Bé ăn ít, uống ít nước ở chỗ gửi theo giờ là chuyện hay gặp, nhất là vài buổi đầu: bé lạ chỗ, lạ người cho ăn, lạ món, mải chơi, hoặc chưa quen tự xúc và tự cầm cốc. Phần lớn bé ăn uống lại bình thường khi đã quen lớp và được bù ở nhà. Việc của ba mẹ là chuẩn bị để bé ăn được ở lớp dễ hơn, dặn cô cách mời bé, và theo dõi dấu hiệu thiếu nước để không bỏ sót.
Bài này đi qua các lý do thường gặp, cách chuẩn bị đồ ăn và bình nước cho bé, cách thống nhất với cô để mời bé ăn mà không ép, cách bù khi đón bé về, và khi nào chuyện ăn ít không còn là chuyện làm quen mà cần hỏi bác sĩ.
Vì sao bé ở nhà ăn ngoan mà ở lớp lại ăn ít?
Lạ chỗ, lạ người. Với nhiều bé, ăn là việc gắn với người quen và chỗ quen. Ngồi ghế lạ, bàn lạ, người cho ăn lạ, xung quanh nhiều bạn ồn, bé thấy chưa đủ yên để ăn, dù đang đói.
Món lạ, cách nấu lạ. Món ở lớp có thể khác vị, khác độ mềm, khác cách cắt so với ở nhà. Bé đang tuổi thận trọng với món mới thường từ chối thử ngay lần đầu.
Chưa quen tự ăn. Ở nhà bé được đút, ở lớp cô có thể khuyến khích bé tự xúc. Bé chưa thạo thìa thì ăn chậm, đổ nhiều, mệt rồi bỏ.
Mải chơi, nhiều kích thích. Đồ chơi mới, bạn mới làm bé không muốn ngồi lâu. Bé nhỏ có khi quên cả cảm giác đói, khát cho tới lúc về nhà.
Đã no từ trước. Bé ăn sáng muộn, hoặc ăn bánh trên đường đi, đến giờ ăn ở lớp chưa đói. Đây là lý do rất hay gặp mà ba mẹ ít để ý.
Không khí bữa ăn khác nhà. Có nhà ăn chậm, vừa ăn vừa trò chuyện; lớp thì cả nhóm ăn trong một khoảng giờ nhất định rồi dọn. Bé quen ăn chậm có khi chưa ăn được nửa bát thì bữa đã xong. Ba mẹ kể với cô nhịp ăn của bé để cô cho bé thêm ít phút.
Đang mệt, sắp ốm. Bé mọc răng, mới tiêm, đang có dấu hiệu cảm thường ăn kém ở bất cứ đâu. Chuyện ăn ít ở lớp hôm đó có khi là tín hiệu sớm, nên ba mẹ để ý thêm các dấu hiệu khác.
Uống ít nước ở lớp: vì sao đáng để ý hơn ăn ít
Bé ăn ít một bữa thường không sao nếu được bù ở bữa sau. Uống ít nước thì cần để ý hơn, nhất là ở khí hậu nóng như TP.HCM, khi bé chạy nhảy nhiều, ra mồ hôi, hoặc khi phòng điều hoà làm bé khô môi mà không thấy khát. Trẻ nhỏ chưa biết tự đi lấy nước và nhiều bé không nói được là mình khát.
Lý do bé uống ít ở lớp cũng giống chuyện ăn: cốc lạ, bình lạ, nước không cùng nhiệt độ quen, mải chơi. Có bé đang tập bỏ bỉm còn cố nhịn uống để không phải đi vệ sinh ở chỗ lạ. Bé quen uống bằng bình có ống hút mà ở lớp chỉ có cốc thì có thể uống được vài ngụm rồi thôi.
Một cách theo dõi đơn giản là nhìn số lần bé tè hoặc số bỉm ướt trong buổi, và màu nước tiểu: vàng nhạt là ổn, vàng sậm, ít, có mùi nồng là bé có thể đang uống chưa đủ. Ba mẹ có thể nhờ cô ghi lại số lần thay bỉm ướt hoặc số lần bé đi tiểu.
