Bé vui ở buổi gửi đầu rồi khóc ở lần thứ hai là chuyện rất thường gặp: lần đầu bé chưa biết điều gì sắp xảy ra, đến lần hai bé đã biết "ở đây là xa mẹ". Cơn khóc lần này không có nghĩa buổi đầu thất bại hay nơi gửi có vấn đề; đó là lúc bé thật sự bắt đầu làm quen. Ba mẹ giữ cách chào ngắn, mốc đón rõ và nếp chuẩn bị giống lần trước thì phần lớn bé dịu dần sau vài buổi.
Gửi theo giờ có một đặc điểm làm chuyện này rõ hơn ở trường mầm non hằng ngày: các buổi gửi thường cách quãng, có khi vài ngày, có khi vài tuần, cô và phòng có thể khác. Bài này giải thích vì sao bé "lùi lại" ở lần hai, lần ba, những gì nên giữ nguyên giữa các buổi, cách xử lý khi bé nói không muốn đi, và khi nào nên dừng lại để xem xét.
Vì sao lần đầu bé vui mà lần sau lại khóc
Ở buổi đầu, mọi thứ đều mới: đồ chơi lạ, phòng sáng, các bạn đang chơi. Sự tò mò lấn át cảm giác xa ba mẹ, và bé thường chưa hiểu rằng ba mẹ sẽ đi thật, đi lâu. Nhiều bé chơi vui đến lúc đón rồi mới oà khóc, hoặc chỉ khóc ở nhà vào buổi tối. Ba mẹ thấy buổi đầu êm, nghĩ bé đã quen.
Đến lần hai, bé đã có một trải nghiệm để so: bé nhớ chiếc cổng, nhớ khoảnh khắc ba mẹ quay đi, nhớ khoảng thời gian chờ. Sự tò mò đã vơi, cảm giác xa ba mẹ lộ ra. Vì vậy bé có thể khóc ngay khi nhận ra đường đi, bám chặt hơn ở cửa, hoặc không chịu bước vào. Đây là bé đang phản ứng với điều bé đã hiểu, không phải bé "hư đi".
Các nhà nghiên cứu về sự gắn bó ở trẻ nhỏ mô tả lo âu chia ly là một phần bình thường của phát triển, thường rõ ở khoảng từ cuối năm đầu đến hai, ba tuổi, rồi giảm dần khi bé hiểu rằng ba mẹ đi rồi sẽ quay lại. Mỗi lần ba mẹ đi và quay lại đúng như lời hứa là một lần bé được chứng minh điều đó. Lần hai, lần ba chính là những lần chứng minh quan trọng nhất.
Cũng có bé ngược lại: buổi đầu khóc nhiều, lần hai đã nín nhanh. Không có thứ tự nào là đúng. Điều ba mẹ cần nhìn là xu hướng qua vài buổi, chứ không phải một buổi riêng lẻ, và đừng vội kết luận bé "hợp" hay "không hợp" với việc đi gửi chỉ sau lần thứ hai.
Những kiểu "lùi lại" thường gặp ở các lần gửi sau
Bảng dưới gom những thay đổi ba mẹ hay gặp từ lần gửi thứ hai trở đi, cách hiểu thường gặp và việc nên làm. Đây là mô tả chung, không phải để đánh giá bé:
| Ba mẹ thấy gì | Thường là vì | Nên làm |
|---|---|---|
| Bé khóc ngay khi nhận ra đường đến nơi gửi | Bé đã nhớ đường và nhớ cảm giác xa mẹ | Nhắc trước khi đi, nói về một điều bé thích ở lớp |
| Bé bám chặt ở cửa lâu hơn buổi đầu | Bé đã hiểu ba mẹ sẽ đi thật | Giữ lời chào ngắn như lần trước, trao tay cô |
| Bé nói "con không đi" từ tối hôm trước | Bé đang thử xem lời mình có đổi được việc không | Ghi nhận cảm xúc, giữ lịch, cho bé chọn một việc nhỏ |
| Bé vào lớp ổn nhưng ở nhà quấy hơn | Bé giữ bình tĩnh ở lớp, xả ở nơi an toàn | Dành thêm thời gian gần gũi buổi tối |
| Bé đòi đúng cô của lần trước | Bé đã gắn với một người cụ thể | Hỏi cơ sở có xếp được cô đó không, kể trước nếu là cô khác |
Phần lớn những thay đổi này dịu đi sau vài buổi khi bé thấy mọi thứ lặp lại như lần trước. Điều làm chúng kéo dài thường là ba mẹ đổi cách làm mỗi lần, như hôm chào ngắn, hôm nấn ná, hôm lén về.
