Té ngã, trầy gối, va đầu nhẹ là chuyện gần như không tránh khỏi khi trẻ nhỏ tập đi, chạy và chơi cùng bạn, dù ở nhà hay ở lớp. Điều ba mẹ cần ở nơi gửi không phải lời hứa "bé sẽ không bao giờ ngã", mà là một lớp được sắp xếp để hạn chế cú ngã nguy hiểm, cô biết xử trí ban đầu đúng cách, và báo lại cho ba mẹ đầy đủ, trung thực.
Với va đập vùng đầu, kể cả khi bé chỉ khóc một lúc rồi chơi tiếp, ba mẹ cần được báo và cần theo dõi bé thêm trong những giờ sau. Có những dấu hiệu sau va đầu đòi hỏi đưa bé đến bệnh viện ngay, bài này liệt kê ở một mục riêng.
Bài này dành cho ba mẹ gửi bé theo giờ: hiểu cô thường làm gì khi bé ngã, hỏi gì khi nhận tin, theo dõi bé ở nhà ra sao, và nhìn vào đâu để biết lớp được bố trí an toàn. Bài không hướng dẫn điều trị chấn thương.
Té ngã ở tuổi mầm non: vì sao khó tránh hoàn toàn?
Trẻ từ một đến ba tuổi có đầu khá to so với thân, trọng tâm cao, bước đi chưa vững, phản xạ chống tay khi ngã chưa nhanh. Đó là lý do bé hay ngã chúi về phía trước và va trán, cằm hoặc răng. Trẻ lớn hơn thì ngã khi chạy đuổi nhau, leo trèo, giành đồ chơi. Đây là một phần của việc lớn lên và học vận động.
Ở lớp gửi theo giờ có thêm vài yếu tố: bé chưa quen không gian mới, chưa biết chỗ nào có bậc, góc nào trơn; bé mới đến buổi đầu dễ chạy theo các bạn đã quen chỗ; cô chưa nắm hết thói quen vận động của từng bé. Một nơi gửi tốt hiểu điều này và để mắt nhiều hơn tới bé mới.
Mục tiêu hợp lý của một lớp an toàn là loại bỏ những cú ngã nặng: ngã từ trên cao, va vào cạnh sắc, ngã xuống nền cứng ở chỗ có đồ chơi leo trèo, ngã cầu thang. Còn những cú ngã nhẹ trên thảm hay sân cỏ thì trẻ sẽ còn gặp nhiều lần, và việc bị ngã, đứng dậy cũng là cách bé học giữ thăng bằng.
Ba mẹ cũng nên nhớ rằng mức độ cẩn trọng cần đi kèm với sự thoải mái. Một lớp cấm hết mọi hoạt động chạy nhảy để không ai ngã thì an toàn trên giấy, nhưng bé ở đó vài giờ sẽ bức bối. Điều cần tìm là không gian vận động được bố trí hợp lý và có người lớn để mắt.
Khi bé ngã ở lớp, cô thường xử trí theo thứ tự nào?
Một quy trình hợp lý ở nơi gửi trẻ thường đi theo các bước dưới đây. Ba mẹ có thể hỏi cơ sở xem họ làm thế nào để so sánh:
- Đến ngay chỗ bé, không vội bế xốc bé lên nếu bé ngã từ trên cao hoặc kêu đau cổ, lưng; quan sát bé có tỉnh, có khóc, có cử động tay chân bình thường không.
- Dỗ bé, kiểm tra chỗ va: sưng, trầy, chảy máu, biến dạng ở tay chân.
- Xử trí ban đầu theo hướng dẫn sơ cứu: rửa vết trầy bằng nước sạch, ấn nhẹ bằng gạc sạch nếu chảy máu, chườm mát bằng khăn bọc đá ở chỗ sưng.
- Gọi cấp cứu 115 ngay nếu bé bất tỉnh, co giật, khó thở, chảy máu không cầm, hoặc nghi gãy xương; gọi ba mẹ song song.
- Với va đầu hoặc chấn thương cần theo dõi, gọi ba mẹ báo ngay, không đợi đến giờ đón.
- Cho bé nghỉ, theo dõi sát trong thời gian còn lại của buổi gửi.
