Với phần lớn trẻ nhỏ, cơn khóc khi chia tay trong buổi gửi đầu thường dịu đi trong khoảng mười đến ba mươi phút sau khi ba mẹ rời đi, rồi có thể quay lại từng đợt ngắn lúc buồn ngủ, lúc đói hay lúc thấy bạn được đón. Đó là phản ứng thường gặp, không có nghĩa là nơi gửi không tốt hay bé có vấn đề. Điều đáng để ý là khi bé khóc liên tục rất lâu không dỗ được, bỏ ăn uống hoàn toàn, hoặc kèm dấu hiệu mệt, sốt.
Con số mười đến ba mươi phút là mức hay gặp mà nhiều người làm nghề mầm non chia sẻ, không phải chuẩn để đo bé. Có bé không khóc chút nào, có bé khóc lâu hơn mà vẫn ổn. Bài này giúp ba mẹ hiểu vì sao bé khóc, phân biệt các kiểu khóc, biết cô thường làm gì, và khi nào nên đón bé về sớm.
Vì sao trẻ nhỏ khóc khi xa ba mẹ
Các nhà tâm lý học phát triển mô tả hiện tượng lo âu khi chia ly ở trẻ nhỏ là một giai đoạn bình thường. Thường từ khoảng sáu đến tám tháng tuổi, bé bắt đầu phân biệt rõ người quen và người lạ, và nhận ra khi người chăm mình rời đi. Giai đoạn này hay rõ nhất quanh khoảng mười tháng đến một tuổi rưỡi, rồi giảm dần khi bé hiểu rằng người thân đi rồi sẽ quay lại.
Nói cách khác, bé khóc vì bé đã gắn bó với ba mẹ và hiểu được sự vắng mặt. Đó là dấu hiệu của sự phát triển, không phải dấu hiệu bé yếu ớt hay được nuông chiều. Trẻ ba đến sáu tuổi cũng có thể khóc khi gửi lần đầu, nhưng thường vì môi trường lạ và người lạ hơn là vì không hiểu ba mẹ sẽ quay lại.
Một điều ba mẹ hay quên: bé không biết đo thời gian như người lớn. Với bé, ba mẹ đi là đi, chưa hình dung được "ba tiếng nữa". Vì vậy những gì giúp bé là các mốc bé thấy được trong ngày: ăn xong, ngủ dậy, chơi ngoài sân. Khi cô nhắc "ăn bánh xong là mẹ đến", bé có một điều cụ thể để chờ, và cơn khóc thường dịu hơn so với khi bé chỉ nghe "lát nữa".
Với gửi theo giờ, bé thường không có thời gian làm quen dần như khi nhập học. Phòng lạ, cô lạ, bạn lạ, tiếng ồn lạ, tất cả đến cùng lúc. Khóc là cách bé nói "con không biết chuyện gì đang xảy ra". Khi bé bắt đầu hiểu được phòng này có đồ chơi, cô này cho ăn, bạn này chơi cùng, cơn khóc thường giảm.
Các kiểu khóc thường gặp trong buổi gửi đầu
Không phải tiếng khóc nào cũng giống nhau. Phân biệt được giúp ba mẹ hiểu những gì cô kể lại và biết khi nào cần lo:
| Kiểu khóc | Thường xảy ra khi | Ý nghĩa thường gặp | Cô thường làm gì |
|---|---|---|---|
| Khóc to lúc chia tay | Ngay khi ba mẹ đi | Phản đối sự chia ly | Bế, đánh lạc hướng bằng đồ chơi, đưa ra chỗ có cửa sổ |
| Khóc từng đợt giữa buổi | Lúc buồn ngủ, đói, thấy bạn được đón | Nhớ nhà quay lại khi bé mệt | Cho ăn nhẹ, đưa đi ngủ sớm, ôm bé |
| Khóc thút thít, lặng lẽ | Bé ngồi một góc, không chơi | Bé đang quan sát, chưa yên tâm | Ngồi gần, không ép bé chơi ngay |
| Khóc kèm la hét, giãy | Bé quá tải vì ồn, đông | Bé cần chỗ yên tĩnh hơn | Đưa bé ra góc vắng, giảm kích thích |
| Khóc không dỗ được rất lâu | Kéo dài liên tục, không nhận nước, không nhận bế | Bé chưa sẵn sàng hoặc không khoẻ | Báo ba mẹ, cân nhắc đón sớm |
Phần lớn bé trải qua hai hoặc ba kiểu đầu trong buổi gửi đầu. Kiểu cuối ít gặp hơn và là lý do để cô liên lạc với ba mẹ, không phải để chờ bé "khóc chán thì thôi".