Bé dưới sáu tháng tuổi chưa cần uống nước lọc mà nhận nước từ sữa; với bé đang bú, ba mẹ theo hướng dẫn của bác sĩ về lượng sữa và có cần cho uống nước thêm hay không, nhất là những ngày nắng nóng.
Ở lớp, cách giúp bé uống đủ hiệu quả nhất thường không phải là nhắc nhiều mà là gắn việc uống vào các mốc cố định: uống sau giờ chơi ngoài trời, uống sau bữa ăn, uống khi vừa ngủ dậy. Bé thấy các bạn cùng uống thì cũng dễ cầm cốc lên hơn. Ba mẹ có thể hỏi cơ sở lớp có những mốc uống nước chung như vậy không, và nhờ cô để bình của bé ở chỗ bé nhìn thấy, tự lấy được.
Chuẩn bị để bé ăn uống ở lớp dễ hơn
Những việc nhỏ trước buổi gửi thường tạo khác biệt lớn ở bữa ăn trên lớp:
- Cho bé ăn sáng đủ nhưng đúng giờ, không quá sát giờ ăn ở lớp; tránh cho ăn vặt trên đường đi.
- Hỏi lớp thực đơn hoặc kiểu món trong buổi gửi, rồi cho bé làm quen trước ở nhà những món tương tự.
- Mang bình nước bé đang quen dùng, ghi tên bé, đổ đầy nước bé quen uống; bình có vạch giúp cô và ba mẹ biết bé uống bao nhiêu.
- Nếu bé chưa thạo tự xúc, tập ở nhà vài tuần trước với thìa cán ngắn và bát có đáy chống trượt; vẫn đút giúp khi bé mệt.
- Với bé còn kén, có thể hỏi lớp cho mang một món bé chắc chắn chịu ăn làm bữa phụ, theo quy định đồ ăn mang từ nhà của cơ sở.
- Kể với bé trước: "ở lớp, đến giờ ăn con ngồi cùng các bạn, cô sẽ ngồi cạnh con".
Món mang từ nhà phải theo quy định của cơ sở về bảo quản, hâm nóng và chia sẻ với bạn; nhiều nơi không cho mang các món dễ gây dị ứng cho bạn khác. Ba mẹ hỏi rõ trước khi chuẩn bị.
Mời bé ăn mà không ép: thống nhất cách làm với cô
Chia việc rõ giữa người lớn và bé. Nhiều chuyên gia dinh dưỡng nhi dùng cách chia việc này: người lớn quyết định món gì, lúc nào, ngồi ở đâu; bé quyết định ăn hay không và ăn bao nhiêu. Ba mẹ nói rõ với cô rằng nhà mình theo cách đó, để cô không cảm thấy phải "lo cho bé ăn hết phần" mới là làm tròn việc.
Phần nhỏ, mời thêm. Một bát đầy trước mặt dễ làm bé ngán. Ba mẹ nhờ cô xới phần nhỏ, bé ăn hết thì mời thêm. Với bé gửi theo giờ, cô cũng dễ ước bé ăn được bao nhiêu khi đếm số lần mời thêm hơn là nhìn phần thừa.
Mời lại một lần, rồi thôi. Bé đẩy bát ra lúc đầu bữa, cô có thể cho bé nghỉ vài phút, mời lại một lần khi bé đã nhìn các bạn ăn. Mời đi mời lại nhiều lần, hay đi theo bé quanh phòng để đút, thường làm bé càng né.
Không thưởng, không doạ bằng đồ ăn. "Ăn hết cơm rồi cô cho kẹo" hay "không ăn thì không được chơi" đều biến bữa ăn thành chuyện mặc cả. Bé có thể ăn được buổi đó nhưng các buổi sau lại chờ điều kiện. Ba mẹ dặn cô thẳng là nhà không dùng cách này.
Không màn hình, không ăn khi đang khóc. Cho bé xem điện thoại để đút nhanh hay đút lúc bé đang khóc dễ gây sặc và làm bé mất cảm giác no đói. Bé khóc thì dỗ cho nín trước, ăn sau.
