Khi mẹ sắp sinh em bé, gia đình cần sắp sẵn hai phần: người ở cùng bé lớn những ngày mẹ vào viện, và nơi bé lớn được chơi, ăn, ngủ ban ngày trong vài tuần đầu mẹ ở cữ. Gửi theo giờ có thể lo phần ban ngày, nhưng nên cho bé làm quen từ trước khi mẹ sinh vài tuần, đừng để bé gặp cùng lúc chuyện mẹ đi vắng, có em và đến chỗ lạ.
Sinh con thứ hai ở thành phố, ông bà không phải lúc nào cũng lên giúp được lâu, ba chỉ được nghỉ vài ngày. Mẹ sau sinh cần nghỉ ngơi và cho em bú, khó theo kịp một bé hai ba tuổi đang tuổi chạy nhảy. Bài này giúp gia đình lập kế hoạch theo từng giai đoạn, từ những tuần cuối thai kỳ đến tháng đầu sau sinh, và giữ cho bé lớn cảm thấy mình vẫn quan trọng.
Ba giai đoạn, ba cách sắp việc trông bé lớn
Nhu cầu trông bé lớn thay đổi theo từng giai đoạn quanh ngày sinh. Bảng dưới giúp gia đình nhìn trước:
| Giai đoạn | Mẹ cần gì | Bé lớn cần gì | Cách sắp gợi ý |
|---|---|---|---|
| Vài tuần cuối thai kỳ | Nghỉ nhiều hơn, đi khám đều | Làm quen dần với nơi gửi, với người sẽ trông | Gửi thử vài buổi ngắn, đều đặn trong tuần |
| Những ngày mẹ vào viện sinh | Người nhà ở cùng tại viện | Một người lớn quen ở cùng cả ngày và đêm | Người thân ở với bé, gửi ban ngày nếu người đó cần đi lại |
| Vài tuần đầu sau sinh | Ngủ bù, cho em bú, hồi phục | Được chơi, vận động, có người dành thời gian | Gửi nửa ngày hoặc cả ngày, đón về chiều để chơi với mẹ và em |
| Sau tháng đầu | Dần quay lại nhịp | Nếp sinh hoạt ổn định | Giảm dần giờ gửi hoặc chuyển sang lịch cố định |
Kế hoạch nên có phần dự phòng vì ngày sinh thực tế ít khi đúng ngày dự sinh. Mẹ có thể chuyển dạ sớm hai tuần vào lúc nửa đêm. Gia đình nên có sẵn người có thể đến ở với bé lớn ngay trong đêm, và nơi gửi đã biết tên bé để nhận bé sáng hôm sau mà không cần làm thủ tục lại.
Ba được nghỉ mấy ngày và ông bà có lên được không
Theo Luật Bảo hiểm xã hội, lao động nam đang đóng bảo hiểm xã hội có chế độ nghỉ khi vợ sinh con: 5 ngày làm việc nếu vợ sinh thường, 7 ngày nếu vợ sinh phải phẫu thuật hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi, dài hơn nếu sinh đôi trở lên. Những ngày nghỉ này phải dùng trong một khoảng thời gian nhất định sau ngày vợ sinh, nên ba báo công ty sớm. Con số cụ thể ba nên kiểm theo quy định hiện hành và hỏi bộ phận nhân sự nơi mình làm, vì luật có thay đổi qua các năm và một số công ty cho nghỉ thêm theo chính sách riêng.
Vài ngày nghỉ của ba thường được dành cho những ngày mẹ ở viện và những ngày đầu về nhà. Sau đó ba quay lại làm việc, và đây là lúc gia đình hay hụt người nhất: mẹ còn yếu, em còn nhỏ, bé lớn thì vẫn cần ăn, tắm, chơi. Nếu ông bà lên giúp được, nên sắp lịch để ông bà đến đúng giai đoạn này hơn là chỉ có mặt những ngày đầu khi ba còn nghỉ.
Nhiều gia đình có ông bà ở quê xa, lên được vài tuần nhưng không lâu hơn. Ông bà lớn tuổi cũng mệt nếu vừa chăm sản phụ, vừa nấu ăn, vừa trông một bé hai ba tuổi suốt ngày. Gửi bé lớn theo giờ một phần ngày giúp ông bà có sức lo cho mẹ và em, buổi chiều đón cháu về chơi.
Ba mẹ nên nói chuyện thẳng với nhau và với ông bà về việc chia người từ trước khi sinh vài tháng, kể cả chuyện ai nấu ăn, ai giặt giũ, ai thức đêm. Đến lúc mẹ chuyển dạ mới bàn thì mọi người đều đã quá căng thẳng để sắp xếp hợp lý.
Cho bé lớn làm quen nơi gửi từ trước khi mẹ sinh
Bé lớn sẽ trải qua nhiều thay đổi cùng lúc trong tháng mẹ sinh. Tách việc đi gửi ra trước là cách giảm tải cho bé:
- Bắt đầu khoảng một hai tháng trước ngày dự sinh, khi mẹ còn đi lại được và có thể đưa đón bé.
- Gửi vài buổi ngắn mỗi tuần, cùng khung giờ, cùng nơi, để bé quen cô và quen nhịp.
