Bé đang bú mẹ vẫn gửi theo giờ được, nhưng cần chuẩn bị trước ít nhất một đến hai tuần: trữ sẵn sữa vắt, tập cho bé bú bình hoặc uống cốc khi không có mẹ, chia sữa đúng cữ, giữ lạnh trên đường đi và dặn cô cách hâm. Chỗ hay vỡ không nằm ở lượng sữa mà ở chỗ bé chưa từng nhận sữa từ ai ngoài mẹ.
Bài này dành cho mẹ đang cho con bú hoàn toàn hoặc bú kết hợp, cần gửi bé vài giờ vì công việc, việc gia đình, hay vì sắp quay lại làm. Nội dung đi theo thứ tự thời gian: tập bình trước buổi gửi, vắt và trữ sữa, chia cữ, mang đi, hâm ở lớp, và giữ nguồn sữa của mẹ trong những ngày xa con. Mỗi phần đều có việc cụ thể để làm, để buổi gửi đầu tiên không biến thành buổi bé nhịn đói còn mẹ ngồi làm việc mà ngực căng tức, lòng không yên.
Vì sao phải tập bình hoặc tập cốc trước buổi gửi đầu tiên?
Bé bú mẹ quen với bầu ngực, mùi của mẹ, nhịp sữa chảy và vòng tay ôm. Bình sữa khác hẳn: núm cứng hơn, sữa chảy theo kiểu khác, người cho bú là người lạ. Nhiều bé lần đầu gặp bình ở lớp sẽ nhất quyết không bú, khóc rồi ngủ thiếp vì mệt, và mẹ đón con về trong tình trạng bé đói cả buổi.
Cách làm thường được khuyên là cho bé làm quen với bình hoặc cốc từ vài tuần trước buổi gửi, mỗi ngày một cữ ngắn. Người cho bú bình nên là ba, bà hoặc người thân khác, không phải mẹ, vì bé ngửi thấy mẹ sẽ đòi bú mẹ. Chọn lúc bé hơi đói nhưng chưa quấy dữ, bế bé ở tư thế hơi thẳng, để bé tự ngậm núm thay vì đẩy núm vào miệng.
Một số bé không chịu bình dù thử nhiều loại núm. Với bé lớn hơn khoảng sáu tháng, cốc tập uống, cốc có ống hút hoặc thìa là phương án thay thế. Ba mẹ nên thử trước ở nhà xem bé nhận cách nào, rồi nói rõ với cô để cô dùng đúng cách đó. Nếu bé chưa nhận cách nào, ba mẹ có thể chọn gói ngắn rơi giữa hai cữ bú, cho bé bú no ngay trước khi gửi và đón ngay sau gói.
Thời gian tập không có con số chung. Có bé nhận bình sau hai, ba lần; có bé cần cả tháng. Bắt đầu sớm giúp ba mẹ không phải xoay xở trong tâm thế gấp gáp vào sát ngày gửi.
Trường hợp phải gửi gấp, chưa kịp tập, ba mẹ nói thật với cô rằng bé chưa từng bú bình. Cô biết trước sẽ chuẩn bị tinh thần dỗ lâu hơn, thử nhiều cách hơn và gọi ba mẹ sớm hơn nếu bé không nhận. Giấu chuyện này để mong bé "tự quen" thường khiến cả cô lẫn bé vất vả, còn ba mẹ thì nhận một cuộc gọi bất ngờ giữa giờ làm.
Sữa mẹ vắt để được bao lâu?
