Bé 4–5 tuổi thường gửi theo giờ khá dễ về chuyện chia tay, ăn ngủ và vệ sinh; điều cần lo ở tuổi này là bé có đủ việc để làm, có ai trả lời những câu hỏi "tại sao" của bé, và nơi gửi xử lý thế nào khi bé sợ, bé thua hay bé giận bạn. Ba mẹ nên dặn cô những nỗi sợ riêng của bé, thói quen ngủ trưa hay không ngủ, và chọn nơi có hoạt động cho bé được làm, được thử, chứ không chỉ chơi tự do suốt buổi.
Đây là tuổi của lớp chồi ở trường mầm non chính khoá. Nhiều bé gửi theo giờ vào những ngày trường nghỉ, cuối tuần, hay trong kỳ nghỉ hè; nhiều bé khác chưa đi học chính khoá và gửi theo giờ là nơi bé ở nhóm đông nhất. Phần dưới đi qua những nét thường gặp ở tuổi này, những chuyện hay xảy ra ở nơi gửi, và danh sách những điều nên nói với cô trước buổi gửi.
Bé 4–5 tuổi thường ra sao, và điều đó đổi gì khi đi gửi
Ở khoảng bốn đến năm tuổi, nhiều bé đã nói thành câu dài, kể được một chuyện có đầu có cuối, tự xúc ăn, tự đi vệ sinh, tự mặc phần lớn quần áo. Bé bắt đầu có bạn mình thích chơi cùng, có trò mình thích, và muốn được người lớn coi là "lớn". Đó là những điều thường thấy, không phải mốc để so bé với bạn; mỗi bé có nhịp riêng, có bé nói nhiều sớm, có bé khéo tay sớm.
Những nét đó làm cho chuyện đi gửi nhẹ hơn hẳn so với tuổi nhà trẻ. Bé ít khi khóc lâu khi ba mẹ đi, ăn được phần lớn món ở lớp, biết xin đi vệ sinh. Cô cũng không phải bế, thay bỉm hay dỗ ngủ từng bé như với nhóm nhỏ. Nhưng chính vì bé đã lớn, những điều bé cần lại khác: bé cần việc để làm, cần được hỏi ý, cần được tin tưởng giao một nhiệm vụ nhỏ.
Bé tuổi này cũng có đời sống bên trong phong phú hơn nhiều. Bé tưởng tượng giỏi, nên vừa chơi đóng vai rất say vừa dễ sợ những thứ không có thật. Bé hiểu luật chơi, nên cũng bắt đầu biết thế nào là thắng và thua, và thường chưa biết cách chịu thua. Bé để ý lời người lớn hơn, nên một câu nói vô tình của cô hay của bạn có thể làm bé nghĩ mãi.
Vì vậy, khi gửi bé 4–5 tuổi, câu hỏi chính không còn là "bé có khóc không", mà là "bé sẽ làm gì trong mấy tiếng ở đó, và nếu bé gặp chuyện khó, ai giúp bé".
Tuổi hỏi "tại sao": chọn nơi có việc cho bé làm
Bé 4–5 tuổi hỏi liên tục: vì sao trời mưa, vì sao lá rụng, vì sao bạn kia khóc. Đó là cách bé học. Một nơi gửi hợp tuổi này sẽ có hoạt động cho bé được làm thật, không chỉ xem. Bảng dưới gợi ý cách nhìn khi tham quan hoặc gọi hỏi:
| Bé thường thích | Nơi gửi nên có | Ba mẹ hỏi thế nào |
|---|---|---|
| Hỏi tại sao, thử xem chuyện gì xảy ra | Trò khám phá đơn giản: đong nước, thả vật chìm nổi, gieo hạt, xem côn trùng ở sân | Hôm nay nhóm lớn có hoạt động gì cho bé tự tay làm? |
| Được giao việc như người lớn | Việc nhỏ trong lớp: chia khăn, tưới cây, cất đồ chơi theo nhóm | Bé có được giao việc gì trong buổi không? |
| Đóng vai, kể chuyện tưởng tượng | Góc đóng vai có đồ thật hoặc đồ giả gần thật: nấu ăn, bác sĩ, bán hàng | Góc chơi của nhóm lớn có những gì? |
| Cắt, dán, vẽ, nặn | Kéo an toàn, giấy, đất nặn, màu, có cô hướng dẫn và để bé tự làm theo ý | Bé có mang được sản phẩm về không? |
| Chạy nhảy, leo trèo có thử thách | Giờ ra sân có trò vận động có luật, leo thấp, ném bắt bóng | Mỗi buổi bé được ra sân bao lâu? |
Không cần nơi gửi có đủ cả năm dòng trong bảng. Điều nên tránh là một buổi sáu giờ mà nhóm lớn chỉ xem video hoặc chơi tự do với cùng một rổ đồ chơi. Bé tuổi này chán nhanh, và bé chán thì dễ quậy, dễ va chạm với bạn.
