Bé mắc một bệnh lây thì nghỉ ở nhà đến khi qua giai đoạn dễ lây và đủ khoẻ để sinh hoạt ở lớp; mốc cụ thể khác nhau theo từng bệnh. Ví dụ, với thuỷ đậu thường là khi các nốt đã khô và đóng vảy hết, với cúm thường là khi bé đã hết sốt khoảng một ngày mà không cần thuốc hạ sốt và khoẻ lại, với đau mắt đỏ thì tuỳ nguyên nhân và theo dặn của bác sĩ.
Những mốc trong bài này là mốc thường được các hướng dẫn y tế công cộng và nhiều nơi trông trẻ áp dụng, để ba mẹ hình dung và biết hỏi đúng câu. Bác sĩ khám cho bé là người quyết định mốc cuối cùng, và cơ sở gửi trẻ có thể có quy định chặt hơn. Khi có dịch, cơ quan y tế địa phương có thể đưa ra yêu cầu riêng.
Sốt, ho sổ mũi, tay chân miệng, sốt xuất huyết và tiêu chảy đã có bài riêng trong chuyên mục này. Bài này gom các bệnh lây khác hay gặp ở trẻ đi gửi, kèm một bảng tra nhanh.
Bảng tra nhanh: mốc thường gặp để bé quay lại nơi gửi
Bảng dưới không phải chẩn đoán. Ba mẹ dùng để hỏi bác sĩ và cơ sở; bé có triệu chứng nghi ngờ thì cần được khám:
| Bệnh | Lây chủ yếu qua | Mốc thường gặp để gửi lại |
|---|---|---|
| Thuỷ đậu | Không khí, dịch từ nốt phỏng | Khi toàn bộ nốt đã khô, đóng vảy, không còn nốt mới |
| Cúm | Giọt bắn khi ho, hắt hơi, tay nhiễm | Hết sốt khoảng một ngày không dùng thuốc hạ sốt, bé khoẻ lại |
| Đau mắt đỏ | Tay chạm dịch mắt, khăn dùng chung | Theo dặn của bác sĩ; nhiều nơi chờ đến khi hết chảy ghèn nhiều |
| Sởi | Không khí, lây rất mạnh | Theo bác sĩ và cơ quan y tế; thường sau vài ngày kể từ khi phát ban |
| Quai bị | Giọt bắn, nước bọt | Theo bác sĩ; thường sau vài ngày kể từ khi sưng tuyến mang tai |
| Chốc lở da | Chạm vào vết loét, đồ dùng chung | Khi bác sĩ cho biết đã hết lây, vết thương được che kín |
| Chấy | Đầu chạm đầu, lược, mũ dùng chung | Thường không cần nghỉ dài; điều trị ở nhà và báo cơ sở |
Với những bệnh ghi "theo bác sĩ", số ngày cụ thể phụ thuộc vào tình trạng của bé và hướng dẫn hiện hành. Ba mẹ ghi lại lời dặn của bác sĩ, hoặc xin giấy xác nhận nếu cơ sở yêu cầu, để khi đưa bé quay lại không phải tranh cãi.
Thuỷ đậu: vì sao phải chờ nốt khô hết?
Thuỷ đậu là bệnh lây mạnh, bắt đầu thường bằng sốt nhẹ, mệt, rồi nổi nốt đỏ chuyển thành phỏng nước, ngứa, mọc thành nhiều đợt khắp người, cả trên da đầu và trong miệng. Bệnh có thể lây từ một hai ngày trước khi nốt xuất hiện cho đến khi các nốt đã khô và đóng vảy. Vì vậy mốc quay lại lớp không tính theo số ngày cố định, mà theo tình trạng các nốt.
Trong lúc bé nghỉ ở nhà, ba mẹ cắt ngắn móng tay để bé không gãi làm vỡ nốt, giữ da sạch, mặc đồ mềm thoáng. Không tự bôi các loại thuốc, lá cây hay bột lên nốt khi chưa hỏi bác sĩ. Bé sốt cao kéo dài, nốt sưng đỏ, chảy mủ, ho nhiều, thở mệt, li bì hay co giật thì đưa đi khám ngay.