Các mốc dưới đây theo hướng dẫn bảo quản sữa mẹ của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cho trẻ khoẻ mạnh, sinh đủ tháng. Bé sinh non hoặc đang điều trị thì làm theo hướng dẫn riêng của bác sĩ:
| Nơi bảo quản | Sữa mới vắt | Sữa đã rã đông | Ghi chú cho buổi gửi |
|---|---|---|---|
| Nhiệt độ phòng (đến khoảng 25°C) | Đến 4 giờ | 1 đến 2 giờ | Phòng ở TP.HCM thường nóng hơn mức này, nên không dựa vào mốc này khi đi đường |
| Túi giữ nhiệt có đá | Đến 24 giờ | Không khuyên giữ lâu | Dùng khi mang từ nhà đến lớp, rồi chuyển vào tủ lạnh |
| Ngăn mát tủ lạnh | Đến 4 ngày | Trong vòng 24 giờ kể từ khi rã xong | Để sâu trong tủ, không để ở cánh cửa |
| Ngăn đông | Tốt nhất trong 6 tháng, đến 12 tháng | Không đông lại | Ghi ngày vắt, dùng sữa cũ trước |
Sữa bé đã bú dở trong bình nên dùng trong vòng 2 giờ kể từ khi bé bú xong, quá thời gian đó thì bỏ. Điều này cần dặn cô rõ, vì người trông trẻ quen tiết kiệm có thể giữ lại phần thừa cho cữ sau. Ba mẹ nên kiểm tra lại hướng dẫn hiện hành của cơ quan y tế hoặc hỏi nhân viên y tế nếu có điều kiện đặc biệt.
Chia cữ và đóng sữa cho một buổi gửi
Chia cữ đúng giúp cô không phải đoán, và giảm lượng sữa phải bỏ. Một cách làm gọn:
- Đếm số cữ bé sẽ bú trong khung giờ gửi, dựa trên nhịp bú thường ngày; thêm một cữ dự phòng cho trường hợp bé đói sớm hoặc ba mẹ đón trễ.
- Chia sữa thành từng bình hoặc túi bằng lượng bé thường bú một cữ; thêm vài bình nhỏ lượng ít để cô cho bú bổ sung khi bé còn đòi, thay vì mở một bình lớn rồi bỏ phần thừa.
- Nếu dùng sữa trữ đông, rã đông trong ngăn mát từ tối hôm trước, không rã bằng nước sôi hay lò vi sóng.
- Ghi trên mỗi bình: tên bé, ngày vắt, lượng sữa, và thứ tự dùng (cữ 1, cữ 2, dự phòng).
- Cho tất cả vào túi giữ nhiệt có đá; khi đến lớp, giao tận tay cô và nhờ cho vào tủ lạnh ngay.
- Kèm một tờ ghi chú: giờ bú gần nhất, nhịp bú, lượng mỗi cữ, cách bé thích được bế khi bú, và loại núm hoặc cốc bé nhận.
Với bé bú kết hợp sữa công thức, ba mẹ mang hộp chia bột đã đong sẵn từng cữ và bình sạch, hỏi lớp dùng nước gì để pha và pha theo hướng dẫn trên hộp sữa. Không trộn sữa công thức với sữa mẹ trong cùng bình trừ khi đã quen làm vậy ở nhà và bé không gặp vấn đề.
Hâm sữa ở lớp: dặn cô những điều nào?
Sữa mẹ không nên hâm bằng lò vi sóng vì nóng không đều, có điểm rất nóng trong khi thành bình vẫn ấm, dễ làm bỏng miệng bé. Cách được khuyên là ngâm bình trong cốc nước ấm hoặc dùng máy hâm sữa đến khi sữa ấm như nhiệt độ cơ thể. Ba mẹ nên hỏi lớp đang hâm bằng cách nào và nói rõ mong muốn của mình.
Sữa mẹ để lạnh có thể tách lớp, phần chất béo nổi lên trên. Đây là bình thường; chỉ cần xoay nhẹ bình để trộn lại, không cần lắc mạnh. Sữa mẹ trữ có mùi hơi khác sữa tươi cũng là chuyện có thể gặp; nếu sữa có mùi chua rõ thì không dùng.
