Bé đang ăn dặm vẫn gửi theo giờ được, và với phần lớn bé dưới khoảng 18 tháng, ba mẹ nên mang phần ăn dặm từ nhà, đúng độ thô bé đang ăn, chia sẵn theo bữa, kèm lời dặn về cách cho ăn. Bữa của lớp thường nấu cho bé lớn hơn; bé đang ở giai đoạn cháo rây, cháo hạt vỡ hay tập nhai miếng mềm mà gặp món khác độ thô dễ ọe, nhè, rồi bỏ bữa.
Từ khoảng 18 tháng đến 2 tuổi, nhiều bé đã ăn được cơm nát, món băm nhỏ, có thể chuyển dần sang ăn theo lớp. Bài này đi qua những quyết định ba mẹ phải làm: mang hay không mang, giữ cách ăn đang tập ở nhà ra sao khi người cho ăn là cô, đọc chuyện bé biếng ăn ở chỗ lạ thế nào, và khi nào nên lo.
Mang phần ăn dặm từ nhà hay ăn theo lớp: theo giai đoạn của bé
Mốc tháng trong bảng chỉ để tham khảo; bé nào cũng có nhịp riêng, ba mẹ nhìn vào việc bé đang thật sự ăn gì ở nhà:
| Giai đoạn bé đang ăn ở nhà | Thường gặp ở khoảng | Hướng cho buổi gửi | Lưu ý khi dặn cô |
|---|---|---|---|
| Bột, cháo rây mịn, rau củ nghiền | 6 đến 8 tháng | Mang từ nhà | Lượng mỗi bữa, cách đút, bé đã ăn những thực phẩm nào |
| Cháo hạt vỡ, đồ nghiền thô, miếng mềm cầm tay | 8 đến 12 tháng | Mang từ nhà, có thể thêm miếng trái cây | Bé có tự cầm ăn không, cắt miếng cỡ nào |
| Cháo nguyên hạt, cơm nát, món băm | 12 đến 18 tháng | Mang từ nhà hoặc hỏi lớp có món phù hợp | Món nào bé đã quen, món nào chưa |
| Cơm nát, món cắt nhỏ ăn cùng gia đình | Từ khoảng 18 tháng | Có thể ăn theo lớp | Báo món chưa ăn, mức tự xúc của bé |
Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị bắt đầu cho trẻ ăn bổ sung từ khoảng 6 tháng tuổi, tiếp tục bú mẹ, và tăng dần độ đặc, độ thô, sự đa dạng của thức ăn theo tuổi. Bé chậm hay nhanh hơn bảng một chút là chuyện thường. Điều quan trọng với buổi gửi là phần ăn ở lớp không nhảy cóc so với những gì bé đang ăn ở nhà.
Vì sao độ thô lệch một chút cũng làm bé bỏ bữa?
Ăn dặm là quá trình bé học dùng lưỡi, hàm, nướu để xử lý thức ăn. Mỗi bước tăng độ thô, bé cần vài ngày đến vài tuần để quen. Khi gặp món thô hơn đột ngột, bé có phản xạ ọe để đẩy miếng to ra, đây là phản xạ bảo vệ bình thường, nhưng với người cho ăn không quen bé thì dễ hoảng và ngừng cho ăn. Ngược lại, bé đã quen nhai mà gặp cháo rây mịn lại có thể chán, đẩy thìa ra.
Ở nhà, ba mẹ thuộc từng phản ứng của con: biết lúc nào bé ọe vì chưa quen, lúc nào bé no. Cô ở lớp theo giờ gặp bé lần đầu không có thông tin đó. Vì vậy mang phần ăn đúng độ thô bé đang ăn là cách nhanh nhất để cô cho bé ăn được.
Ba mẹ cũng nên tránh dùng buổi gửi để giới thiệu món mới hay tăng độ thô. Thức ăn mới nên được thử ở nhà, vào buổi sáng hoặc trưa, khi ba mẹ theo dõi được bé trong nhiều giờ sau đó, để biết bé có hợp hay có biểu hiện bất thường không. Phần ăn mang đi lớp chỉ nên là món bé đã ăn ổn định nhiều lần.