Thuỷ đậu có vắc xin phòng bệnh. Bé đã tiêm vẫn có thể mắc nhưng thường nhẹ hơn. Ba mẹ có con nhỏ chưa đủ tuổi tiêm, hay trong nhà có người đang mang thai hoặc suy giảm miễn dịch, cần hỏi bác sĩ khi một bé trong lớp hay trong nhà mắc thuỷ đậu.
Ba mẹ báo cho nơi gửi khi bé được chẩn đoán, kể cả khi bé chỉ gửi một buổi trước đó. Các gia đình có con nhỏ, có người mang thai cần được biết để theo dõi.
Cúm và các bệnh hô hấp lây: khác gì cảm lạnh thường?
Cúm thường đến đột ngột hơn cảm lạnh: sốt cao, mệt nhiều, đau người, bỏ ăn, kèm ho, sổ mũi, đau họng. Trẻ nhỏ bị cúm có thể nôn, tiêu chảy. Một bé cúm thường mệt rõ, không phải kiểu sổ mũi mà vẫn chạy nhảy. Bệnh lây qua giọt bắn và tay nhiễm, nên một lớp trẻ nhỏ có thể có nhiều ca liền nhau trong mùa cúm.
Mốc quay lại lớp với cúm thường được nhắc là khi bé đã hết sốt khoảng một ngày mà không cần thuốc hạ sốt, ăn uống đã khá lên và đủ sức chơi. Ho có thể còn kéo dài thêm, điều này không nhất thiết là lý do giữ bé ở nhà nếu bé đã khoẻ.
Những dấu hiệu cần đưa bé bị cúm đi khám ngay giống với các bệnh hô hấp khác: thở nhanh, thở rít, co kéo lồng ngực, tím tái, li bì, không uống được, sốt cao kéo dài hoặc sốt lại sau khi đã hạ, co giật. Trẻ dưới năm tuổi, nhất là dưới hai tuổi, và trẻ có bệnh nền được xếp vào nhóm dễ có biến chứng, nên ba mẹ không chủ quan.
Vắc xin cúm được khuyến cáo tiêm nhắc lại hằng năm cho trẻ từ sáu tháng tuổi trở lên. Ba mẹ hỏi bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng về thời điểm tiêm phù hợp, nhất là khi bé đi gửi thường xuyên.
Đau mắt đỏ, chốc lở, chấy: những bệnh nhỏ nhưng lây nhanh trong lớp
Đau mắt đỏ. Mắt đỏ, cộm, chảy nước hay chảy ghèn, sáng dậy dính mi. Nguyên nhân có thể do siêu vi, vi khuẩn hay dị ứng; loại do dị ứng không lây. Bé đau mắt đỏ nên được khám để biết nguyên nhân. Không dùng chung khăn, không tự nhỏ thuốc nhỏ mắt có kháng sinh hay chất kháng viêm khi chưa có chỉ định. Mắt sưng nhiều, đau, sợ ánh sáng, nhìn mờ thì khám ngay.
Chốc lở. Nhiễm khuẩn da hay gặp ở trẻ, tạo các vết loét đóng vảy màu vàng mật ong, thường quanh mũi, miệng, hay ở chỗ trầy xước. Lây qua chạm vào vết loét và đồ dùng chung. Bé cần được bác sĩ khám; quay lại lớp khi bác sĩ cho biết đã hết lây và vết thương được che kín.
Chấy. Chấy không phải dấu hiệu của sự thiếu vệ sinh, và không gây bệnh nặng, nhưng lây nhanh khi trẻ chơi chụm đầu. Ba mẹ thấy bé gãi đầu nhiều thì kiểm tra tóc, điều trị theo hướng dẫn của dược sĩ hoặc bác sĩ, và báo cơ sở để các gia đình kiểm tra con mình. Nhiều nơi không yêu cầu bé nghỉ dài.