Khen việc bé làm, không khen số thìa. Khen bé tự cầm thìa, tự cầm cốc uống, ngồi được với bạn đến hết bữa. Khen "ăn hết bát giỏi quá" lâu ngày dễ khiến bé ăn để được khen chứ không theo cảm giác của mình.
Đón bé về: bù ăn uống thế nào cho hợp
Khi biết bé ăn ít ở lớp, ba mẹ dễ muốn cho bé ăn thật nhiều ngay khi đón. Bé lúc đó thường vừa mệt vừa đói, dễ ăn vội hoặc ăn vặt rồi bỏ bữa tối. Cách nhẹ nhàng hơn là chuẩn bị sẵn một bữa phụ nhỏ dễ ăn và nước cho bé trên đường về hoặc ngay khi đến nhà, rồi giữ bữa tối gần giờ quen.
Nước là thứ nên bù trước. Mời bé uống vài ngụm khi vừa đón, rồi uống tiếp trong buổi chiều, thay vì cho uống một lần thật nhiều. Với bé còn bú, cho bú khi về là cách bù vừa nước vừa năng lượng, đồng thời giúp bé bình tĩnh lại sau buổi xa mẹ.
Bữa tối sau ngày gửi nên là món bé quen và thích, không phải lúc để thử món mới. Bé đã trải qua một buổi nhiều điều lạ; một bữa quen thuộc giúp bé ăn ngon và ngủ yên hơn.
Không nên nói trước mặt bé những câu như "ở lớp con không ăn gì cả" hay so sánh với bạn. Bé nghe nhiều lần sẽ coi việc ăn ít ở lớp là một phần của mình. Thay vào đó, khen điều bé làm được: "cô kể con tự cầm cốc uống nước, giỏi quá".
Phân biệt ăn ít do làm quen và lúc cần đưa bé đi khám
Bảng sau giúp ba mẹ đặt chuyện bé ăn uống ít ở lớp vào đúng chỗ. Đây là gợi ý quan sát, không thay cho khám của bác sĩ:
| Quan sát | Thường là do làm quen | Nên đưa bé đi khám |
|---|---|---|
| Ăn ít ở lớp | Ăn ít ở lớp nhưng về nhà ăn bù bình thường | Ăn kém cả ở nhà nhiều ngày, sụt cân hoặc đứng cân qua nhiều lần cân |
| Uống nước | Uống ít ở lớp, về nhà uống lại, tè bình thường | Tè rất ít, nước tiểu sậm màu, môi khô, khóc ít nước mắt, mắt trũng |
| Tinh thần | Vẫn chơi, vẫn tò mò, về nhà vui vẻ | Li bì, mệt lả, khó đánh thức, quấy khóc không dỗ được |
| Kèm triệu chứng | Không có | Sốt, nôn nhiều, đi ngoài phân lỏng nhiều lần, đau bụng, nổi ban |
| Thời gian | Cải thiện dần sau vài buổi gửi | Không cải thiện sau vài tuần hoặc nặng dần |
Dấu hiệu mất nước ở trẻ nhỏ cần được xử lý sớm; khi bé tè rất ít, li bì, nôn liên tục không uống được, ba mẹ đưa bé đi khám ngay, không chờ. Ba mẹ không tự cho bé dùng siro ăn ngon, men vi sinh, vitamin hay thực phẩm chức năng chỉ vì bé ăn ít ở lớp; việc đó cần bác sĩ nhi đánh giá.
Nếu bé có dị ứng thực phẩm hoặc đang theo chế độ ăn đặc biệt theo chỉ định, chuyện bé từ chối món ở lớp cũng cần được trao đổi riêng với cơ sở, để bé không bị mời những món không an toàn.
