Phần lớn nơi trông giữ trẻ theo giờ nhận bé từ khoảng 6 tháng tuổi trở lên, và đó cũng là mốc hợp lý cho đa số gia đình. Lúc này bé thường đã qua giai đoạn bú mẹ hoàn toàn mà Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị cho sáu tháng đầu, bắt đầu ăn dặm, giấc ngủ ngày dần có nếp, và đã tiêm được những mũi đầu tiên trong lịch tiêm chủng. Gửi sớm hơn không phải là sai, nhưng số nơi đủ điều kiện chăm trẻ dưới 6 tháng rất ít, và bé càng nhỏ thì càng cần một người chăm quen thuộc.
Tuổi chỉ là điều kiện đầu tiên. Một bé 8 tháng đang ốm vặt liên tục, hay một bé 2 tuổi chưa từng rời ông bà quá một giờ, sẽ cần cách bắt đầu khác với bé cùng tuổi đã quen người lạ. Bài này đi qua từng mốc tuổi, những gì bé thường cần ở nơi gửi, các dấu hiệu sẵn sàng ba mẹ có thể tự nhìn thấy ở nhà, và cách thử những buổi đầu cho nhẹ nhàng.
Vì sao nhiều nơi lấy mốc 6 tháng tuổi
Mốc 6 tháng không phải con số tuỳ tiện. Trong sáu tháng đầu, trẻ được khuyến nghị bú mẹ hoàn toàn, bú theo nhu cầu, nhiều lần trong ngày và cả ban đêm. Nhịp bú dày như vậy gắn chặt bé với người mẹ hoặc người chăm chính, và rất khó chuyển sang một người lạ trong vài giờ mà bé vẫn bú đủ. Sau 6 tháng, bé bắt đầu ăn thêm thức ăn ngoài sữa, các cữ bú giãn ra, nên việc cô chăm theo giờ hẹn trở nên khả thi hơn.
Giấc ngủ cũng thay đổi. Trẻ sơ sinh ngủ thành nhiều mẩu ngắn rải đều ngày đêm; khoảng nửa năm đầu trôi qua, nhiều bé đã có hai hoặc ba giấc ngày tương đối đều giờ. Nơi gửi theo giờ vận hành theo khung, nên một bé có giấc ngủ bắt đầu thành nếp sẽ dễ được chăm đúng nhu cầu hơn.
Về sức khoẻ, các mũi tiêm cơ bản của năm đầu theo chương trình tiêm chủng mở rộng được bắt đầu từ rất sớm, nhiều mũi đã tiêm xong trước hoặc quanh mốc này. Nơi gửi là chỗ nhiều trẻ tiếp xúc nhau, nên đa số cơ sở muốn ba mẹ cho xem sổ tiêm chủng. Ba mẹ nên mang sổ khi đi đăng ký, và hỏi bác sĩ hoặc trạm y tế nếu bé đang trễ mũi nào.
Cuối cùng là chuyện con người: chăm một bé dưới 6 tháng cần một cô gần như dành riêng cho bé, bế, ru, cho bú bình đúng cữ. Ít nơi bố trí được tỷ lệ đó cho dịch vụ ngắn hạn, nên mốc 6 tháng cũng phản ánh giới hạn thực tế của cơ sở, không chỉ của bé.
Mỗi độ tuổi thường cần gì ở nơi gửi theo giờ
Bảng dưới gom các mốc tuổi mà nơi gửi hay dùng để chia nhóm. Các mô tả là điều thường gặp, không phải thước đo bé nào cũng phải đạt; mỗi bé có nhịp lớn riêng.