Giữ nguyên những gì giữa các buổi gửi
Bé quen một nơi chủ yếu nhờ sự lặp lại. Với gửi theo giờ, các buổi đã cách quãng, nên những gì ba mẹ giữ được nguyên lại càng quan trọng:
- Cùng một cách chào: câu chào, cái ôm, cái vẫy tay giống lần trước. Bé biết điều gì sắp đến thì đỡ hoảng.
- Cùng một mốc đón bé hiểu được: "ăn bánh xong", "ngủ dậy chơi một lúc", thay vì giờ đồng hồ bé chưa đọc được.
- Cùng một món đồ quen trong túi, và cùng một chỗ để túi khi bàn giao.
- Cùng một người đưa nếu được. Có bé chia tay mẹ khó hơn chia tay ba, hoặc ngược lại; ba mẹ thử xem ai đưa thì bé dễ hơn, rồi giữ người đó trong vài buổi đầu.
- Cùng một nhịp buổi sáng: ăn sáng, thay đồ, soạn túi theo một thứ tự. Sáng vội vàng, la mắng vì trễ giờ, bé đến nơi đã căng thẳng.
- Cùng cơ sở và, nếu được, cùng cô trong những buổi đầu. Khi đã đăng ký, ba mẹ có thể ghi nguyện vọng này vào phần ghi chú.
Giữ nguyên không có nghĩa là cứng nhắc. Nếu một việc rõ ràng không hợp với bé, như giờ gửi quá sớm làm bé còn ngái ngủ, cứ đổi. Chỉ tránh đổi nhiều thứ cùng lúc mỗi lần, để bé có chỗ bám.
Khi các buổi gửi cách nhau quá xa
Nhiều gia đình gửi theo giờ chỉ khi có việc, nên giữa hai buổi có thể là ba tuần, hai tháng. Với trẻ nhỏ, đó là khoảng thời gian dài. Bé có thể quên phòng, quên cô, và buổi gửi tiếp theo gần như lại là buổi đầu. Ba mẹ đừng ngạc nhiên nếu bé phản ứng như chưa từng đến.
Vài tuần với trẻ nhỏ cũng đủ để nếp sinh hoạt thay đổi: bé bỏ giấc ngủ sáng, chuyển từ cháo sang cơm nát, đang tập bỏ bỉm, hay vừa học được vài từ mới để gọi ăn, gọi uống. Phiếu thông tin cô giữ từ buổi trước có thể đã cũ. Trước buổi gửi sau một quãng dài, ba mẹ nên đọc lại phiếu và báo cô những gì đã khác, nhất là giờ ngủ và cách bé báo đi vệ sinh, vì đây là hai chỗ cô dễ đoán sai nhất khi dựa vào thông tin cũ.
Nếu không sắp xếp được, ba mẹ bù bằng cách nhắc chuyện lớp ở nhà vài ngày trước buổi gửi: kể lại góc chơi bé thích, nhắc tên cô, xem lại tấm ảnh bé chơi ở lớp nếu nơi gửi có gửi. Ký ức được gợi lại giúp bé nhận ra chỗ quen nhanh hơn khi bước vào. Và với buổi gửi sau một quãng dài, chọn gói ngắn hơn bình thường nếu việc của ba mẹ cho phép.