Điều gì làm cơn khóc dài hơn hay ngắn hơn
Nhiều yếu tố ngoài tầm kiểm soát của cô ảnh hưởng đến thời gian bé khóc. Bé đến nơi gửi lúc đang buồn ngủ hay đói thường khóc lâu hơn, vì nhu cầu cơ thể cộng với nỗi nhớ nhà. Bé vừa ốm dậy, vừa tiêm, hoặc mọc răng cũng dễ quấy hơn. Bé được kể trước, có món đồ quen, gặp lời chào ngắn rõ ràng thường dịu nhanh hơn.
Tính cách của bé cũng khác nhau. Có bé tò mò, vào phòng là chạy đến đồ chơi mới. Có bé cẩn trọng, cần đứng nhìn rất lâu trước khi dám chạm vào bất cứ thứ gì. Bé cẩn trọng không phải bé có vấn đề; bé chỉ cần nhiều thời gian hơn. Biết tính bé, ba mẹ nên chọn buổi gửi đầu dài hơn một chút để bé có thời gian qua giai đoạn quan sát.
Cuối cùng là chính ba mẹ. Lời chào nấn ná, quay lại nhiều lần, hoặc lén bỏ về đều có xu hướng làm cơn khóc dài hơn. Giọng căng thẳng, câu dặn "đừng khóc nhé" cũng vậy. Ba mẹ không cần hoàn hảo, nhưng nên biết đây là phần mình góp vào được.
Cô thường dỗ bé thế nào trong giờ đầu
Mỗi nơi có cách làm riêng, nhưng cô có kinh nghiệm thường dùng một vài cách quen thuộc. Biết trước giúp ba mẹ hỏi đúng và phối hợp được:
- Bế và di chuyển: bé nhỏ thường dịu hơn khi được bế đi lại, nhìn ra cửa sổ, xem bể cá, cây xanh. Chuyển động đều và cảnh mới giúp bé quên dần cơn khóc.
- Đồ chơi có âm thanh, ánh sáng hay nước: những thứ bé chưa thấy ở nhà thường thu hút sự chú ý nhanh.
- Cho bé quan sát trước: với bé lớn và bé cẩn trọng, cô để bé ngồi gần nhìn các bạn chơi, không ép tham gia ngay.
- Dùng món đồ quen: đưa bé chiếc khăn hay con gấu ba mẹ mang theo, nhắc tên ba mẹ bằng giọng vui: "Mẹ đi làm, lát mẹ đến đón con."
- Đáp ứng nhu cầu cơ thể: cho uống nước, ăn nhẹ, thay tã, cho ngủ sớm nếu bé buồn ngủ. Nhiều cơn khóc dứt hẳn sau khi bé được ăn hoặc ngủ một giấc ngắn.
Ba mẹ có thể hỏi nơi gửi những cách nào cô không làm. Ví dụ nơi tử tế sẽ không doạ bé, không để bé khóc một mình trong phòng, không dùng màn hình điện thoại để dỗ bé suốt buổi. Nếu ba mẹ muốn hoặc không muốn bé xem màn hình, nên nói rõ khi bàn giao.
Bé lớn bốn đến sáu tuổi khóc khi gửi: khác gì bé nhỏ
Ba mẹ đôi khi ngạc nhiên khi bé năm tuổi, đã đi học mầm non, vẫn khóc lúc gửi theo giờ ở một nơi mới. Bé lớn không còn lo kiểu "ba mẹ có quay lại không", nhưng có những lo khác: không quen ai, không biết luật chơi của nhóm, sợ bị các bạn bỏ ra ngoài, ngại hỏi cô chỗ đi vệ sinh. Những nỗi lo này cụ thể hơn và thường được giải quyết bằng thông tin cụ thể.