- Ghi lại sự cố: giờ, chỗ, bé đang làm gì, va vào đâu, đã xử trí ra sao, ai chứng kiến; đưa ba mẹ xem khi đón.
Cô ở lớp thường không được tự cho bé dùng thuốc giảm đau hay bôi thuốc khi chưa có thoả thuận với gia đình. Việc của cô là sơ cứu ban đầu, giữ bé an toàn và báo ba mẹ. Ba mẹ có thể hỏi cơ sở xem nhân viên đã được tập huấn sơ cứu chưa, ai là người phụ trách khi có sự cố.
Sau khi bé va đầu: dấu hiệu nào phải đưa đi viện ngay?
Phần lớn va đầu nhẹ ở trẻ chỉ gây u, đỏ, bé khóc rồi nín. Nhưng các hướng dẫn nhi khoa đều nhấn mạnh việc theo dõi bé trong khoảng một đến hai ngày sau va đập. Gặp một trong những dấu hiệu dưới đây, ba mẹ đưa bé đến bệnh viện ngay:
- Bé bất tỉnh, dù chỉ trong thời gian ngắn, hoặc không khóc ngay sau cú va.
- Nôn nhiều lần sau va đầu.
- Li bì, ngủ nhiều bất thường, khó đánh thức, hoặc tỉnh rồi lại lơ mơ.
- Co giật.
- Đau đầu tăng dần, bé lớn kêu nhìn mờ, nhìn đôi.
- Đi đứng loạng choạng, yếu một bên tay chân, nói ngọng hơn bình thường.
- Chảy máu hoặc dịch trong ra từ tai, mũi; vết bầm quanh mắt hoặc sau tai.
- Với bé nhỏ: thóp phồng, khóc thét không dỗ được, bỏ bú.
- Ngã từ độ cao lớn so với chiều cao của bé, hoặc va mạnh vào vật cứng.
Khi đưa bé đi khám, ba mẹ mang theo hoặc nhớ những gì cô đã kể: giờ ngã, ngã từ đâu, va vào đâu, bé có khóc ngay không, có nôn không. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nhanh hơn. Nếu không chắc, cứ đưa bé đi khám; với va đầu ở trẻ nhỏ, cẩn thận hơn bao giờ cũng tốt hơn.
Đón bé về sau một cú ngã: theo dõi ở nhà thế nào?
Nếu bé chỉ va nhẹ, đã được cô xử trí và không có dấu hiệu nguy hiểm, ba mẹ vẫn theo dõi bé ở nhà trong ngày đầu: bé chơi, ăn, nói chuyện có như mọi khi không, có than đau không, có nôn không. Bé ngủ thì vẫn cho ngủ bình thường, nhưng những giờ đầu ba mẹ có thể nhìn bé vài lần xem bé thở đều, trở mình bình thường; nếu bác sĩ đã khám và dặn đánh thức kiểm tra thì làm theo dặn.
Chỗ u, sưng có thể chườm mát ngắn vài lần trong ngày đầu. Vết trầy giữ sạch, khô. Vết bầm có thể đổi màu trong những ngày sau, từ tím sang xanh rồi vàng, đó là diễn tiến thường gặp. Nếu chỗ sưng ngày càng to, đau tăng, bé không chịu dùng tay hay chân bị va, ba mẹ đưa bé đi khám để loại trừ tổn thương xương.
Va răng là trường hợp riêng: răng sữa lung lay, đổi màu, chảy máu lợi, hay mẻ răng sau cú ngã nên được nha sĩ xem sớm. Răng sữa bật hẳn khỏi ổ thường không được cắm lại như răng vĩnh viễn, ba mẹ đừng tự ấn răng vào chỗ cũ; giữ chiếc răng để nha sĩ xem đã rơi trọn chưa và đưa bé đi khám sớm.
Ba mẹ cũng nên để ý cảm xúc của bé. Một cú ngã đau ở chỗ lạ có thể làm bé ngại quay lại lớp ở buổi sau. Kể lại chuyện một cách bình thản, khen bé đã dũng cảm, và nhắc bé rằng cô đã chăm bé, giúp bé bớt sợ.