Nấm da, ghẻ. Các vết ngứa, đỏ, có khi thành vòng hay nổi sẩn nhỏ ở kẽ tay, nếp gấp da cần được bác sĩ da liễu xem. Một số loại lây qua tiếp xúc da và đồ dùng chung. Ba mẹ hỏi bác sĩ khi nào bé hết lây trước khi gửi lại.
Sởi, quai bị và lịch tiêm chủng: vì sao nơi gửi hỏi sổ tiêm?
Sởi là một trong những bệnh lây mạnh nhất ở người, lây qua không khí, một bé mắc có thể lây cho nhiều trẻ chưa có miễn dịch trong cùng phòng. Biểu hiện thường gặp là sốt, ho, chảy mũi, mắt đỏ, rồi phát ban lan từ mặt xuống người. Quai bị gây sưng đau vùng mang tai, sốt. Cả hai đều có vắc xin, nằm trong lịch tiêm chủng của trẻ theo hướng dẫn của Bộ Y tế, có loại thuộc chương trình Tiêm chủng mở rộng và có loại tiêm dịch vụ.
Vì vậy, nhiều nơi gửi trẻ hỏi ba mẹ về lịch tiêm chủng của bé, hoặc đề nghị xem sổ tiêm. Ba mẹ không nên coi đây là thủ tục phiền hà. Thông tin này giúp cơ sở biết bé nào dễ bị tổn thương khi trong lớp có ca bệnh, và báo đúng cho gia đình cần biết.
Khi trong lớp hay trong khu vực có ca sởi, ba mẹ có con chưa tiêm đủ, hoặc con dưới độ tuổi tiêm, nên hỏi bác sĩ ngay về việc theo dõi và tiêm bù nếu phù hợp. Bé có biểu hiện nghi sởi thì cần được khám và giữ ở nhà theo hướng dẫn của bác sĩ và cơ quan y tế; ba mẹ gọi trước cho cơ sở y tế khi đưa bé đến để họ bố trí khu riêng, tránh lây cho người khác trong phòng chờ.
Với trẻ gửi theo giờ, cơ sở có thể không giữ hồ sơ đầy đủ như trường mầm non chính khoá. Ba mẹ nên tự chụp lại sổ tiêm của bé trong điện thoại và chủ động báo những mũi bé chưa tiêm khi đặt chỗ.
Người lớn trong nhà mắc bệnh lây: bé có gửi được không, ai đưa đón?
Có những lúc bé khoẻ nhưng người lớn trong nhà lại mắc bệnh lây: ba bị cúm, mẹ đau mắt đỏ, ông bà mắc thuỷ đậu hay zona. Bé lúc này có thể đã tiếp xúc và đang ủ bệnh, dù chưa có biểu hiện gì. Ba mẹ nên báo cho cơ sở biết khi đặt lịch, để cô theo dõi bé kỹ hơn và cơ sở quyết định có nhận hay không.
Với những bệnh lây mạnh như thuỷ đậu, sởi, ba mẹ hỏi bác sĩ xem bé đã có miễn dịch chưa, qua tiêm chủng hay đã từng mắc, và cần theo dõi bao lâu. Nếu bé chưa có miễn dịch, nhiều cơ sở sẽ đề nghị tạm hoãn gửi trong thời gian có thể ủ bệnh, vì lớp có những bé nhỏ chưa đủ tuổi tiêm.
Người đưa đón bé cũng cần chú ý. Người đang sốt, ho nhiều, đau mắt đỏ thì nên nhờ người khác trong danh sách đón thay, hoặc nếu bắt buộc phải tự đi thì đeo khẩu trang, rửa tay trước khi vào lớp, giao nhận bé ở cửa thay vì vào trong phòng chơi. Những việc nhỏ này tránh mang mầm bệnh của người lớn vào một phòng toàn trẻ nhỏ.
Ngược lại, khi cơ sở báo có nhân viên bị bệnh lây, ba mẹ có quyền hỏi cô nào đã nghỉ, ai thay, và lớp đã làm gì. Một cơ sở minh bạch sẽ trả lời rõ ràng.
Báo cơ sở khi bé mắc bệnh lây: báo gì và vì sao nên báo?