| Độ tuổi | Bé thường đang ở giai đoạn | Nơi gửi cần có |
|---|---|---|
| 6–12 tháng | Ăn dặm, bú bình hoặc bú mẹ vắt sẵn, ngủ hai ba giấc, bò, vịn đứng | Cô quen chăm trẻ nhỏ, chỗ ngủ riêng an toàn, khu bò sạch, bảo quản sữa |
| 1–2 tuổi | Tập đi, cho mọi thứ vào miệng, nói vài từ, hay bám người quen | Sàn chơi không vật nhỏ, cô kiên nhẫn với giai đoạn bám mẹ, bữa ăn mềm |
| 2–3 tuổi | Nói câu ngắn, tập bỏ bỉm, muốn tự làm, dễ dỗi | Nhà vệ sinh vừa tầm trẻ, cô theo đúng cách tập bỏ bỉm ở nhà |
| 3–4 tuổi | Bắt đầu chơi cùng bạn, hiểu luật đơn giản, kể lại chuyện | Hoạt động nhóm nhỏ, góc chơi đa dạng, nề nếp rõ |
| 4–6 tuổi | Tự phục vụ khá tốt, thích dự án, có thể chán nếu chỉ trông | Hoạt động có mục tiêu, vận động ngoài trời, bạn cùng lứa |
Nhìn bảng sẽ thấy càng nhỏ, bé càng cần người chăm hơn là chương trình; càng lớn thì ngược lại. Khi so các nơi gửi, ba mẹ có bé dưới 2 tuổi nên hỏi nhiều về cô, về chỗ ngủ, về cách cho ăn; ba mẹ có bé trên 4 tuổi nên hỏi nhiều về một ngày của bé được sắp xếp thế nào. Còn mỗi tuổi nên bắt đầu bằng gói mấy giờ thì chuyên mục này có bài riêng về chọn gói theo tuổi.
Dấu hiệu bé đã sẵn sàng cho buổi gửi đầu tiên
Bé khoẻ ổn định ít nhất vài ngày. Không sốt, ăn ngủ gần như bình thường. Gửi buổi đầu đúng lúc bé vừa ốm dậy, còn mệt và quấy, dễ khiến cả bé lẫn ba mẹ có ấn tượng xấu với nơi gửi.
Nhịp ăn ngủ có thể đoán được. Ba mẹ nói được với cô rằng khoảng mấy giờ bé buồn ngủ, mấy giờ bé đói, bé ăn được những gì. Không cần đúng tới từng phút, chỉ cần đủ để cô không phải đoán.
Bé đã từng ở với người khác ngoài ba mẹ. Dù chỉ là một buổi với bà, với dì, hay với hàng xóm thân. Bé từng trải qua việc ba mẹ đi rồi quay lại sẽ có chút kinh nghiệm để tin rằng lần này cũng vậy.
Bé ăn được bằng cách cô sẽ cho ăn. Bé chỉ bú mẹ trực tiếp, chưa từng bú bình hay ăn bằng thìa, sẽ gặp khó ở nơi gửi. Nên tập dần ở nhà vài tuần trước, để người khác trong nhà cho bé bú bình hoặc ăn thử.
Ba mẹ đã sẵn sàng. Nghe thì lạ nhưng quan trọng: trẻ nhỏ đọc nét mặt người lớn rất nhanh. Ba mẹ lo lắng, ngập ngừng ở cửa lớp thường làm bé khóc lâu hơn. Đi thăm nơi gửi trước, hỏi cho hết thắc mắc, giúp chính ba mẹ bình tĩnh khi trao con.
Giai đoạn sợ người lạ và bám ba mẹ
Nhiều ba mẹ ngạc nhiên khi bé 5 tháng ai bế cũng cười, đến 9 tháng thì khóc thét khi người lạ lại gần. Đây là một bước lớn bình thường: bé đã đủ nhận thức để phân biệt người quen và người lạ, và đủ hiểu rằng ba mẹ có thể đi khỏi. Giai đoạn này thường xuất hiện trong nửa sau năm đầu và có thể kéo dài tới khoảng tuổi rưỡi, có bé nhẹ, có bé rất rõ.
Không có nghĩa là nên hoãn gửi bé cho tới khi hết giai đoạn này. Nếu gia đình cần gửi, bé vẫn quen được, chỉ cần cách làm khác: buổi đầu ngắn, ba mẹ ở lại cùng bé một lúc trong phòng để bé thấy cô và ba mẹ nói chuyện vui vẻ, mang theo một món đồ quen như khăn hay gối nhỏ, và giữ cùng một cô trong những buổi đầu nếu nơi gửi sắp xếp được.