Một cách kiểm tra đơn giản: lúc đón, hỏi bé hôm nay con được làm gì. Nếu nhiều buổi liền bé chỉ trả lời "chơi" và không kể thêm được gì, có thể buổi gửi đang thiếu hoạt động hợp tuổi.
Nỗi sợ tưởng tượng: phòng tối, nhà vệ sinh lạ, tiếng ồn
Tuổi bốn năm là tuổi nhiều bé bắt đầu sợ những thứ trước đây không sợ: bóng tối, con quái vật dưới gầm giường, tiếng máy sấy tay trong nhà vệ sinh, bóng người in trên tường. Các chuyên gia phát triển trẻ em thường giải thích đây là mặt trái của trí tưởng tượng đang lớn nhanh: bé tưởng ra được nhiều thứ nhưng chưa chắc chắn cái nào là thật.
Ở nhà, ba mẹ đã quen với nỗi sợ của con và có cách dỗ riêng: để đèn ngủ, mở hé cửa, đi cùng con vào nhà vệ sinh. Ở nơi gửi, cô không biết những điều đó. Một bé sợ phòng tối có thể khóc ở giờ ngủ trưa khi rèm được kéo xuống; một bé sợ tiếng máy sấy tay có thể nhịn đi vệ sinh cả buổi.
Vì vậy nỗi sợ là một trong những điều nên dặn cô đầu tiên, nói cụ thể: bé sợ gì, thường phản ứng thế nào, ở nhà dỗ bằng cách nào. Cô biết trước sẽ cho bé nằm gần cửa sổ, dẫn bé đi vệ sinh cùng bạn, hay cho bé biết trước khi bật máy có tiếng to.
Nỗi sợ ở tuổi này thường đến rồi đi. Điều không nên làm là chê bé nhát, doạ bé, hay ép bé "phải can đảm lên" trước mặt bạn. Nếu nỗi sợ làm bé mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày, hay đi kèm những thay đổi khác lạ, ba mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
Thắng thua, luật chơi và "bạn thân": va chạm của tuổi lớp chồi
Bé bốn năm tuổi bắt đầu thích trò có luật: rồng rắn lên mây, kéo co, xếp hàng chuyền bóng, cờ cá ngựa giản đơn. Trò có luật nghĩa là có người thắng, người thua, và nhiều bé chưa chịu được cảm giác thua. Bé có thể khóc, ném đồ, bỏ chơi, hoặc đổi luật giữa chừng để mình thắng. Đây là phản ứng thường gặp, không phải tính xấu.
Ở nơi gửi theo giờ, chuyện này rõ hơn vì bé chơi với những bạn mới, chưa quen luật riêng của nhau. Cách xử lý được nhiều cô mầm non dùng là gọi tên cảm xúc cho bé ("con buồn vì con thua"), cho bé thời gian bình tĩnh, rồi mời bé quay lại chơi, thay vì phạt hay bắt bé xin lỗi ngay. Ba mẹ có thể hỏi nơi gửi họ thường làm gì khi bé giận vì thua.
Chuyện "bạn thân" cũng bắt đầu ở tuổi này. Bé có thể gắn với một bạn trong buổi gửi, rồi buồn khi buổi sau bạn không đến, vì gửi theo giờ thì nhóm bạn thay đổi theo ngày. Trước buổi gửi, ba mẹ nói với bé rằng ở đây mỗi hôm có những bạn khác nhau, hôm nay có thể gặp bạn mới. Nếu gia đình gửi đều đặn vào cùng khung, bé có cơ hội gặp lại những bạn cũng gửi đều.