Một chi tiết hay bị bỏ qua là nhiệt độ và độ đặc sau khi để lâu. Cháo nấu buổi sáng để đến trưa sẽ đặc lại, sệt hơn so với lúc bé quen ăn ở nhà. Ba mẹ có thể nấu loãng hơn một chút, hoặc dặn cô thêm ít nước ấm khi hâm.
Bé tự xúc, ăn dặm tự chỉ huy hay được đút: giữ cách nào ở lớp?
Mỗi nhà một cách, cô cần biết cách của nhà mình. Có nhà cho bé ăn dặm truyền thống bằng thìa, có nhà theo kiểu bé tự cầm miếng mềm, có nhà kết hợp. Không cách nào sai, nhưng nếu ở nhà bé tự cầm ăn mà ở lớp bị đút, hoặc ngược lại, bé có thể phản đối.
Ăn tự cầm cần sự đồng ý của cơ sở. Ăn dặm tự chỉ huy cần cô ngồi sát, cắt miếng đúng kích cỡ, chấp nhận bé làm rơi vãi. Không phải lớp nào cũng sắp xếp được khi có nhiều bé cùng giờ. Ba mẹ hỏi trước; nếu lớp không làm được, có thể chuẩn bị bữa kết hợp: một phần cháo để cô đút, vài miếng mềm để bé tự cầm.
Kích cỡ và độ mềm của miếng ăn là chuyện an toàn. Miếng thức ăn cho bé tự cầm nên đủ mềm để bóp nát được bằng hai ngón tay. Những thực phẩm tròn, cứng, trơn như nho nguyên quả, hạt, cà rốt sống là nguy cơ hóc với trẻ nhỏ; nho, cà chua bi cần cắt dọc làm bốn. Ba mẹ nên chuẩn bị sẵn ở nhà đúng kiểu đã an toàn với bé.
Ghế ăn và tư thế ngồi. Bé nên ngồi thẳng khi ăn, không vừa ăn vừa bò, vừa chạy hay nằm. Ba mẹ hỏi lớp có ghế ăn cho bé nhỏ không; bé chưa ngồi vững thì cô nên bế ngồi trên đùi, tư thế thẳng.
Không ép, không dỗ bằng màn hình. Ba mẹ nên nói rõ với cô mình không muốn ép bé ăn hết phần hay cho bé xem điện thoại để đút. Lời dặn rõ ràng giúp cô không phải tự đoán ý ba mẹ.
Bé biếng ăn ở chỗ lạ: chuyện thường hay đáng lo?
Nhiều ba mẹ đón con và nhận được tin "bé ăn có mấy thìa". Với bé đang ăn dặm, đây là tình huống rất thường gặp trong vài buổi gửi đầu. Bé ăn dặm vốn ăn không đều giữa các bữa; thêm chỗ lạ, người đút lạ, tiếng ồn của các bé khác, bé dễ phân tâm hoặc căng thẳng mà bỏ ăn. Ở tuổi này, sữa vẫn là nguồn dinh dưỡng chính, nên một bữa ăn dặm ít không làm bé thiếu chất.
Ba mẹ có thể giúp bằng vài cách nhỏ: cho bé mang thìa, bát quen; gửi bé sau bữa sáng, để bữa trưa ở lớp không phải là bữa đầu tiên trong ngày; nói với cô món bé thích nhất để cô mời bé trước; xin cô cho bé ngồi gần một bạn đang ăn ngon, vì trẻ hay bắt chước.
Điều nên lo không phải một bữa ăn ít mà là xu hướng kéo dài: bé gửi nhiều buổi liên tiếp mà ăn rất ít, sụt cân, ít tã ướt, mệt, hay bé ăn ít cả ở nhà. Khi đó ba mẹ nên đưa bé đi khám nhi để được đánh giá, không tự cho bé dùng thuốc hay sản phẩm "kích thích ăn ngon".
Một trường hợp khác là bé ăn ở lớp nhiều hơn ở nhà. Chuyện này cũng hay gặp, vì bé ăn cùng các bạn vui hơn. Ba mẹ có thể hỏi cô cách cho ăn và thử áp dụng ở nhà.