Điều nên tránh là lén đi khi bé không để ý. Bé phát hiện ba mẹ biến mất sẽ hoảng hơn và lần sau bám chặt hơn. Một lời chào ngắn, rõ ràng, có hẹn giờ quay lại theo cách bé hiểu, ví dụ sau giấc ngủ, sau bữa xế, rồi đi dứt khoát, thường giúp bé quen nhanh hơn. Chuyện chào tạm biệt ở cửa lớp có nhiều mẹo hơn nữa, nhưng ở đây chỉ cần nhớ: bé khóc khi ba mẹ đi trong giai đoạn này không phải là dấu hiệu nơi gửi tệ.
Gửi trước 6 tháng tuổi: khi nào bắt buộc và nên chọn gì
Có những gia đình không chờ được tới 6 tháng: mẹ quay lại công việc sớm, mẹ phải nằm viện, nhà có việc đột xuất. Trường hợp này ba mẹ cần biết rằng rất ít nơi trông giữ tập trung nhận bé dưới 6 tháng, và nơi nào nhận thì ba mẹ nên hỏi kỹ hơn bình thường: ai trực tiếp chăm bé, một cô chăm mấy bé cùng lúc, bé ngủ ở đâu, sữa mẹ được bảo quản thế nào.
Với bé rất nhỏ, những lựa chọn dựa trên một người chăm quen thường hợp hơn: người thân trong gia đình, hoặc một người chăm tại nhà có kinh nghiệm với trẻ sơ sinh. Ưu điểm là bé ở môi trường quen, nhịp bú ngủ được giữ nguyên. Nhược điểm là khó kiểm tra và khó thay người khi người chăm ốm hay nghỉ.
Nếu buộc phải gửi tập trung, nên giữ các buổi gửi ngắn và có ba mẹ hoặc người thân cho bú trực tiếp được khi cần. Sữa mẹ vắt sẵn phải có ghi giờ vắt, được giữ lạnh, và cô cần biết cách hâm đúng cách. Bé dưới 6 tháng có dấu hiệu bất thường như sốt, bú kém rõ rệt, li bì, cần được đưa đi khám ngay chứ không chờ hết giờ gửi; ba mẹ nên dặn nơi gửi đúng điều này và để lại cách liên lạc luôn bắt máy.
Mốc trên: gửi theo giờ đến mấy tuổi thì thôi
Ở đầu kia của khoảng tuổi, câu hỏi là gửi theo giờ đến lúc nào. Luật Giáo dục năm 2019 xác định giáo dục mầm non dành cho trẻ từ 3 tháng tuổi đến 6 tuổi, nên dịch vụ trông giữ đặt trong trường mầm non, nhóm trẻ hay lớp mẫu giáo thường nhận bé cho tới khi bé vào lớp 1. Phòng ốc, bàn ghế, nhà vệ sinh, đồ chơi và cách cô tổ chức một buổi đều được làm cho tầm vóc và nhịp sinh hoạt của trẻ dưới 6 tuổi.
Tuổi vào lớp 1 tính theo năm sinh: bé vào lớp 1 vào năm bé tròn 6 tuổi. Vì vậy một bé sinh tháng mười hai bước vào lớp 1 khi chưa tròn sáu tuổi, còn bé sinh tháng một thì đã hơn sáu tuổi rưỡi. Khi gọi hỏi nơi gửi, ba mẹ nói năm sinh và bé đã học xong mẫu giáo hay chưa, thay vì chỉ nói "bé 6 tuổi", để nơi gửi biết bé còn thuộc nhóm họ nhận hay không.
