Bé không chịu ngủ ở chỗ gửi theo giờ chủ yếu vì ba lý do: phòng ngủ, người ru và tiếng động đều lạ; giờ ngủ của lớp lệch với nhịp ở nhà; và bé chưa đủ an tâm để buông lỏng khi không có ba mẹ. Đây là chuyện rất hay gặp trong vài buổi gửi đầu, không phải dấu hiệu cô chăm kém hay bé có vấn đề.
Ba mẹ không thể làm bé ngủ ngon ngay buổi đầu, nhưng có thể làm nhiều việc để bé dễ ngủ hơn: xếp khung giờ gửi tránh hoặc trùng giờ ngủ một cách có chủ ý, dặn cô đúng thói quen ru ngủ, mang theo vật quen, và biết cách xử lý buổi tối của những ngày bé thiếu giấc. Bài viết đi lần lượt qua từng việc.
Vì sao ngủ ở chỗ lạ khó hơn ăn hay chơi ở chỗ lạ?
Để ngủ được, bé phải chuyển từ trạng thái tỉnh táo, cảnh giác sang thư giãn. Ở nơi quen, cảm giác an toàn đến từ những tín hiệu bé đã thuộc: mùi gối, ánh sáng phòng, tiếng quạt, người ru, câu hát, cách vỗ lưng. Ở chỗ gửi, gần như mọi tín hiệu đều mới. Não bé vẫn ở chế độ quan sát, nên dù mệt, bé vẫn mở mắt nhìn quanh hoặc khóc khi bị đặt xuống.
Chơi và ăn là việc bé làm khi tỉnh, lại có các bạn cùng làm nên dễ bắt chước. Ngủ là lúc bé ở một mình với cảm giác của mình, nỗi nhớ ba mẹ dễ trỗi lên nhất. Nhiều bé vui vẻ cả buổi sáng ở lớp nhưng đến giờ ngủ thì khóc đòi mẹ; đây là diễn biến thường thấy.
Bé càng nhỏ, giấc ngủ càng gắn với người chăm. Bé dưới một tuổi thường quen được bế ru, bú ngủ hoặc ngủ cạnh mẹ. Bé hai, ba tuổi có thể tự nằm, nhưng vẫn cần nghi thức quen. Bé lớn hơn, khoảng bốn, năm tuổi, nhiều bé đã bắt đầu bỏ giấc trưa, ngủ ngắn hoặc chỉ nằm nghỉ.
Hiểu được điều này giúp ba mẹ đặt kỳ vọng hợp lý: buổi gửi đầu tiên, mục tiêu là bé được nghỉ ngơi và an toàn, không phải bé ngủ đủ giấc như ở nhà. Giấc ngủ ở lớp thường tốt dần sau vài buổi, khi bé đã quen phòng và quen cô.
Môi trường phòng ngủ chung cũng khác phòng ở nhà. Có nhiều bé nằm cạnh nhau, có tiếng trở mình, tiếng khóc của một bạn, tiếng bước chân của cô đi kiểm tra. Bé quen ngủ trong phòng riêng yên tĩnh sẽ cần thời gian để không giật mình vì những âm thanh này. Ngược lại, bé ở nhà quen ngủ giữa tiếng ồn sinh hoạt của cả gia đình đôi khi lại ngủ ở lớp dễ hơn.