- Tăng dần lên khung giờ mà gia đình dự định dùng sau sinh, chẳng hạn từ ba giờ lên nửa ngày.
- Để ba hoặc người thân sẽ đưa đón sau này cùng đưa đón vài lần, để bé quen người đón.
- Kể với cô về chuyện mẹ sắp sinh em, để cô biết và cùng trò chuyện với bé về em bé một cách tích cực.
- Khi mẹ đi sinh, giữ nguyên lịch gửi đã quen, không đổi nơi gửi hay khung giờ trong tuần đó.
Nếu bé lớn đi gửi lần đầu ngay sau khi em ra đời, bé dễ hiểu rằng mình bị đưa đi vì có em. Khi việc đi gửi đã thành một phần quen thuộc từ trước, bé thấy đó chỉ là nhịp sinh hoạt bình thường, không liên quan đến em bé.
Những ngày mẹ ở viện: bé lớn cần gì
Một người lớn quen ở cùng suốt ngày đêm. Đây là điều không thay được. Bé có thể đi gửi vài giờ ban ngày, nhưng tối về cần một người quen ru ngủ, tốt nhất là ba hoặc ông bà mà bé đã thân.
Được báo trước chuyện mẹ đi sinh. Kể với bé từ những tuần trước: "Khi em bé sắp ra, mẹ sẽ vào bệnh viện vài ngày, ba và bà ở với con." Có bé thích xem lại ảnh hồi mình mới sinh để hiểu em bé sẽ như thế nào.
Giữ nếp sinh hoạt quen. Giờ ăn, giờ ngủ, chuyện đọc sách trước khi ngủ giữ như cũ. Bé lớn vừa thiếu mẹ mấy ngày, những điều quen thuộc khác giúp bé thấy chắc chắn.
Liên lạc với mẹ. Một cuộc gọi video ngắn mỗi ngày nếu mẹ đủ sức. Bé thấy mẹ vẫn ổn, vẫn nhớ mình, thì yên tâm hơn nhiều.
Gặp em ở viện hay ở nhà. Nhiều bệnh viện hạn chế trẻ nhỏ vào khu hậu sản. Nếu không vào được, để lần gặp đầu tiên diễn ra ở nhà, lúc mẹ không bế em mà đang dang tay ôm bé lớn.
Tháng đầu ở cữ: gửi bé lớn bao nhiêu là vừa?
Đây là câu nhiều mẹ băn khoăn: gửi nhiều thì sợ bé lớn thấy mình bị đẩy ra để nhường chỗ cho em, gửi ít thì mẹ không nghỉ được. Không có con số chung, nhưng một nguyên tắc dễ dùng là gửi bé vào những khung mẹ và em cần yên tĩnh nhất, thường là buổi sáng và đầu giờ chiều, còn cuối chiều và tối là thời gian bé lớn ở nhà với cả nhà.
Buổi sáng em bé sơ sinh ngủ nhiều, mẹ cũng cần ngủ bù sau những cữ bú đêm. Bé lớn ở nhà buổi sáng thường muốn chơi, muốn chạy nhảy, muốn mẹ chơi cùng, khó cho cả hai bên. Bé lớn đi gửi buổi sáng được vận động, chơi với bạn, rồi về nhà buổi chiều với năng lượng đã được xả bớt, dễ ngồi yên cùng mẹ và em hơn.
Với bé từ khoảng ba tuổi trở lên, đi gửi đều đặn vài buổi mỗi tuần thường không làm bé thấy thiệt thòi nếu ở nhà bé vẫn có thời gian riêng với ba mẹ. Với bé dưới hai tuổi, bé vẫn còn rất cần mẹ, nên cân nhắc khung ngắn hơn và có nhiều thời gian ở nhà với người thân quen.
Mẹ quan sát bé lớn trong vài tuần đầu: bé có vui khi đi gửi không, có ngủ ngon, ăn được không. Nếu bé khóc nhiều hơn hẳn mỗi lần đi, hoặc về nhà bám mẹ không rời, có thể bé cần được ở nhà nhiều hơn một chút. Lịch gửi có thể điều chỉnh từng tuần, và không có gì sai khi tuần này gửi nhiều, tuần sau gửi ít theo sức của mẹ và tâm trạng của bé.
Giúp bé lớn không thấy mình bị gạt ra
Bé lớn ghen với em là chuyện thường gặp, không phải lỗi của ai. Một vài cách giúp bé thích nghi:
- Đón bé lớn từ nơi gửi về, người ra đón nên là ba hoặc mẹ khi có thể, và dành mười lăm phút đầu chỉ cho bé lớn trước khi bé gặp em.
- Nói với bé về việc đi gửi như chuyện của riêng bé: "Hôm nay con chơi gì với các bạn?" thay vì "Con đi để mẹ chăm em".
- Cho bé lớn những việc nhỏ giúp em: lấy khăn, chọn áo cho em, hát cho em nghe. Bé thấy mình có vai trò.
- Giữ một nghi thức riêng của mẹ và bé lớn, như đọc truyện trước khi ngủ, dù chỉ năm phút.