Một số bé chỉ bú sữa lạnh hoặc sữa ở nhiệt độ phòng, không cần hâm. Nếu ở nhà bé quen như vậy, ba mẹ ghi rõ để cô không mất công hâm. Ngược lại, bé quen sữa ấm mà nhận bình sữa lạnh có thể từ chối.
Ba mẹ cũng nên dặn cô về tư thế cho bú. Bé bú bình nằm ngửa phẳng dễ sặc và dễ đầy hơi; bế bé hơi nghiêng, đầu cao hơn bụng, cho bú chậm, dừng giữa chừng cho bé ợ hơi. Cách cho bú chậm theo nhịp bé, có những lần dừng nghỉ, gần với bú mẹ hơn và giúp bé không bú quá nhiều.
Bé không chịu bú bình ở lớp thì làm sao?
Đây là tình huống rất thường gặp. Bé bú mẹ từ chối bình ở chỗ lạ không có nghĩa là cô làm sai. Nhiều bé chịu nhịn vài tiếng chờ mẹ, rồi bú bù khi gặp mẹ. Với gói ngắn, điều này thường không gây hại cho bé khoẻ mạnh.
Thử cách khác thay vì ép. Cô có thể thử cốc, thìa, đổi tư thế bế, cho bú khi bé vừa tỉnh ngủ còn mơ màng. Ép núm vào miệng bé đang khóc thường làm bé ghét bình hơn.
Rút ngắn giờ gửi trong giai đoạn đầu. Nếu bé chưa nhận cách nào, ba mẹ chọn gói 3 giờ rơi vào khoảng giữa hai cữ bú, cho bé bú no trước khi gửi và đón đúng giờ. Khi bé đã nhận bình ở nhà, mới kéo dài gói.
Theo dõi dấu hiệu bé thiếu nước. Ba mẹ nên biết những dấu hiệu cần chú ý: bé ít tã ướt hơn hẳn bình thường, môi khô, khóc ít nước mắt, li bì. Gặp những dấu hiệu này thì đưa bé đi khám, không chờ thêm.
Thống nhất với cô điểm dừng. Ba mẹ và cô nên thống nhất trước: nếu bé từ chối bú quá bao lâu thì cô gọi ba mẹ. Có mốc rõ ràng giúp cô không phải lưỡng lự và ba mẹ yên tâm hơn khi đi làm.
Giữ nguồn sữa của mẹ trong những ngày gửi con
Khi bé ở lớp vài giờ, ngực mẹ vẫn tiết sữa theo nhịp cũ. Nếu bỏ cữ vắt, ngực căng tức, có thể tắc tia, và lâu dần lượng sữa giảm. Mẹ nên vắt sữa vào khoảng giờ bé thường bú, kể cả khi đang ở chỗ làm, rồi trữ phần sữa đó cho buổi gửi sau.
Ở chỗ làm, mẹ cần một chỗ kín đáo, sạch sẽ, có ổ điện cho máy vắt và chỗ trữ lạnh. Nhiều cơ quan, doanh nghiệp có phòng vắt sữa; nếu chưa có, mẹ có thể đề nghị với bộ phận nhân sự. Bộ luật Lao động 2019 có quy định về thời gian nghỉ trong giờ làm cho lao động nữ nuôi con nhỏ dưới 12 tháng tuổi; mẹ nên đọc lại điều khoản hiện hành và nội quy công ty để biết quyền của mình.
Sau buổi gửi, cho bé bú mẹ trực tiếp ngay khi gặp lại giúp bé được an ủi và giúp duy trì nguồn sữa. Nhiều bé bú nhiều hơn vào buổi tối những ngày đi gửi, bù lại phần ban ngày; đây là cách bé tự điều chỉnh. Mẹ không nên vì sợ bé lẫn núm mà bỏ cữ bú tối.
Nếu mẹ thấy ngực đau, đỏ, sốt, hoặc sữa giảm rõ rệt trong một thời gian ngắn, mẹ nên gặp nhân viên y tế hoặc chuyên viên tư vấn sữa mẹ để được hướng dẫn, không tự dùng thuốc.