Với bé lớn, ba mẹ nên kể trước rõ ràng hơn: ở đó có những góc chơi gì, muốn đi vệ sinh thì nói với cô thế nào, ăn trưa ở đâu. Một bé biết mình phải làm gì khi cần thì ít hoảng hơn bé không biết. Nếu bé có bạn quen cũng gửi ở đó, xếp cho hai bé gửi cùng buổi là cách làm nhẹ nhàng.
Bé lớn cũng hay khóc lại vào cuối buổi, khi thấy bạn lần lượt được đón mà ba mẹ mình chưa đến. Đúng giờ khi đón là điều ba mẹ nên giữ với mọi lứa tuổi, nhưng bé lớn nhớ rõ hơn và có thể kể lại chuyện "mẹ đến trễ" trong nhiều ngày. Nếu bé lớn khóc kèm những câu như "các bạn không chơi với con", ba mẹ nên hỏi cô cụ thể chuyện gì đã xảy ra thay vì đoán.
Dấu hiệu nên liên lạc với cô hoặc đón bé sớm
Khóc liên tục rất lâu không dịu. Không có con số chính xác cho mọi bé, nhưng nếu đã quá một khoảng dài mà bé vẫn khóc không ngừng, không nhận bế, không nhận nước, cô nên báo và ba mẹ nên cân nhắc đón sớm. Hỏi trước nơi gửi họ báo sau bao lâu.
Bé nôn vì khóc, khàn tiếng, mệt lả. Khóc quá lâu làm bé mệt thật sự. Lúc đó lợi ích của việc ở lại đã nhỏ hơn cái giá bé phải trả.
Có dấu hiệu không khoẻ. Sốt, nóng người, đi ngoài nhiều lần, nổi ban, khó thở. Đây là lý do để đón bé và theo dõi, đưa bé đi khám nếu cần, không phải chuyện tâm lý.
Bé bỏ ăn uống hoàn toàn suốt buổi dài. Với gói cả ngày, bé không chịu uống nước, không ăn gì trong nhiều giờ là dấu hiệu cần trao đổi kỹ với cô.
Bé lặng đi bất thường. Một bé vốn hiếu động mà ngồi im lặng, không phản ứng gì suốt buổi cũng cần được để ý, không chỉ bé khóc to mới đáng lo.
Bé dưới một tuổi khóc khi gửi: dễ nhầm giữa nhớ mẹ và khó chịu trong người
Bé sáu đến mười hai tháng chưa nói được, nên mọi nhu cầu đều thành tiếng khóc: đói, buồn ngủ, tã ướt, nóng, đầy hơi, ngứa lợi khi mọc răng, và cả nhớ mẹ. Ở nhà, ba mẹ phân biệt được nhờ biết lịch của bé: vừa bú xong một tiếng thì chắc không phải đói. Cô gặp bé lần đầu không có cái lịch đó trong đầu, nên dễ dỗ nhầm hướng, bế đi dạo trong khi bé thật ra đang đói.
Vì vậy với bé nhỏ, thứ rút ngắn cơn khóc nhiều nhất thường không phải mẹo dỗ mà là thông tin: giờ bú gần nhất, lượng bú, giờ bé hay ngủ giấc ngày, bé đang mọc răng hay không, bé có hay khóc khi ướt tã không. Ba mẹ ghi rõ những điều này lúc bàn giao, cô sẽ thử đúng thứ trước: cho bú, thay tã, cho ngủ, rồi mới tính đến chuyện nhớ nhà.
Bé dưới một tuổi cũng dịu chủ yếu bằng cơ thể: được bế áp ngực, đung đưa đều, nghe giọng nói nhỏ và chậm. Lời giải thích "mẹ đi làm rồi về" có ích với bé lớn, còn với bé nhỏ thì nhịp vỗ và vòng tay quan trọng hơn. Ba mẹ có thể kể cho cô bé quen được bế kiểu nào, quay mặt ra ngoài hay áp vào người, thích được ru hay thích yên lặng. Một chi tiết nhỏ như vậy có khi tiết kiệm được cả nửa giờ thử sai.