Bé được gửi ở cô khác, phòng khác thì sao
Ở nơi gửi theo giờ, bé không phải lúc nào cũng gặp lại đúng cô của lần trước. Cô có ca làm việc, các bé được xếp nhóm theo tuổi và số lượng trong ngày, có cơ sở chuyển bé sang phòng khác khi đông. Với người lớn đây là chuyện nhỏ, nhưng với bé vừa bắt đầu tin một người, gặp cô khác có thể như gặp lại buổi đầu.
Ba mẹ có thể hỏi trước khi đặt chỗ: hôm đó ai trông nhóm của bé, có phải cô lần trước không. Nếu là cô khác, kể với bé từ ở nhà: "Hôm nay cô Lan bận, có cô khác cũng rất thích chơi xếp hình với con." Bé biết trước thì gặp người lạ ít bị hụt hẫng hơn là đến nơi mới phát hiện ra.
Đồng thời, ba mẹ nhắc cơ sở chuyển thông tin của bé cho cô mới: cách dỗ, thói quen ngủ, món bé không ăn, những gì đã ghi ở phiếu thông tin. Nơi gửi làm việc nề nếp thường có sổ hay hồ sơ ghi chú cho từng bé để cô nào nhận cũng nắm được. Nếu thấy cô mới không biết gì về bé, ba mẹ nên dành một phút dặn lại, và góp ý với cơ sở về việc chuyển thông tin.
Dùng chính buổi gửi trước để chuẩn bị cho lần này
Khác với lần đầu, giờ ba mẹ và bé đã có một buổi thật để nhìn lại. Thay vì kể chung chung, hãy dùng những chi tiết của buổi đó. Một trình tự nhiều gia đình thấy có ích:
- Hỏi bé phần nào khó nhất, bằng câu cụ thể: "Lần trước lúc nào con nhớ mẹ nhất, lúc mẹ đi hay lúc ngủ trưa?" Bé lớn thường trả lời được; với bé nhỏ, dựa vào lời kể của cô.
- Nhờ cô xử lý đúng phần đó: nếu bé khó nhất lúc ngủ trưa, hỏi cô có thể cho bé nằm gần cô hơn; nếu khó nhất lúc thấy bạn được đón, hỏi cô có thể cho bé một việc nhỏ để làm vào giờ đó.
- Nhắc lại điều bé đã làm được: "Lần trước con xếp được cái tháp cao với cô đó." Bé nghe mình từng làm được thì có thêm chỗ bám cho lần này.
- Hẹn trước một việc bé thích ở lớp: góc xếp hình, bể cát, cuốn truyện cô đọc dở. Lần đầu bé không biết lớp có gì; lần này bé có một điều để chờ.
- Giữ mốc đón giống hệt lần trước nếu lần trước bé chờ được, hoặc đón sớm hơn một chút nếu lần trước bé khó ở đoạn cuối.
- Buổi tối, so với lần trước bằng giọng nhẹ: "Hôm nay con khóc ít hơn lần trước đó." Không khen kiểu thi đua, chỉ cho bé thấy mình đang quen dần.
Nếu bé chưa kể được gì và cô cũng không nhớ rõ chi tiết, ba mẹ vẫn có thể dựa vào báo cáo cuối buổi hoặc ghi chú của chính mình sau lần trước. Đó là lý do nên ghi lại vài dòng sau mỗi buổi gửi, dù buổi đó có vẻ suôn sẻ.
Khi nào nên dừng lại xem xét, không chỉ chờ bé quen
Phần lớn cơn khóc ở các lần gửi sau giảm dần: khóc ngắn hơn, nín nhanh hơn, có buổi không khóc. Nếu sau nhiều buổi mà mọi thứ không giảm, thậm chí nặng thêm, ba mẹ nên dừng lại xem xét thay vì cố chờ. Những dấu hiệu đáng để ý là bé sợ hãi rõ rệt khi đến gần nơi gửi, khóc suốt buổi theo lời cô kể, có vết thương không được giải thích, hoặc bé thay đổi lớn ở nhà như mất ngủ, bỏ ăn nhiều ngày liền.