Khi bé ăn ít kéo dài: trao đổi với cơ sở thế nào
Nếu sau vài buổi bé vẫn ăn rất ít ở lớp, ba mẹ hẹn trao đổi với cô hoặc người phụ trách, không cần đợi đến lúc bực bội. Câu hỏi nên cụ thể: bé ngồi ăn ở đâu, ngồi cạnh ai, ăn được những món nào, bỏ món nào, có tự xúc không, bao lâu thì cô dọn bát. Những chi tiết này thường cho thấy nút thắt: bé ngồi giữa nhóm bạn ồn, món quá thô, hay bé chưa đói vì ăn sáng muộn.
Ba mẹ cũng có thể đề nghị những điều chỉnh nhỏ: cho bé ngồi ở góc yên hơn, cô ngồi cạnh trong vài buổi đầu, mời bé ăn món quen trước rồi mới tới món lạ, cho bé uống nước theo nhịp cố định thay vì chờ bé đòi. Nơi gửi tốt thường sẵn lòng thử những cách này.
Nếu bé gửi xen kẽ, chuyện làm quen kéo dài hơn bé đi học mỗi ngày, vì số lần gặp bữa ăn ở lớp ít hơn. Ba mẹ nên kiên nhẫn hơn một chút, đồng thời giữ nếp ăn ở nhà đều đặn để bé không bị đói quá hay no quá khi tới lớp.
Ba mẹ cần gửi bé ngắn hạn ở khu Quận 12 cũ và lân cận có thể tìm hiểu Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School, nhận bé từ 6 tháng đến 6 tuổi theo gói 3 giờ, 6 giờ hoặc cả ngày. Khi đăng ký qua form trên trang, ba mẹ ghi vào phần ghi chú bé ăn khoẻ hay kén, món bé thích, cách bé quen uống nước, để cô biết cách mời bé ăn.
Câu hỏi thường gặp
Bé đi gửi theo giờ không chịu ăn gì có sao không?
Vài buổi đầu bé ăn ít ở chỗ lạ là chuyện hay gặp. Nếu bé vẫn chơi bình thường, về nhà ăn uống bù được và tè đủ thì thường không đáng lo. Ba mẹ nên đưa bé đi khám khi bé ăn kém cả ở nhà nhiều ngày, sụt cân hoặc kèm sốt, nôn.
Làm sao biết bé uống đủ nước khi đi gửi?
Nhờ cô ghi số lần bé đi tiểu hoặc số bỉm ướt trong buổi, và để ý màu nước tiểu: vàng nhạt là ổn, vàng sậm và ít là bé có thể uống chưa đủ. Mang bình nước có vạch, ghi tên bé, để biết bé đã uống bao nhiêu.
Có nên mang đồ ăn bé thích đi gửi cho chắc?
Có thể, nếu cơ sở cho phép mang đồ ăn từ nhà. Ba mẹ hỏi trước quy định về bảo quản, hâm nóng và các món không được mang vì có thể gây dị ứng cho bạn khác. Một món bé chắc chắn chịu ăn giúp bé yên tâm trong những buổi đầu.
Ở nhà bé được đút, ở lớp cô bắt tự ăn thì làm sao?
Ba mẹ báo cô bé đang quen được đút và tự ăn được đến đâu, đồng thời tập dần ở nhà với thìa cán ngắn và bát chống trượt. Nhiều nơi để bé tự xúc vài thìa rồi cô giúp phần còn lại, để bé vừa tập vừa không bị đói.
Bé ăn ít ở lớp thì có nên cho uống siro ăn ngon hay vitamin?
Không nên tự cho bé dùng siro, men vi sinh, vitamin hay thực phẩm chức năng chỉ vì bé ăn ít ở lớp. Phần lớn trường hợp là do làm quen. Nếu bé ăn kém kéo dài, chậm tăng cân, ba mẹ đưa bé đến bác sĩ nhi để được đánh giá.
Bé không chịu uống nước ở lớp nhưng về nhà uống nhiều có ổn không?
Nếu bé vẫn tè đều, chơi bình thường thì thường ổn, nhưng ba mẹ nên giúp bé uống ở lớp nhiều hơn, nhất là ngày nóng: mang bình bé quen, dặn cô mời uống theo nhịp sau giờ chơi và sau bữa ăn, thay vì chờ bé đòi.