Những câu nói và việc làm nên tránh khi bé khóc
Câu "nín đi, khóc là xấu" hay "con trai mà khóc" làm bé thấy cảm xúc của mình là sai. Bé không biết cách tắt cảm xúc theo lệnh, chỉ học cách giấu đi. Thay vào đó, gọi tên cảm xúc giúp bé bình tĩnh hơn: "Con buồn vì mẹ đi làm. Mẹ hiểu. Mẹ sẽ đến đón con."
Doạ bé, như "khóc nữa cô không thương" hay "khóc là mẹ không đến đón", là điều không nên làm trong bất cứ hoàn cảnh nào. Nó biến nỗi sợ xa ba mẹ thành nỗi sợ bị bỏ rơi thật. Nơi gửi tử tế cũng không dùng cách này; nếu ba mẹ thấy cô doạ bé, đó là điều cần trao đổi ngay với cơ sở.
Mua quà để bé không khóc lần sau, hay so sánh bé với bạn "bạn đâu có khóc", đều không giúp được gì. Bé không chọn khóc. Điều giúp được là thời gian, sự nhất quán của ba mẹ và một nơi gửi đủ ấm để bé dần thấy an toàn.
Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ, TP.HCM tìm nơi gửi bé theo giờ có thể tìm hiểu Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School, bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp, An Phú Đông. Khi đăng ký trên trang chủ, ba mẹ hỏi luôn cách cô đón bé lần đầu và khi nào nhà trường gọi báo cho gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Bé khóc cả buổi gửi đầu tiên thì có nên tiếp tục gửi không?
Không cần kết luận ngay sau một buổi. Hỏi cô bé khóc liên tục hay có lúc ngừng, có ăn uống, có chơi chút nào không. Lần sau có thể thử gói giờ ngắn hơn, chọn lúc bé no và tỉnh, mang theo đồ quen. Nếu vẫn rất khó sau vài lần, cân nhắc lại thời điểm hoặc hình thức gửi.
Trẻ mấy tuổi thì hay khóc khi xa mẹ nhất?
Theo mô tả chung của tâm lý học phát triển, lo âu khi chia ly thường bắt đầu rõ từ khoảng sáu đến tám tháng và hay rõ nhất quanh mười tháng đến một tuổi rưỡi, rồi giảm dần trong vài năm đầu. Mỗi bé mỗi khác, nên mốc này chỉ để tham khảo, không dùng để đánh giá bé.
Bé 8 tháng khóc khi gửi thì cô dỗ có khác bé lớn không?
Khác. Bé dưới một tuổi khóc vì cả nhu cầu cơ thể lẫn nhớ mẹ, nên cô thường kiểm tra đói, tã, buồn ngủ trước rồi mới dỗ bằng bế, đung đưa, giọng nói nhỏ. Ba mẹ ghi rõ giờ bú, giờ ngủ gần nhất và cách bé quen được bế để cô thử đúng ngay từ đầu.
Cô có nên cho bé xem điện thoại để bé nín khóc không?
Mỗi gia đình có quan điểm riêng về màn hình, nên nói rõ với nơi gửi. Dùng màn hình suốt buổi để giữ bé im lặng không phải cách tốt; bé cần được dỗ bằng người, đồ chơi và hoạt động. Nơi gửi tử tế sẽ hỏi ý ba mẹ trước khi cho bé xem.
Ba mẹ có nên gọi điện hỏi cô liên tục trong buổi gửi?
Nên hỏi một lần sau khoảng mười lăm đến hai mươi phút, rồi tin vào quy ước báo tin đã thống nhất. Gọi liên tục làm cô phải rời bé để trả lời. Nếu nơi gửi có chia sẻ hình ảnh hoặc báo cáo, ba mẹ xem ở đó thay vì gọi.
Bé khóc đến nôn thì cô xử lý thế nào?
Cô thường dừng mọi hoạt động, lau rửa, cho bé nằm nghỉ chỗ yên tĩnh, cho uống nước từng ngụm khi bé dịu, và báo ba mẹ. Nếu bé nôn kèm sốt, lừ đừ hay nôn nhiều lần, cần đón bé và đưa đi khám, vì có thể không chỉ do khóc.