Xếp khung giờ gửi theo giờ ngủ của bé
Với gửi theo giờ, ba mẹ có lợi thế là chọn được khung giờ. Mỗi cách xếp có điểm được và điểm mất:
| Cách xếp | Phù hợp khi | Điểm được | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Gửi tránh giờ ngủ (ví dụ chỉ buổi sáng, đón trước giờ ngủ trưa) | Bé mới gửi vài buổi, khó ngủ chỗ lạ | Bé ngủ ở nhà như thường, ít xáo trộn | Phải đón đúng giờ; trễ một chút bé buồn ngủ, dễ quấy |
| Gửi trùm qua giờ ngủ (gói 6 giờ, cả ngày) | Ba mẹ bận cả ngày, hoặc bé đã quen lớp | Bé tập ngủ ở lớp, lần sau dễ hơn | Buổi đầu bé có thể ngủ ít; cần dặn kỹ thói quen ru |
| Gửi ngay sau giờ ngủ ở nhà | Bé ngủ trưa sớm, ba mẹ có việc buổi chiều | Bé đến lớp đã nghỉ đủ, tỉnh táo chơi | Bé ngủ dậy chưa tỉnh hẳn mà đi ngay có thể quấy khi chia tay |
| Gửi buổi tối | Ba mẹ có việc sau giờ làm | Không đụng giấc trưa | Gần giờ ngủ đêm; bé dễ mệt, về nhà có thể ngủ trễ |
Không có cách xếp nào đúng cho mọi nhà. Một gợi ý thường được dùng là những buổi đầu chọn khung giờ tránh giấc ngủ chính, để bé quen nơi gửi trong lúc tỉnh táo; khi bé đã quen cô và quen phòng, mới gửi gói trùm qua giờ ngủ. Nếu việc của ba mẹ không cho phép lựa chọn, cứ gửi và báo cô thật kỹ thói quen ngủ của bé.
Dặn cô thói quen ngủ: những gì cô thật sự cần biết
Cô không cần nghe cả câu chuyện về giấc ngủ của bé, nhưng cần đủ thông tin để không phải thử sai quá nhiều lần:
- Giờ bé thường ngủ, ngủ mấy giấc trong ngày, mỗi giấc khoảng bao lâu.
- Giờ bé thức dậy buổi sáng hôm đó và giấc ngủ gần nhất, để cô ước lúc bé buồn ngủ.
- Dấu hiệu bé buồn ngủ: dụi mắt, ngáp, kéo tai, nhìn đờ, hay ngược lại là chạy nhảy hơn bình thường.
- Cách bé thường được ru: vỗ lưng, xoa đầu, hát, bế đung đưa, nằm cạnh, để tự nằm.
- Vật quen bé cần: khăn, gấu bông, núm ti, áo của mẹ — và bé cần nó lúc nào.
- Tư thế, nhiệt độ bé thích: đắp chăn mỏng hay không, có quạt hay không, thích nằm nghiêng bên nào khi đã ngủ say.
- Ba mẹ muốn cô làm gì nếu bé không ngủ: cho nằm nghỉ yên, cho chơi nhẹ ở góc yên tĩnh, hay gọi báo.
Ba mẹ nên nói thật về những thói quen mà mình nghĩ là "không hay", như bú ngủ, ngậm ti, phải bế mới ngủ. Cô biết để chuẩn bị, chứ không phải để đánh giá. Giấu đi thì cô sẽ thử những cách bé không quen và bé càng khó ngủ.
Bé không ngủ được, cô thường làm gì và ba mẹ nên kỳ vọng gì?
Cho bé nằm nghỉ, không ép ngủ. Ở nhiều lớp, bé không ngủ được sẽ được cho nằm yên trên chỗ của mình, hoặc chơi nhẹ ở góc riêng để không đánh thức các bạn. Ép bé nhắm mắt, doạ nạt thường làm bé căng thẳng hơn và ghét giờ ngủ ở lớp.
Ở cạnh bé nhiều hơn trong buổi đầu. Bé mới đến cần một người ở gần trong lúc chìm vào giấc. Ba mẹ có thể hỏi cơ sở có cô nào phụ trách riêng bé mới đến trong giờ ngủ không.
Chấp nhận giấc ngắn. Bé ngủ ở chỗ lạ hay tỉnh giữa chừng, nhất là khi một bạn khác khóc. Giấc ngủ 30 đến 45 phút ở buổi đầu không phải chuyện lạ.
Báo lại trung thực. Ba mẹ nên mong cô báo đúng: bé ngủ lúc mấy giờ, dậy lúc mấy giờ, có khóc không. Thông tin này giúp ba mẹ điều chỉnh buổi tối ở nhà và lần gửi sau.