Tuổi trên giấy cũng không nói hết. Một bé gần sáu tuổi to cao, chạy nhanh, nếu ở chung phòng với các em một hai tuổi thì nơi gửi phải chia khu rõ ràng; ba mẹ có bé ở mốc trên nên hỏi bé sẽ ở nhóm nào và làm gì trong buổi. Chuyện chọn nơi cho bé lớn khỏi chán và dùng mùa hè trước lớp 1 để tập nếp tự lo cho mình có bài riêng trong chuyên mục này.
Năm câu ba mẹ tự hỏi trước khi chốt ngày gửi đầu tiên
Khi đã biết tuổi của bé nằm trong khoảng nơi gửi nhận, năm câu dưới đây giúp ba mẹ quyết định gửi ngay hay chuẩn bị thêm một thời gian:
- Bé có khoẻ trong tuần này không? Nếu bé đang ho sốt, đang mọc răng quấy nhiều, nên lùi buổi đầu lại vài ngày nếu lịch gia đình cho phép.
- Mình có nói được nhịp ăn ngủ của bé cho cô không? Nếu chưa, ghi lại hai ba ngày ở nhà để có thông tin thật.
- Bé đã quen cách ăn mà nơi gửi sẽ cho ăn chưa? Bú bình, ăn thìa, uống cốc, tập dần trước một hai tuần.
- Buổi đầu có thể ngắn được không? Chọn gói ngắn nhất cho lần đầu, kể cả khi sau này cần gửi cả ngày.
- Ai sẽ đón bé, và có đến kịp nếu nơi gửi gọi không? Đặc biệt quan trọng với bé dưới 1 tuổi, khi tình trạng sức khoẻ có thể đổi nhanh.
Nếu bé đã trong độ tuổi từ 6 tháng tới 6 tuổi và gia đình ở khu Quận 12 cũ của TP.HCM, Mầm Non Theo Giờ tại bốn cơ sở Global Star School nhận gửi theo gói 3 giờ, 6 giờ hoặc cả ngày; ba mẹ có thể đăng ký ngày giờ gửi qua form trên trang để nhà trường gọi lại xếp lịch.
Câu hỏi thường gặp
Bé 4 tháng tuổi có gửi theo giờ được không?
Một số nơi có thể nhận nhưng rất ít, vì bé 4 tháng còn bú dày và cần người chăm gần như riêng. Nếu buộc phải gửi, ưu tiên người thân hoặc người chăm quen tại nhà; nếu gửi tập trung, hỏi kỹ ai chăm, chỗ ngủ, cách bảo quản sữa mẹ, và giữ buổi gửi thật ngắn.
Bé chưa tiêm đủ mũi có được gửi không?
Nhiều cơ sở hỏi sổ tiêm chủng vì trẻ ở đó tiếp xúc nhau nhiều. Bé trễ mũi nào thì ba mẹ nên hỏi bác sĩ hoặc trạm y tế để tiêm bù sớm, đồng thời báo thật với nơi gửi. Mỗi nơi có quy định riêng, nên hỏi trước khi đăng ký.
Bé đang giai đoạn sợ người lạ thì có nên hoãn gửi?
Không nhất thiết. Bé vẫn quen được nếu buổi đầu ngắn, ba mẹ ở lại một lúc, mang đồ quen theo và chào tạm biệt rõ ràng thay vì lén đi. Nếu lịch gia đình cho phép, có thể bắt đầu bằng vài buổi một hai giờ trước khi gửi dài.
Gửi trẻ theo giờ có nhận bé trên 6 tuổi không?
Phần lớn dịch vụ mầm non theo giờ chỉ nhận đến 6 tuổi vì chương trình và cơ sở vật chất dành cho tuổi mầm non. Bé đã vào tiểu học thường hợp với các lớp hè, câu lạc bộ hoặc dịch vụ bán trú của trường tiểu học hơn.
Bé mấy tuổi thì có thể gửi cả ngày ngay từ buổi đầu?
Không có tuổi cố định. Bé từ 3 tuổi đã quen đi học hoặc quen ở với người khác thường gửi cả ngày được sau một hai buổi ngắn. Bé nhỏ hơn, hoặc bé chưa từng rời ba mẹ, nên bắt đầu bằng gói ngắn rồi tăng dần.