Việc đầu tiên là trao đổi thẳng với cơ sở: hỏi cô thấy gì trong buổi, bé khó nhất lúc nào, có chuyện gì xảy ra với bạn hay với người lớn không. Một cơ sở tử tế sẽ cùng ba mẹ tìm nguyên nhân và điều chỉnh, như đổi nhóm, đổi khung giờ, để bé ở cùng một cô. Nếu câu trả lời mơ hồ hoặc ba mẹ thấy không yên tâm, ba mẹ hoàn toàn có thể thử một nơi khác.
Nếu chuyện kéo dài ở cả những nơi khác nhau, hoặc kèm những thay đổi lớn về giấc ngủ, ăn uống, lời nói, ba mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em. Trang này không chẩn đoán; người có chuyên môn mới đánh giá được bé cần hỗ trợ gì. Với trẻ có nhu cầu đặc biệt, ba mẹ nên báo trước để nơi gửi cho biết có đáp ứng được không.
Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ, TP.HCM có thể tìm hiểu Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School, bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp, An Phú Đông. Khi đăng ký những buổi gửi tiếp theo trên trang chủ, ba mẹ có thể ghi chú mong muốn được giữ cùng cơ sở và cùng cô với lần trước.
Câu hỏi thường gặp
Buổi đầu bé không khóc, lần thứ hai lại khóc nhiều có phải nơi gửi có vấn đề?
Thường không phải. Lần đầu bé mải khám phá và chưa hiểu ba mẹ sẽ đi thật, đến lần hai bé đã nhớ cảm giác xa ba mẹ nên phản ứng rõ hơn. Vẫn nên hỏi cô bé khó lúc nào và bé được dỗ ra sao, để chắc chắn mọi thứ ổn.
Bé khóc lại ở lần gửi sau thì có nên ở lại với bé lâu hơn?
Thường không cần. Đổi từ chào ngắn sang nấn ná lâu làm bé học được rằng khóc thì ba mẹ ở lại. Giữ cách chào giống buổi trước, trao bé cho cô, đón đúng mốc đã hứa. Nếu nơi gửi đồng ý, ba mẹ có thể ở gần chờ cô gọi khi cần.
Gửi theo giờ cách quãng vài tuần một lần thì bé có quen được không?
Được, nhưng chậm hơn gửi đều đặn, và mỗi lần có thể giống như bắt đầu lại. Ba mẹ nhắc chuyện lớp ở nhà vài ngày trước buổi gửi, giữ cùng cơ sở và cách chào, và báo cô những thay đổi trong nếp ăn ngủ của bé từ lần trước.
Bé nói không muốn đi gửi nữa thì ba mẹ có nên chiều theo?
Lắng nghe và hỏi bé lần trước điều gì làm bé không thích, vì sau một buổi thật, lý do của bé thường cụ thể hơn lần đầu. Nếu ba mẹ thật sự cần gửi thì vẫn giữ lịch và nhờ cô xử lý đúng chỗ bé thấy khó. Nếu bé sợ hãi kéo dài, hỏi kỹ cơ sở về những gì đã xảy ra.
Lần gửi thứ hai có nên đổi sang gói giờ dài hơn không?
Nếu buổi đầu ngắn và bé ổn, có thể giữ nguyên hoặc tăng nhẹ. Nếu buổi đầu bé khó, giữ độ dài cũ thêm vài lần. Điều nên tránh là đổi cùng lúc nhiều thứ, như vừa tăng giờ vừa đổi cơ sở vừa đổi người đưa, vì bé mất hết chỗ quen để bám.
Lần sau gửi bé gặp cô khác thì ba mẹ cần làm gì?
Hỏi trước hôm đó ai trông nhóm của bé và kể với bé ở nhà rằng sẽ có cô khác. Đến nơi, dặn lại cô mới những điều quan trọng như cách dỗ, giờ ngủ, món bé không ăn. Có thể ghi nguyện vọng giữ cùng cô ở phần ghi chú khi đăng ký.