Nhìn vào đâu để biết khu chơi của lớp được bố trí an toàn?
Khi đến xem nơi gửi, ba mẹ không cần mang thước đo, chỉ cần nhìn vài điểm hay gây ngã nặng ở trẻ nhỏ:
| Chỗ cần nhìn | Dấu hiệu ổn | Dấu hiệu cần hỏi lại |
|---|---|---|
| Sàn khu chơi | Có thảm mềm, không trơn, khô ráo | Sàn gạch ướt, thảm cuộn mép dễ vấp |
| Cạnh bàn, kệ | Có bọc góc, kệ thấp được cố định vào tường | Góc nhọn ngang tầm đầu trẻ, kệ cao có thể đổ |
| Cầu thang, bậc thềm | Có cửa chắn, tay vịn thấp | Trẻ tự đi lên xuống không có người kèm |
| Đồ chơi leo trèo | Thấp, vừa tuổi, nền bên dưới mềm | Cầu trượt cao trên nền xi măng |
| Cửa sổ, ban công | Có song chắn, không kê ghế gần cửa sổ | Cửa sổ mở được rộng ở tầng cao |
| Khu vệ sinh | Sàn khô, bệ thấp, có tay vịn | Sàn ướt, bé phải trèo lên bệ cao |
Ngoài vật dụng, tỷ lệ người lớn trên số trẻ và vị trí cô đứng trong giờ chơi cũng quan trọng không kém. Một khu chơi được bố trí tốt mà không có ai để mắt vẫn không an toàn. Ba mẹ có thể hỏi giờ chơi tự do cô đứng ở đâu, có ai phụ trách riêng khu leo trèo không.
Trầy da, chảy máu cam, kẹp tay cửa: những sự cố nhỏ hay gặp ở lớp
Trầy da đầu gối, khuỷu tay. Đây là vết thương thường gặp nhất. Cô rửa sạch bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, thấm khô, che bằng băng gạc sạch nếu vết rộng hoặc ở chỗ hay cọ xát. Ba mẹ về nhà tiếp tục giữ vết thương sạch; vết sưng đỏ, nóng, có mủ trong những ngày sau thì cho bé đi khám.
Chảy máu cam. Trẻ hay chảy máu cam khi va vào mũi, ngoáy mũi hoặc khi không khí phòng máy lạnh khô. Cách xử trí thường được hướng dẫn là cho bé ngồi, hơi cúi đầu về phía trước, bóp nhẹ hai cánh mũi trong khoảng mười phút; không cho bé ngửa đầu ra sau vì máu chảy xuống họng. Chảy máu không cầm sau khoảng hai mươi phút, hoặc chảy máu cam lặp lại nhiều lần, thì cần khám.
Kẹp tay vào cửa, ngăn kéo. Ngón tay bị kẹp thường sưng, đau, có khi tụ máu dưới móng. Cô chườm mát và báo ba mẹ. Ngón tay biến dạng, không cử động được, vết rách sâu hoặc móng bật ra thì cần đưa bé đi khám. Lớp an toàn thường có miếng chặn cửa và khoá ngăn kéo ở tầm tay trẻ.
Bị bạn cắn. Ở tuổi một đến ba, cắn bạn là hành vi khá phổ biến khi bé chưa nói được điều mình muốn. Vết cắn không rách da thì rửa sạch, chườm mát. Vết cắn rách da cần được rửa kỹ và cho bé đi khám để bác sĩ đánh giá nguy cơ nhiễm trùng.
Côn trùng đốt. Vết kiến, muỗi đốt thường chỉ ngứa, sưng nhẹ. Ong đốt hoặc vết đốt kèm sưng môi, mặt, khó thở, nổi mẩn khắp người là dấu hiệu dị ứng nặng, cô cần gọi cấp cứu 115 ngay và báo ba mẹ.
Nhận tin bé bị ngã ở lớp: ba mẹ hỏi gì và ứng xử thế nào?