Đón đúng hẹn. Bé thiếu ngủ chịu đựng kém hơn vào cuối buổi. Ba mẹ đón đúng hoặc sớm hơn giờ hẹn một chút ở những buổi đầu giúp bé không bị quá sức.
Những hiểu lầm hay gặp về giấc ngủ khi gửi bé
Một số niềm tin quen thuộc khiến ba mẹ chuẩn bị sai cho giấc ngủ ở lớp:
- "Cho bé chơi thật mệt thì bé sẽ ngủ." Bé quá mệt thường khó ngủ hơn, vì cơ thể ở trạng thái căng; bé dễ ngủ nhất khi vừa đủ buồn ngủ.
- "Bé không ngủ ở lớp là do cô không biết ru." Phần lớn trường hợp là do chỗ lạ; cùng một cô, bé ngủ tốt hơn hẳn sau vài buổi.
- "Bé ngủ ít ban ngày thì đêm sẽ ngủ sâu hơn." Thiếu giấc ngày thường làm bé ngủ đêm chập chờn, hay thức giấc hơn.
- "Ở lâu với bé lúc chia tay sẽ giúp bé ngủ." Chia tay kéo dài thường làm bé căng thẳng hơn; chia tay ngắn, rõ ràng, có lời hẹn đón thường êm hơn.
- "Bé lớn rồi, không cần vật quen." Nhiều bé bốn, năm tuổi vẫn thấy dễ chịu khi có một vật quen ở chỗ lạ; không có lý do gì phải cấm.
Nhận ra những hiểu lầm này giúp ba mẹ trao đổi với cô bình tĩnh hơn, cùng nhìn vào việc có thể làm, thay vì tìm lỗi của ai khi bé chưa ngủ được. Sau mỗi buổi, ba mẹ và cô cùng điều chỉnh một chút, là đủ để giấc ngủ ở lớp tốt dần lên.
Buổi tối sau ngày bé thiếu giấc ở lớp
Bé thiếu ngủ ban ngày thường không ngủ bù ngay mà lại quấy hơn, khó dỗ, ăn ít, có khi "tăng động" chạy nhảy không chịu nằm. Nhiều ba mẹ hiểu nhầm là bé không mệt nên cho chơi thêm, kết quả bé càng khó ngủ.
Cách thường giúp được là cho bé đi ngủ sớm hơn thường lệ một chút, khoảng nửa giờ đến một giờ, với nghi thức quen: tắm nước ấm, thay đồ ngủ, đọc truyện, tắt bớt đèn. Ba mẹ không nên cho bé ngủ một giấc dài vào cuối chiều, vì giấc muộn có thể đẩy giờ ngủ đêm lùi lại.
Theo khuyến nghị đồng thuận của Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM), được Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ ủng hộ, trẻ 4 đến 12 tháng cần khoảng 12 đến 16 giờ ngủ trong 24 giờ, kể cả giấc ngày; trẻ 1 đến 2 tuổi khoảng 11 đến 14 giờ; trẻ 3 đến 5 tuổi khoảng 10 đến 13 giờ. Con số tính trên cả ngày đêm, nên một giấc trưa ngắn ở lớp có thể được bù phần nào bằng giấc đêm.
Nếu bé gửi nhiều buổi mà lần nào cũng gần như không ngủ, ba mẹ nên cân nhắc lại khung giờ hoặc trao đổi kỹ với cô. Nếu bé khó ngủ cả ở nhà, ngủ ngáy to, hay giật mình, quấy đêm kéo dài, ba mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ nhi, không tự dùng thuốc hay sản phẩm hỗ trợ ngủ cho bé.
Giúp bé quen giấc ngủ ở lớp qua nhiều buổi gửi
Gửi theo giờ đều đặn, ví dụ cùng một ngày trong tuần, cùng khung giờ, ở cùng một nơi, giúp bé quen nhanh hơn gửi rải rác. Bé nhận ra phòng ngủ, nhận ra cô, nhận ra trình tự trước giờ ngủ của lớp. Mỗi lần quen thêm một chút, bé lại thả lỏng thêm một chút.