- Chấp nhận bé lớn có lúc thoái lui: đòi bú bình, đòi bế, tè dầm lại. Phần lớn bé qua giai đoạn này nếu được kiên nhẫn.
- Kể với cô ở nơi gửi về những thay đổi trong nhà, để cô để ý nếu bé có biểu hiện buồn, lầm lì hay cáu gắt bất thường.
Nếu sau vài tháng bé lớn vẫn có những biểu hiện kéo dài như bỏ ăn, mất ngủ, hay đánh em nhiều lần, ba mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ nhi hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em để có cách hỗ trợ phù hợp.
Những điều cần báo nơi gửi khi nhà có em bé mới sinh
Nhà có trẻ sơ sinh thì việc phòng lây bệnh quan trọng hơn bình thường. Bé lớn đi gửi tiếp xúc với nhiều bạn, có thể mang mầm bệnh về nhà, mà em bé vài tuần tuổi thì sức đề kháng còn non. Ba mẹ nên hỏi nơi gửi về cách họ xử lý khi có bé ốm trong lớp, có báo cho ba mẹ các bé khác không.
Khi đón bé lớn về, thói quen rửa tay, thay quần áo trước khi đến gần em là việc đơn giản mà có ích. Nếu bé lớn có dấu hiệu ốm như sốt, ho, sổ mũi, nên giữ bé ở nhà, hạn chế tiếp xúc gần với em, và hỏi ý kiến bác sĩ về cách chăm cả hai trong nhà.
Ba mẹ cũng nên báo nơi gửi về người đón mới trong thời gian này: ông bà lên, cô dì đến giúp. Đăng ký tên trước để cô không phải từ chối giao bé.
Cuối cùng, cho cô biết lịch gửi có thể thay đổi đột xuất trong vài tuần đầu sau sinh, vì có những ngày mẹ khoẻ muốn giữ bé ở nhà, có ngày mẹ mệt cần gửi thêm. Hỏi trước nơi gửi có linh hoạt đổi ngày không giúp gia đình bớt một mối lo.
Gia đình ở khu vực trước đây là Quận 12, TP.HCM cần nơi gửi bé ngắn hạn trong những tuần đặc biệt có thể tìm đến Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School: bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp, An Phú Đông, nhận bé 6 tháng đến 6 tuổi theo gói 3 giờ, 6 giờ hoặc cả ngày. Ba mẹ điền form trên trang với tên bé, tuổi, cơ sở, ngày gửi, giờ gửi, gói giờ và ghi chú về hoàn cảnh gia đình; nhà trường sẽ gọi lại xếp lịch cùng ba mẹ.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ đi sinh thì bé lớn nên ở với ai?
Tốt nhất là với một người lớn bé đã quen như ba, ông bà hoặc người thân thân thiết, ở cùng bé cả ngày và đêm trong những ngày mẹ ở viện. Gửi theo giờ có thể giúp ban ngày nếu người đó cần đi lại, nhưng không thay được người ở cùng bé ban đêm.
Nên cho bé lớn đi gửi trước khi mẹ sinh bao lâu?
Nhiều gia đình bắt đầu khoảng một đến hai tháng trước ngày dự sinh, với vài buổi ngắn mỗi tuần rồi tăng dần. Như vậy đến khi mẹ sinh, việc đi gửi đã thành nhịp quen, bé không gặp cùng lúc chuyện có em và chuyện đến chỗ lạ.
Gửi bé lớn cả ngày khi mẹ ở cữ có làm bé buồn không?
Có thể, nếu bé cảm thấy mình bị đưa đi vì có em. Ba mẹ nên gửi vào khung mẹ cần nghỉ nhất, đón bé về sớm để bé có thời gian ở nhà với mẹ và em, và quan sát phản ứng của bé để điều chỉnh lịch từng tuần.
Ba được nghỉ bao nhiêu ngày khi vợ sinh con?
Theo Luật Bảo hiểm xã hội, lao động nam đóng bảo hiểm xã hội được nghỉ 5 ngày làm việc khi vợ sinh thường, 7 ngày khi vợ sinh phải phẫu thuật hoặc sinh con dưới 32 tuần tuổi, nhiều hơn nếu sinh đôi trở lên. Ba nên kiểm quy định hiện hành và hỏi bộ phận nhân sự để biết chính xác.
Bé lớn đi gửi có mang bệnh về lây cho em sơ sinh không?
Có khả năng, vì nơi đông trẻ có nhiều mầm bệnh. Ba mẹ cho bé lớn rửa tay, thay đồ khi về nhà trước khi đến gần em, giữ bé lớn ở nhà khi có dấu hiệu ốm, và hỏi bác sĩ cách chăm hai bé khi một bé bị bệnh.
Bé lớn đòi bú bình lại sau khi có em có sao không?
Đây là biểu hiện thoái lui thường gặp ở bé lớn khi có em. Phần lớn bé tự qua giai đoạn này nếu được ba mẹ kiên nhẫn, dành thời gian riêng và không chê trách. Nếu kéo dài nhiều tháng kèm những thay đổi khác, ba mẹ hỏi ý kiến chuyên gia.