng dưới là gợi ý theo các mức thường gặp:
| Tình huống | Người bệnh cần | Cách sắp việc trông bé |
|---|---|---|
| Cảm sốt vài ngày, ở nhà | Nghỉ ngơi, hạn chế tiếp xúc gần với bé | Gửi theo giờ ban ngày, người còn lại trông buổi tối |
| Đi khám, làm xét nghiệm trong ngày | Vài giờ không bị gián đoạn | Gửi gói ngắn hoặc nửa ngày theo lịch khám |
| Mổ nhỏ, về trong ngày hoặc vài ngày | Không bế nặng một thời gian theo dặn của bác sĩ | Gửi ban ngày, có người phụ ở nhà buổi tối |
| Nằm viện nhiều ngày | Người nhà chăm ở viện | Người lớn khác ở cùng bé, gửi theo giờ để người đó đi làm hoặc vào viện |
| Cả hai cùng ốm | Cả hai nghỉ ngơi | Nhờ người thân, gửi ban ngày, đặt đồ ăn sẵn |
Điểm chung của mọi tình huống: người bệnh không nên một mình trông bé nhỏ suốt ngày. Một người đang sốt, chóng mặt hay vừa mổ xong mà phải bế, đuổi theo, cho ăn một bé hai tuổi thì vừa chậm khỏi, vừa có nguy cơ để bé gặp tai nạn trong lúc mình mệt lả. Gửi theo giờ trong những ngày này không phải là đẩy con đi, mà là giữ an toàn cho cả hai.
Người lớn ốm, bé có đi gửi được không?
Bé khoẻ thì phần lớn vẫn đi gửi được. Ba mẹ cảm cúm thông thường mà bé chưa có triệu chứng gì thì nhiều nơi vẫn nhận bé. Ba mẹ báo thật tình hình trong nhà để cơ sở biết và theo dõi bé kỹ hơn.
Báo trước khi người lớn mắc bệnh dễ lây. Với những bệnh lây từ người sang người như cúm mùa, thuỷ đậu, sởi, bệnh đường tiêu hoá cấp, bé sống chung có thể đang ủ bệnh dù chưa có biểu hiện. Ba mẹ nói rõ với nơi gửi để họ quyết định, và hỏi ý kiến bác sĩ nếu không chắc bé có nên đến chỗ đông trẻ hay không. Giấu chuyện này để được nhận bé là điều không nên làm.
Người bệnh không nên đưa đón bé. Người đang sốt, ho nhiều thì nhờ người khác đưa đón, vừa tránh lây cho các bé và cô, vừa tránh việc vừa mệt vừa phải chạy xe trong giờ cao điểm.
Theo dõi bé sát hơn trong những ngày này. Khi đón bé, ba mẹ hỏi cô bé có sốt, ho, biếng ăn, đi ngoài bất thường không. Bé có biểu hiện bệnh thì để bé nghỉ ở nhà và cho bé đi khám khi cần.
Giữ bé khỏi lây bệnh từ ba mẹ khi ở chung nhà
Ở nhà chật, bé nhỏ lại thích được ba mẹ ôm, việc tránh lây hoàn toàn gần như không thể. Nhưng ba mẹ vẫn có thể giảm khả năng lây bằng những việc đơn giản. Người bệnh đeo khẩu trang khi ở gần bé, rửa tay bằng xà phòng trước khi chạm vào bé, đồ ăn uống và khăn mặt dùng riêng. Nếu nhà có hai phòng, người bệnh ngủ riêng vài đêm trong lúc sốt cao. Mở cửa sổ cho thoáng, lau tay nắm cửa, đồ chơi bé hay cầm, những việc nhỏ này cộng lại có ích hơn ba mẹ nghĩ.
Đây cũng là lúc gửi theo giờ có ích: bé ở nơi gửi vài giờ ban ngày là vài giờ ít tiếp xúc gần với người đang bệnh, và người bệnh được ngủ một giấc thật sâu không bị gọi dậy. Với bệnh hô hấp lây qua giọt bắn, khoảng thời gian ít tiếp xúc này có ý nghĩa.
Mùa mưa ở TP.HCM cũng là mùa sốt xuất huyết. Nếu người lớn trong nhà mắc sốt xuất huyết, bệnh không lây trực tiếp từ người sang người mà qua muỗi đốt, nên việc quan trọng là diệt lăng quăng, ngủ màn, phòng muỗi cho cả nhà, đặc biệt cho bé. Ba mẹ báo nơi gửi để họ cùng để ý, và nếu bé có sốt thì đưa bé đi khám sớm, không tự đoán ở nhà.