Chuẩn bị một bữa ăn dặm mang đi lớp
Một quy trình buổi sáng gọn cho phần ăn dặm, không thay đổi nhiều so với cách ba mẹ đang làm ở nhà:
- Chọn món bé đã ăn ổn định nhiều lần, đúng độ thô hiện tại.
- Nấu trong buổi sáng, để nguội bớt rồi cho vào hộp kín, chia mỗi hộp một bữa.
- Nếu có phần trái cây, gọt và cắt sẵn đúng kích cỡ an toàn, để hộp riêng.
- Cho vào túi giữ nhiệt có đá, nhất là khi gửi gói dài hoặc đi đường xa.
- Ghi tên bé, tên món, giờ ăn dự kiến, mức hâm mong muốn lên nắp hộp.
- Kèm bát, thìa, yếm, khăn lau quen của bé, và một bộ áo thay vì bé ăn dặm thường dính bẩn.
- Khi giao, nói với cô lượng bé thường ăn và cách bé báo no: quay mặt đi, mím môi, đẩy thìa.
Ba mẹ không nên mang quá nhiều đồ ăn "cho chắc". Phần dư sau buổi gửi thường phải bỏ vì đã mở nắp và qua nhiều giờ; chia đúng lượng bé ăn, thêm một phần nhỏ dự phòng là vừa.
Gửi theo giờ có làm bé chậm tập nhai, chậm tự xúc không?
Một nỗi lo hay gặp của ba mẹ là gửi bé ở nhiều nơi, mỗi nơi cho ăn một kiểu, bé sẽ bị "rối" và chậm tiến bộ trong ăn dặm. Thực tế, với gửi theo giờ vài buổi một tuần, phần lớn bữa của bé vẫn diễn ra ở nhà, nên cách ăn ở nhà vẫn là nhịp chính. Một vài bữa ở lớp được đút nhiều hơn hay ăn món mềm hơn thường không kéo bé lùi lại.
Điều đáng để ý là sự nhất quán ở những điểm quan trọng: độ thô không tụt về quá mịn trong thời gian dài, bé vẫn có cơ hội tự cầm miếng mềm, và bữa ăn không biến thành giờ xem điện thoại. Nếu cả ba điểm này được giữ ở cả hai nơi, bé vẫn tiến bộ theo nhịp của mình.
Ngược lại, ăn cùng các bạn đôi khi lại là động lực: bé thấy bạn tự xúc, bé muốn làm theo; thấy bạn ăn rau, bé thử một miếng. Ba mẹ có thể hỏi cô bé có bắt chước bạn không, bé có tự cầm thìa trong bữa ở lớp không, để mang những tiến bộ đó về nhà.
Nếu ba mẹ thấy bé có dấu hiệu khó khăn thật sự khi ăn, như nuốt khó, hay ho sặc khi ăn, chỉ chịu ăn đồ xay nhuyễn khi đã lớn, sụt cân, nên đưa bé đi khám để bác sĩ đánh giá, thay vì đổ cho việc gửi trẻ.
Bé vừa bú vừa ăn dặm: xếp cữ sữa và bữa dặm trong buổi gửi
Ở giai đoạn ăn dặm, nhất là trước một tuổi, sữa mẹ hoặc sữa công thức vẫn là phần lớn năng lượng của bé, bữa dặm là phần tập và bổ sung. Buổi gửi vì vậy không chỉ có câu hỏi "bé ăn gì" mà còn "cữ sữa và bữa dặm nối nhau thế nào". Cô cho bé bú một bình đầy sát giờ bữa dặm thì bé no, đẩy thìa; ngược lại, bé đói quá mới được mời cháo thì dễ khóc, ăn không vô.
Mỗi nhà một cách xếp: có nhà cho ăn dặm trước rồi bú sau, có nhà bú trước một khoảng rồi mới ăn. Không có thứ tự đúng cho mọi bé, nhưng ở lớp phải theo đúng thứ tự bé quen. Ba mẹ ghi trên phiếu dặn một dòng kiểu: "bú xong khoảng một tiếng rưỡi mới ăn cháo; ăn xong uống vài ngụm nước bằng cốc tập", để cô không phải đoán.