Không ít ba mẹ ngại báo vì sợ con bị nhìn khác, hay sợ bị trách đã gửi bé khi bé ủ bệnh. Nhưng một bệnh lây không ai muốn, và đa số trường hợp ba mẹ không thể biết trước. Việc báo sớm giúp cơ sở vệ sinh lại lớp, theo dõi các bé khác và báo cho các gia đình có con tiếp xúc, nhất là những gia đình có em bé, có người mang thai hay người bệnh nền trong nhà.
Ba mẹ báo ngắn gọn: bé được chẩn đoán bệnh gì, vào ngày nào, lần gửi gần nhất là buổi nào, bác sĩ dặn nghỉ bao lâu. Cơ sở tử tế sẽ báo cho các gia đình mà không nêu tên bé, và đối xử với bé bình thường khi bé quay lại.
Ngược lại, khi nhận thông báo lớp có ca bệnh, ba mẹ theo dõi con trong thời gian bác sĩ hoặc cơ sở dặn, không cần tìm hiểu bé nào mắc. Thông tin sức khoẻ của một đứa trẻ là chuyện riêng của gia đình bé.
Gia đình ở khu Quận 12 cũ và lân cận cần gửi bé ngắn hạn có thể tìm hiểu Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School, nhận bé từ 6 tháng đến 6 tuổi theo gói 3 giờ, 6 giờ hoặc cả ngày. Khi điền form đăng ký trên trang, ba mẹ có thể ghi ở phần ghi chú những mũi tiêm bé chưa tiêm đủ hay bệnh bé vừa khỏi để nhà trường lưu ý.
Câu hỏi thường gặp
Bé đã tiêm thuỷ đậu sao vẫn bị?
Vắc xin giúp giảm nguy cơ mắc và giảm mức độ nặng, nhưng không bảo vệ tuyệt đối. Bé đã tiêm mà vẫn mắc thường có ít nốt hơn, nhẹ hơn. Bé vẫn có thể lây cho người khác, nên vẫn cần nghỉ ở nhà theo dặn của bác sĩ.
Cơ sở có được yêu cầu giấy khỏi bệnh không?
Nhiều nơi trông trẻ yêu cầu giấy xác nhận hoặc lời dặn của bác sĩ trước khi nhận lại bé sau một số bệnh lây. Đây là quy định của từng cơ sở; ba mẹ hỏi trước để chuẩn bị, tránh phải quay về khi đã đưa bé đến lớp.
Bé đau mắt đỏ nhẹ có gửi được không?
Tuỳ nguyên nhân và quy định của cơ sở. Đau mắt đỏ do dị ứng không lây; do siêu vi hay vi khuẩn thì có thể lây qua tay. Ba mẹ cho bé đi khám, hỏi bác sĩ khi nào gửi lại, và báo cơ sở để cô lưu ý vệ sinh tay, khăn.
Anh chị bé mắc thuỷ đậu thì em có gửi được không?
Em có thể đang ủ bệnh dù chưa có biểu hiện. Ba mẹ hỏi bác sĩ, báo cơ sở để họ quyết định; nếu sắp xếp được, tạm hoãn lịch gửi của em trong thời gian bác sĩ dặn theo dõi là lựa chọn an toàn hơn cho các bạn cùng lớp.
Bé chưa tiêm đủ có bị từ chối gửi không?
Tuỳ quy định của từng cơ sở. Nhiều nơi vẫn nhận nhưng muốn biết để theo dõi, báo cho ba mẹ khi trong lớp có ca bệnh liên quan. Ba mẹ nên tiêm bù cho bé theo tư vấn của bác sĩ, vừa bảo vệ con vừa bảo vệ các bạn nhỏ hơn.
Bé bị chấy có phải nghỉ học không?
Thường không cần nghỉ dài. Ba mẹ điều trị cho bé theo hướng dẫn của dược sĩ hoặc bác sĩ, kiểm tra cả nhà, giặt mũ, gối, khăn, và báo cơ sở để các gia đình kiểm tra con mình. Chấy không liên quan đến việc bé được chăm sóc kém.