Những hướng dẫn cụ thể cho từng bệnh nên theo lời bác sĩ đang điều trị cho người bệnh và khuyến cáo của ngành y tế. Bài này không thay được lời khám của bác sĩ.
Khi một người phải nằm viện nhiều ngày
Một đợt nằm viện thường đến bất ngờ và kéo dài hơn dự kiến. Ba mẹ sắp theo thứ tự:
- Xác định người ở cùng bé ban đêm: người còn lại, ông bà, cô dì. Đây là việc không thay được bằng gửi theo giờ.
- Xác định ai vào viện chăm người bệnh, khung giờ nào. Nhiều bệnh viện có quy định giờ thăm và số người nuôi bệnh, nên hỏi trước.
- Đặt gửi theo giờ cho những khung người ở với bé phải đi làm hoặc vào viện.
- Không đưa bé nhỏ vào khu điều trị nếu không cần thiết; bệnh viện là nơi nhiều mầm bệnh, và nhiều khoa hạn chế trẻ em vào thăm.
- Nhờ người thân, bạn bè hỗ trợ những việc khác: nấu ăn, giặt giũ, đưa đón. Lúc này nhận giúp đỡ là cần thiết.
Người ở nhà với bé trong những ngày này thường kiệt sức vì vừa chăm bé, vừa lo cho người bệnh, vừa chạy vào viện. Một vài khung gửi ngắn để người đó ngủ một giấc hay ăn một bữa tử tế là khoản đầu tư cho sức khoẻ cả nhà.
Biết trước lịch mổ, lịch điều trị: chuẩn bị gì cho bé
Không phải đợt nằm viện nào cũng bất ngờ. Ca mổ đã hẹn, đợt điều trị theo lịch, lần sinh mổ dự kiến cho phép gia đình chuẩn bị trước vài tuần. Những việc nên làm sớm:
- Chọn nơi gửi theo giờ và cho bé đến thử vài buổi ngắn trước ngày người lớn vào viện, để đến lúc cần thì bé đã quen cô, quen lớp.
- Lập lịch người ở cùng bé từng ngày, cả ban đêm, và báo trước cho những người sẽ giúp.
- Đăng ký với nơi gửi tên tất cả những người có thể đến đón bé trong thời gian đó.
- Để sẵn giấy tờ của bé như sổ tiêm chủng, thẻ bảo hiểm y tế ở chỗ người trông bé biết.
- Ghi lại nếp sinh hoạt của bé: giờ ăn, giờ ngủ, cách dỗ, món bé thích, để người thay thế làm theo.
- Nói với bé trước vài ngày, không quá sớm, để bé có thời gian hỏi mà không lo lắng quá lâu.
Chuẩn bị trước không làm đợt nằm viện bớt khó, nhưng giúp người bệnh yên tâm điều trị vì biết con đang được chăm đúng cách, và giúp người ở nhà không phải vừa lo vừa tìm chỗ gửi trong lúc rối nhất.
Nói với bé chuyện ba mẹ ốm thế nào?
Bé nhỏ cảm nhận được không khí trong nhà khác đi, dù không ai nói gì. Không giải thích, bé có thể tự tưởng tượng ra những điều đáng sợ hơn sự thật, hoặc nghĩ mình làm gì sai. Ba mẹ nói với bé bằng câu ngắn, đúng với hiểu biết của bé: "Mẹ bị ốm, mẹ cần ngủ nhiều để mau khoẻ. Mấy hôm này bé đi chơi với cô, chiều ba đón."
Nếu người bệnh phải nằm viện, nói với bé: "Ba ở bệnh viện để bác sĩ chữa cho ba. Ba nhớ bé lắm." Tránh hứa ngày về khi chưa chắc. Gọi video ngắn từ viện, nếu người bệnh đủ sức, giúp bé thấy ba vẫn ở đó. Với bé lớn, có thể cho bé vẽ một bức tranh gửi vào cho ba. Bé thấy mình góp được một việc cho người bệnh thì bớt cảm giác bất lực, bớt lo.
Bé có thể phản ứng bằng cách bám người, quấy, ngủ kém, hoặc quay lại những thói quen nhỏ hơn tuổi như đòi bú bình, tè dầm. Đó là cách bé đối phó với sự thay đổi. Ba mẹ báo cô ở nơi gửi tình hình gia đình để cô kiên nhẫn hơn với bé và báo lại nếu thấy điều gì đáng lo.
Khi người bệnh về nhà, cho bé biết ba mẹ vẫn chưa khoẻ hẳn: chưa bế được, chưa chơi đùa mạnh được. Bé hiểu được nếu ba mẹ nói rõ và cho bé những cách gần gũi khác, như ngồi cạnh đọc truyện.