Ở nhà, ba mẹ giúp bé tập chịu thua bằng những ván chơi ngắn: cờ cá ngựa, bốc thăm, ném vòng, không cố ý để bé thắng mãi. Khi người lớn thua, nói thành lời cảm xúc của mình theo cách bình thản, như "mẹ hơi tiếc, ván sau mẹ thử lại", để bé thấy thua là chuyện nói ra được mà không cần ném đồ hay bỏ đi.
Bé 4–5 tuổi chưa từng đi học chính khoá: lần đầu ở nhóm đông
Không phải bé bốn năm tuổi nào cũng đã đi lớp chồi. Có bé ở nhà với ông bà, có bé vừa từ quê lên hay từ nước ngoài về, có bé gia đình chủ ý cho đi học muộn. Với những bé này, buổi gửi theo giờ có khi là lần đầu tiên bé ở giữa mười mấy bạn cùng tuổi, với một người lớn phải chia sự chú ý cho cả nhóm.
Bé lớn nên nói giỏi, tự lo được nhiều việc, nhưng những thứ của nếp lớp thì chưa từng tập: chờ tới lượt, giơ tay khi muốn nói, ngồi vào bàn cùng lúc với cả nhóm, đi vệ sinh theo giờ chung, ăn trong khoảng thời gian có hạn. Ở nhà bé quen được người lớn để ý riêng, đến lớp có thể thấy hụt hẫng khi cô không trả lời mình ngay. Phản ứng thường gặp là bé đứng ngoài nhìn, bám theo cô, hoặc ngược lại là chen lên giành phần nói.
Ba mẹ nên nói rõ với cô ngay khi đặt chỗ rằng bé chưa từng đi học, để cô không mặc định bé đã biết những luật lớp mà các bạn cùng tuổi đã quen. Buổi đầu nên chọn khung ngắn, vào ngày thường khi phòng chưa đông. Ở nhà, vài trò nhỏ giúp bé quen trước: cả nhà ngồi ăn cùng lúc, chơi trò chờ lượt, tập giơ tay xin nói trong bữa cơm.
Bé chưa đi học không có nghĩa là bé kém bạn, và cũng không nên dùng buổi gửi để "bù" kiến thức. Bé cần thời gian để hiểu luật chơi của một nhóm đông; sau vài buổi, phần lớn bé tự tìm được chỗ của mình.
Ngủ trưa hay không: tuổi nhiều bé bắt đầu bỏ giấc trưa
Khoảng bốn đến năm tuổi, nhiều bé bắt đầu không ngủ trưa, hoặc chỉ ngủ những hôm mệt. Có bé nằm cả tiếng không ngủ được, có bé vẫn ngủ say như hồi ba tuổi. Ở nơi gửi theo giờ có giờ ngủ chung, chuyện này cần được nói trước để không thành áp lực cho bé.
Ba mẹ nên nói rõ với cô: ở nhà bé còn ngủ trưa không, ngủ bao lâu, nếu không ngủ thì bé thường làm gì. Hỏi lại nơi gửi họ làm gì với bé không ngủ. Một cách làm hợp lý là cho bé nằm nghỉ một lúc rồi được dậy sang góc yên tĩnh xem sách tranh, chơi xếp hình nhẹ, không làm ồn bạn. Ép bé nằm im hai tiếng trong khi bé không buồn ngủ thường làm bé ghét giờ trưa và ghét cả buổi gửi.
Với bé vẫn còn ngủ trưa, gói sáu giờ hay cả ngày cần có giấc trưa đủ, nếu không bé sẽ cáu và mệt vào chiều tối. Với bé đã bỏ giấc trưa, gói cả ngày dài có khi khiến bé mệt hơn vào cuối chiều; đón sớm hơn một chút hoặc cho bé nghỉ ngơi sớm buổi tối là cách cân bằng.