Khi gói gửi rơi qua cả cữ sữa lẫn bữa dặm, ba mẹ có thể đánh số các hộp và bình theo thứ tự dùng, ghi giờ dự kiến bên cạnh. Nếu bữa dặm ở lớp bé ăn ít, dặn cô không cho bú bù ngay một bình đầy mà giữ cữ sữa kế tiếp đúng giờ; cho bú bù tuỳ tiện dễ làm lệch cả nhịp buổi chiều. Bé từ khoảng một tuổi trở lên, lượng sữa thường giảm dần và bữa chính chiếm phần lớn hơn, nên thứ tự này cũng đổi theo; ba mẹ cập nhật cho cô khi nhà đã thay đổi.
Với bé đang tập ăn đa dạng, ba mẹ có thể ghi lại vắn tắt những món bé đã ăn trong tuần, kể cả ở lớp, để thấy bé có được ăn đủ các nhóm tinh bột, đạm, rau củ, chất béo hay không. Ghi chép này hữu ích khi đi khám định kỳ với bác sĩ nhi.
Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ và lân cận cần một chỗ gửi bé ngắn hạn có thể tìm hiểu Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School: nhận bé từ 6 tháng đến 6 tuổi, gói 3 giờ, 6 giờ hoặc cả ngày. Khi điền form đăng ký trên trang, ba mẹ ghi thói quen ăn, ngủ của bé vào phần ghi chú để cô chuẩn bị trước.
Câu hỏi thường gặp
Bé 7 tháng gửi theo giờ có ăn được bữa của lớp không?
Bé khoảng 7 tháng thường đang ăn bột hoặc cháo rây mịn, khác với bữa của các bé lớn trong lớp. Ba mẹ nên mang phần ăn dặm từ nhà, đúng độ mịn bé đang ăn, và hỏi lớp có hâm và cho bé ăn theo giờ riêng được không.
Bé ọe khi cô cho ăn có phải bé bị hóc không?
Ọe là phản xạ đẩy miếng thức ăn to ra khỏi miệng, hay gặp khi bé đang tập ăn thô. Hóc là khi đường thở bị chặn, bé không khóc, không ho được, tím tái. Ba mẹ nên hỏi cơ sở nhân viên có được tập huấn sơ cứu hóc dị vật ở trẻ nhỏ không.
Có nên gửi kèm bánh ăn dặm cho bé tự cầm không?
Nếu bé đã ăn loại bánh đó ổn định ở nhà thì có thể gửi kèm làm bữa phụ. Ba mẹ hỏi cơ sở có nhận đồ ăn ngoài không và dặn cô cho bé ăn khi ngồi yên, có người ngồi cạnh, không vừa chạy vừa ăn.
Bé ăn ở lớp ít, về nhà có nên cho ăn bù nhiều không?
Không cần ép bé ăn bù nhiều. Với bé đang ăn dặm, sữa vẫn là nguồn chính; ba mẹ cho bú hoặc một bữa nhẹ quen thuộc. Nếu bé ăn ít kéo dài, sụt cân hoặc mệt, ba mẹ đưa bé đi khám nhi.
Có nên thử món mới cho bé ở lớp theo giờ không?
Không nên. Món mới nên thử ở nhà vào buổi sáng hoặc trưa, khi ba mẹ theo dõi được bé trong nhiều giờ. Ở lớp chỉ nên cho bé ăn món đã ăn ổn định nhiều lần để giảm rủi ro dị ứng và bỏ bữa.
Bé ăn dặm tự chỉ huy thì lớp có làm theo được không?
Tuỳ cơ sở. Ăn dặm tự chỉ huy cần cô ngồi sát và chấp nhận bé làm rơi vãi, không phải lớp nào cũng sắp xếp được. Ba mẹ hỏi trước, và có thể chuẩn bị bữa kết hợp gồm phần cô đút và vài miếng mềm bé tự cầm.