Nhận cuộc gọi báo bé bị ngã, ba mẹ thường hoảng. Hít một hơi rồi hỏi đủ mấy câu: bé ngã lúc nào, ở đâu, va vào đâu; ngay sau đó bé có khóc không, có tỉnh táo không; cô đã làm gì; bây giờ bé đang thế nào. Nếu cô mô tả có dấu hiệu nguy hiểm, ba mẹ đề nghị đưa bé đi viện ngay hoặc nhờ cơ sở gọi cấp cứu, không chờ ba mẹ đến.
Khi đón bé, ba mẹ xem phiếu ghi sự cố nếu cơ sở có, xem tận mắt chỗ va, và hỏi lại nếu có gì chưa rõ. Một cơ sở báo chủ động, kể rõ ràng, có ghi chép là cơ sở đáng tin, kể cả khi sự cố đã xảy ra. Ngược lại, đón bé mới phát hiện vết bầm mà cô không nhắc, hay câu chuyện mỗi người kể một kiểu, là điều ba mẹ cần nói thẳng với người phụ trách.
Ba mẹ nên phân biệt giữa một tai nạn nhỏ trong lúc chơi và sự lơ là. Bé chạy vấp ngã trên thảm là chuyện thường; bé ngã từ cầu thang không có cửa chắn, hay bị thương mà không ai biết, là chuyện cần xem lại quy trình. Trao đổi bình tĩnh, cụ thể, giúp cơ sở sửa đúng chỗ.
Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ và lân cận cần gửi bé ngắn hạn có thể tìm hiểu Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School, nhận bé từ 6 tháng đến 6 tuổi theo gói 3 giờ, 6 giờ hoặc cả ngày. Khi điền form đăng ký trên trang, ba mẹ có thể ghi ở phần ghi chú những điều muốn hỏi về khu chơi và cách lớp báo khi có sự cố.
Câu hỏi thường gặp
Bé va đầu nổi u mà vẫn chơi bình thường thì có cần đi khám không?
Nếu bé tỉnh táo, chơi, ăn như thường và không có dấu hiệu nguy hiểm, nhiều trường hợp có thể theo dõi ở nhà. Nhưng với bé dưới một tuổi, cú ngã từ độ cao, hoặc khi ba mẹ không chắc, nên cho bé đi khám. Theo dõi thêm trong một đến hai ngày sau va đập.
Sau va đầu có được cho bé ngủ không?
Bé mệt sau khi khóc có thể buồn ngủ, và thường vẫn có thể ngủ. Điều cần để ý là bé ngủ nhiều bất thường, khó đánh thức hoặc tỉnh rồi lại lơ mơ. Nếu bác sĩ đã khám và dặn đánh thức bé theo giờ để kiểm tra, ba mẹ làm đúng theo dặn.
Có nên xoa dầu, đắp trứng lên chỗ u cho bé không?
Ba mẹ không nên xoa bóp mạnh hay đắp các thứ dân gian lên chỗ sưng. Chườm mát nhẹ bằng khăn bọc đá trong vài phút giúp bé dễ chịu hơn. Nếu sưng to dần hoặc bé đau nhiều, đưa bé đi khám.
Cơ sở có phải báo ba mẹ mọi lần bé ngã không?
Mỗi nơi có quy định riêng, nhưng nơi gửi cẩn thận thường báo mọi lần bé va đầu hoặc có vết thương thấy được, và kể lại khi ba mẹ đón với các cú ngã nhỏ. Ba mẹ nên hỏi trước khi gửi để biết cơ sở báo những trường hợp nào.
Bé bị bạn đẩy ngã ở lớp thì xử lý thế nào?
Trẻ nhỏ xô đẩy nhau khi giành đồ chơi là chuyện hay gặp. Ba mẹ hỏi cô bé bị thương ra sao, cô đã can thiệp thế nào và sắp xếp gì để không lặp lại. Không nên đòi biết thông tin gia đình bạn kia; việc điều phối giữa các bé là trách nhiệm của cơ sở.
Bé gãy răng sữa khi ngã có sao không?
Răng sữa bị gãy, lung lay hoặc bật ra nên được nha sĩ xem sớm, vì có thể ảnh hưởng tới lợi và mầm răng vĩnh viễn bên dưới. Nếu răng bật ra, ba mẹ không tự cắm lại, giữ chiếc răng mang theo và đưa bé đến nha sĩ sớm.