Nếu bé ngủ trưa ở nơi gửi nhưng không ngủ ở nhà, hay ngược lại, cũng không có gì lạ. Môi trường khác, có bạn nằm cạnh, có nhịp chung của lớp, bé phản ứng khác là thường.
Dặn cô và chuẩn bị gì cho buổi gửi bé 4–5 tuổi
Bé lớn ít đồ hơn bé nhỏ, nhưng những điều cần dặn lại tinh hơn. Danh sách gợi ý để ba mẹ ghi vào phần ghi chú khi đặt chỗ hoặc nói lúc trao bé:
- Bé sợ gì (bóng tối, tiếng ồn, con vật, nhà vệ sinh lạ) và ở nhà dỗ thế nào.
- Bé còn ngủ trưa không, nếu không ngủ thì thích làm gì trong giờ nghỉ.
- Bé đã đi học chính khoá chưa; nếu đang học lớp chồi thì đã quen những nề nếp gì.
- Bé thích hoạt động nào, ghét hoạt động nào, có hay giận khi thua không.
- Dị ứng, món không ăn được, thuốc đang dùng theo đơn bác sĩ nếu có.
- Người được đón bé, và đã dặn bé chỉ về với người đó.
- Một bộ quần áo thay, bình nước riêng, nón nếu có giờ ra sân.
Với bé tuổi này, ba mẹ cũng có thể cho bé tự kể với cô một hai điều về mình lúc đến, như "con thích vẽ", "con không thích ngủ trưa". Bé được nói về bản thân sẽ thấy mình được tôn trọng và dễ mở lòng với cô mới.
Gia đình ở khu Quận 12 cũ của TP.HCM có thể gửi bé 4–5 tuổi tại Mầm Non Theo Giờ ở bốn cơ sở Global Star School với gói 3 giờ, 6 giờ hoặc cả ngày, mở cả cuối tuần và ngày lễ; khi đăng ký qua form trên trang, ba mẹ ghi những điều trên ở phần ghi chú.
Câu hỏi thường gặp
Bé 4 tuổi gửi theo giờ có cần mang bỉm không?
Phần lớn bé bốn tuổi đã tự đi vệ sinh ban ngày, không cần bỉm. Nếu bé còn đái dầm khi ngủ trưa, dặn cô và mang theo quần thay, có thể cho bé mặc bỉm quần riêng giờ ngủ nếu ở nhà cũng làm vậy.
Bé 5 tuổi sợ ngủ trưa ở chỗ lạ thì làm sao?
Nói với cô bé sợ điều gì, như phòng tối hay ngủ xa người quen, để cô cho bé nằm gần cửa sổ hay gần cô. Nếu bé không ngủ, hỏi nơi gửi có cho bé nghỉ ở góc yên tĩnh không. Không ép bé ngủ.
Bé 4 tuổi hay giận khi thua có nên gửi chung nhóm đông?
Có. Giận khi thua là chuyện thường ở tuổi này, và chơi với bạn là cách bé tập chịu thua. Dặn cô biết để cô giúp bé bình tĩnh và quay lại chơi thay vì phạt.
Bé đi học lớp chồi rồi, gửi thêm theo giờ cuối tuần có mệt không?
Tuỳ bé và độ dài buổi gửi. Bé đã học cả tuần nên cần thời gian nghỉ ở nhà; gói ngắn vào cuối tuần thường dễ hơn gói cả ngày. Theo dõi giấc ngủ và tâm trạng của bé vào đầu tuần sau để điều chỉnh.
Bé 4–5 tuổi gửi theo giờ nên làm gì để không chán?
Chọn nơi có hoạt động cho nhóm lớn: khám phá đơn giản, đóng vai, thủ công, vận động có luật, được giao việc nhỏ. Hỏi bé sau buổi gửi con đã làm gì; nếu nhiều buổi bé chỉ nói "chơi", hãy hỏi lại nơi gửi về hoạt động.
Bé 5 tuổi có biết tự bảo vệ khi người lạ đến đón không?
Bé có thể được dặn, nhưng không nên trông vào bé. Nơi gửi phải chỉ trả bé cho người ba mẹ đã đăng ký. Ba mẹ vẫn nên dặn bé chỉ về với người đã được nói trước, và báo cô ngay khi đổi người đón.