Danh sách mang theo cho bé bú khi gửi theo giờ
Trước mỗi buổi gửi, ba mẹ có thể soát nhanh danh sách sau để không sót:
- Sữa đã chia cữ, ghi tên và thứ tự, thêm một cữ dự phòng.
- Túi giữ nhiệt và túi đá đã làm lạnh đủ.
- Bình hoặc cốc bé nhận, núm thay dự phòng nếu bé dùng bình.
- Khăn sữa, yếm, một bộ áo thay vì bé bú bình có thể trớ.
- Tờ ghi chú về nhịp bú, lượng, cách bế, dấu hiệu đói của bé.
- Áo hoặc khăn có mùi của mẹ, nếu bé dễ dịu đi khi ngửi thấy mùi quen.
- Nếu bé bú sữa công thức: hộp chia bột đã đong sẵn, bình sạch.
Ba mẹ để danh sách này trên tủ lạnh hoặc trong điện thoại, buổi sáng gửi gấp vẫn kịp kiểm.
Nếu ba mẹ ở khu Quận 12 cũ và lân cận cần gửi bé ngắn hạn, Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School nhận bé từ 6 tháng đến 6 tuổi theo gói 3 giờ, 6 giờ hoặc cả ngày. Ba mẹ điền form đăng ký trên trang, ghi rõ thói quen ăn, ngủ, vệ sinh của bé ở phần ghi chú, nhà trường sẽ gọi lại để xác nhận lịch và hỏi thêm những điều cô cần biết trước buổi gửi.
Câu hỏi thường gặp
Nên tập bé bú bình trước khi gửi bao lâu?
Không có mốc chung cho mọi bé. Nhiều ba mẹ bắt đầu từ hai đến bốn tuần trước buổi gửi đầu, mỗi ngày một cữ ngắn do người khác ngoài mẹ cho bú. Bé nhận bình nhanh thì tốt; bé không nhận thì có thêm thời gian thử cốc hoặc thìa.
Có thể gửi sữa mẹ đông đá để cô rã đông ở lớp không?
Nên rã đông sữa trong ngăn mát tủ lạnh từ tối hôm trước rồi mới mang đi, vì lớp có thể không có thời gian và cách rã đông phù hợp. Sữa đã rã đông dùng trong vòng 24 giờ nếu giữ lạnh, không đông lại lần nữa.
Bé bú dở bình sữa, phần còn lại có giữ cho cữ sau được không?
Theo hướng dẫn của CDC, phần sữa bé đã bú dở nên dùng trong vòng 2 giờ kể từ khi bé bú xong, sau đó thì bỏ. Ba mẹ dặn cô điều này và chia sữa thành các bình nhỏ để đỡ phải bỏ nhiều.
Bé không bú bình cả buổi gửi thì có sao không?
Với bé khoẻ mạnh và gói gửi ngắn, nhịn bú vài giờ rồi bú bù khi gặp mẹ thường không gây hại. Ba mẹ theo dõi dấu hiệu thiếu nước như ít tã ướt, môi khô, li bì; có dấu hiệu này thì đưa bé đi khám ngay.
Có cần tiệt trùng bình sữa mỗi lần dùng không?
Bình và núm cần được rửa sạch sau mỗi lần dùng. Với bé nhỏ, nhiều hướng dẫn khuyên tiệt trùng định kỳ, đặc biệt với bé dưới ba tháng hoặc bé sinh non. Ba mẹ mang bình sạch đã chuẩn bị ở nhà và hỏi lớp cách rửa sau khi bé bú.
Mẹ đi làm có được nghỉ để vắt sữa không?
Bộ luật Lao động 2019 có quy định thời gian nghỉ trong giờ làm cho lao động nữ nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Mẹ nên đọc lại điều khoản hiện hành, nội quy công ty và trao đổi với bộ phận nhân sự về chỗ vắt và trữ sữa.