Khi người ốm là người trông bé chính
Ở nhiều gia đình, người trông bé chính là mẹ nghỉ sinh, mẹ làm việc tại nhà, hay ông bà. Khi người đó ốm, cả hệ thống trông bé sụp theo. Đây là lúc gia đình cần nghĩ lại về phương án dự phòng: có ít nhất một nơi gửi theo giờ đã biết, bé đã đến thử, và một danh sách người có thể giúp.
Người trông bé chính hay có xu hướng cố gắng: sốt vẫn bế con, mệt vẫn nấu cháo. Cố gắng này dễ hiểu nhưng có rủi ro, nhất là với bé đang tuổi tập đi, thích leo trèo và chưa biết sợ. Người lớn đang sốt cao, chóng mặt mà bế bé lên xuống cầu thang, đứng bếp với nồi nước sôi, là tình huống có thể xảy ra tai nạn cho cả hai. Gửi bé vài ngày, để người bệnh nghỉ cho khoẻ hẳn, là quyết định đúng.
Nếu triệu chứng của người lớn nặng lên như sốt cao không hạ, khó thở, đau ngực, lơ mơ, việc đầu tiên là đi khám hoặc gọi cấp cứu, rồi mới tính chuyện bé. Bé có thể tạm ở với hàng xóm, người thân trong lúc đó; sức khoẻ của người lớn trong nhà cũng là sự an toàn của bé. Sau đợt bệnh, khi người trông bé chính đã khoẻ lại, gia đình nên ngồi lại xem phương án dự phòng lần này chạy ra sao, chỗ nào hụt, để lần sau đỡ rối hơn: thêm một người đón, thêm một nơi gửi bé đã quen, hay đơn giản là một túi đồ của bé để sẵn.
Ba mẹ ở khu vực trước đây là Quận 12, TP.HCM có thể gửi bé tại Mầm Non Theo Giờ của Global Star School, bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp, An Phú Đông, nhận bé từ 6 tháng đến 6 tuổi theo gói 3 giờ, 6 giờ hoặc cả ngày. Đăng ký bằng form trên trang: tên bé, tuổi, cơ sở, ngày gửi, giờ gửi, gói giờ, và vài dòng ghi chú về việc của gia đình hôm đó, nhà trường sẽ liên lạc lại xác nhận trước buổi gửi.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ bị sốt có nên tự trông con nhỏ không?
Nếu sốt nhẹ và có người hỗ trợ thì có thể, nhưng mẹ nên đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên và nghỉ ngơi khi bé ngủ. Nếu sốt cao, mệt nhiều hoặc chỉ có một mình, nên nhờ người thân hoặc gửi bé theo giờ ban ngày để mẹ được nghỉ và tránh tai nạn.
Ba mẹ bị cúm thì bé có đi gửi được không?
Bé chưa có triệu chứng thì nhiều nơi vẫn nhận, nhưng ba mẹ cần báo thật cho nơi gửi vì bé có thể đang ủ bệnh. Cơ sở sẽ quyết định và theo dõi bé. Nếu không chắc, ba mẹ hỏi bác sĩ. Bé có biểu hiện bệnh thì để bé nghỉ ở nhà.
Có nên đưa con nhỏ vào bệnh viện thăm ba mẹ không?
Nên hạn chế, vì bệnh viện có nhiều mầm bệnh và nhiều khoa không cho trẻ nhỏ vào. Gọi video, gửi tranh vẽ hay lời nhắn ghi âm giúp bé giữ liên lạc. Nếu cần cho bé gặp, ba mẹ hỏi quy định của khoa và chọn nơi thoáng như sảnh chờ.
Mẹ vừa mổ không bế con được thì làm sao?
Mẹ theo dặn của bác sĩ về thời gian kiêng bế nặng. Trong thời gian đó, cần người khác bế, tắm và đưa đón bé; gửi theo giờ ban ngày giúp mẹ nghỉ. Mẹ vẫn có thể ngồi cạnh đọc truyện, ôm nhẹ khi bé ngồi lên giường cạnh mẹ.
Bé quấy, bám người khi mẹ ốm có bình thường không?
Rất thường gặp. Bé cảm nhận được thay đổi trong nhà và phản ứng bằng cách bám, quấy, ngủ kém hoặc đòi những thói quen cũ. Ba mẹ giải thích ngắn gọn, giữ nếp sinh hoạt, báo cô ở nơi gửi. Nếu kéo dài sau khi mẹ khoẻ, hỏi ý kiến chuyên gia.