Ở nhà, ba mẹ có thể kể với bé về giờ ngủ ở lớp bằng giọng bình thường: "ở lớp, ăn trưa xong các bạn rửa tay, nằm trên nệm, cô bật nhạc nhỏ". Bé lớn hơn khoảng hai tuổi có thể chơi trò "giờ ngủ ở lớp" với gấu bông. Việc báo trước giúp bé không bị bất ngờ.
Ba mẹ cũng nên giữ nghi thức trước giờ ngủ ở nhà đơn giản, dễ mang đi: một bài hát ngắn, một câu chúc ngủ ngon, một chiếc khăn quen. Nghi thức càng gọn càng dễ để cô làm theo. Nghi thức phức tạp như phải bế đi quanh nhà, phải nằm cạnh mẹ trên giường riêng thì khó lặp lại ở lớp.
Ở khí hậu nóng của TP.HCM, ba mẹ cũng nên chọn đồ ngủ mỏng, thoáng cho bé mang theo, vì phòng ngủ chung có máy lạnh hay quạt có thể khác ở nhà. Một bộ đồ quen, mặc dễ chịu, cũng là một tín hiệu an toàn với bé.
Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ và lân cận cần một chỗ gửi bé ngắn hạn có thể tìm hiểu Mầm Non Theo Giờ tại Global Star School: nhận bé từ 6 tháng đến 6 tuổi, gói 3 giờ, 6 giờ hoặc cả ngày. Khi điền form đăng ký trên trang, ba mẹ ghi thói quen ăn, ngủ của bé vào phần ghi chú để cô chuẩn bị trước.
Câu hỏi thường gặp
Bé không ngủ trưa ở lớp có ảnh hưởng gì không?
Một vài buổi bé ngủ ít ở lớp thường không ảnh hưởng lâu dài với bé khoẻ mạnh, vì giấc ngủ được tính trên cả ngày đêm. Ba mẹ cho bé đi ngủ tối sớm hơn một chút. Nếu bé thiếu ngủ kéo dài, quấy nhiều, ba mẹ nên đổi khung giờ gửi hoặc hỏi bác sĩ nhi.
Có nên đón bé sớm nếu bé không ngủ được?
Không bắt buộc. Bé được nằm nghỉ hoặc chơi nhẹ cũng là nghỉ ngơi. Ba mẹ thống nhất với cô một mốc: nếu bé khóc không dỗ được quá lâu thì cô gọi. Trong những buổi đầu, đón đúng hoặc sớm hơn giờ hẹn một chút giúp bé không quá sức.
Bé quen bú ngủ thì ở lớp ngủ thế nào?
Bé quen bú ngủ có thể khó ngủ ở lớp lúc đầu. Ba mẹ dặn cô biết thói quen này, mang bình hoặc vật quen, và thử tập ở nhà cho bé ngủ bằng cách khác như vỗ lưng, hát ru trong vài tuần trước khi gửi gói trùm giờ ngủ.
Bé 5 tuổi không ngủ trưa nữa thì ở lớp làm gì?
Nhiều bé bốn, năm tuổi bắt đầu bỏ giấc trưa. Ở lớp, bé thường được nằm nghỉ yên một thời gian hoặc chơi nhẹ ở góc riêng không làm phiền các bạn. Ba mẹ báo cô nếu ở nhà bé đã không ngủ trưa để cô sắp xếp.
Có nên cho bé thức khuya hôm trước để bé dễ ngủ ở lớp không?
Không nên. Bé thiếu ngủ đêm thường mệt, quấy, khó ngủ hơn chứ không dễ ngủ hơn. Ba mẹ giữ giờ ngủ đêm bình thường, cho bé thức dậy đúng giờ quen, để giờ buồn ngủ ở lớp đến tự nhiên.
Mang theo gấu bông, khăn quen có giúp bé ngủ không?
Với nhiều bé, vật quen mang mùi của nhà giúp bé an tâm hơn khi ngủ ở chỗ lạ. Ba mẹ ghi tên bé lên vật đó, báo cô bé cần nó lúc nào. Với bé dưới một tuổi, vật mềm không nên để trong chỗ ngủ, chỉ dùng lúc ru.